Divertikelaandoeningen: Diverticulose & acute diverticulitis
Divertikels zijn kleine, uitpuilende zakjes die zich op de binnenwand van de darm vormen. Meestal bevinden deze zakjes zich in de dikke darm (colon). De aanwezigheid van deze divertikels wordt aangeduid als "diverticulose". Wanneer deze zakjes ontstoken of geïnfecteerd raken, spreken we van "diverticulitis". Deze aandoening veroorzaakt vaak koorts en pijn in de buik, meestal aan de linkerkant. De arts behandelt diverticulitis doorgaans met antibiotica. Hoewel de divertikels levenslang in de darm aanwezig blijven, kunnen de symptomen terugkeren. Onbehandelde divertikelaandoeningen kunnen leiden tot ernstige complicaties.
Terminologie en soorten divertikelaandoeningen
De term "diverticulose" verwijst naar de vorming van uitpuilende zakjes of blaasjes (divertikels) op de darmwand. "Diverticulitis" houdt in dat deze divertikels ontstoken zijn. Artsen gebruiken vaak de algemenere term "divertikelaandoeningen", aangezien het lastig kan zijn om ontstoken divertikels te diagnosticeren.
Epidemiologie
Divertikelaandoeningen zijn veelvoorkomende aandoeningen van het maagdarmstelsel, met een hogere prevalentie naarmate de leeftijd vordert. Ze omvatten diverticulose, de aanwezigheid van divertikels in de dikke darm, en acute diverticulitis, een ontsteking van deze divertikels. De prevalentie van diverticulose neemt toe met de leeftijd, en het komt vaker voor in geïndustrialiseerde landen.
Prevalentie en incidentie
Diverticulose komt voor bij ongeveer 30% van de mensen boven de 50 jaar, en de prevalentie neemt verder toe met de leeftijd. Bij mensen van 80 jaar en ouder heeft tot 70% divertikels. Acute diverticulitis treft ongeveer 10-25% van de mensen met diverticulose, hoewel de exacte cijfers variëren afhankelijk van de bevolkingsgroep en het gezondheidszorgsysteem.
Leeftijd en geslacht
Diverticulose komt vaker voor bij ouderen, vooral bij mensen van 60 jaar en ouder. Acute diverticulitis komt vaker voor bij mensen boven de 40 jaar en is iets gebruikelijker bij mannen dan vrouwen, hoewel de prevalentie tussen de geslachten in latere leeftijden meer gelijk wordt.
Mechanisme
Divertikels zijn kleine zakvormige uitstulpingen van de darmwand die zich meestal in de dikke darm bevinden, vooral in de sigmoïde colon. Diverticulose ontwikkelt zich wanneer de druk in de darmwand toeneemt, waardoor zwakke plekken in de spierwand ontstaan waar zakken kunnen uitpuilen. Wanneer een divertikel ontstoken raakt, spreken we van acute diverticulitis.
Vorming van divertikels
Divertikels ontstaan door verhoogde druk in de darm, vaak als gevolg van een lage vezelinname die leidt tot obstipatie en harde ontlasting. De verhoogde druk kan de zwakkere plekken in de darmwand uitpuilen, wat leidt tot de vorming van divertikels.
Ontsteking en complicaties
Wanneer een divertikel ontstoken raakt door bacteriële infectie of een blokkade, ontwikkelt zich acute diverticulitis. Deze ontsteking kan leiden tot pijn, koorts, en complicaties zoals abcessen, perforatie, of darmobstructie. De exacte oorzaak van de ontsteking is vaak onduidelijk, maar voedselresten of fecale material kunnen vast komen te zitten in de divertikels en infectie veroorzaken.
Oorzaken van diverticulose en acute diverticulitis
Diverticulose
Divertikels komen voornamelijk voor in de dikke darm en treffen ongeveer 50% van de mensen boven de vijftig jaar. Ze bevinden zich meestal in het sigmoïd (het laatste deel van de dikke darm), maar kunnen overal in de dikke darm voorkomen. De exacte oorzaak van divertikelvorming is onbekend, maar divertikelaandoeningen worden vaak in verband gebracht met een
vezelarm dieet, dat vaak voorkomt in ontwikkelde landen waar bewerkte voedingsmiddelen de boventoon voeren.
Acute diverticulitis
Diverticulitis ontstaat wanneer ontlasting in deze zakjes terechtkomt. Dit kan leiden tot stagnatie, waarbij bacteriën zich vermenigvuldigen en een
ontsteking veroorzaken. Dit kan resulteren in een
darmperforatie (een gat in de darm), de vorming van abcessen, fistels naar aangrenzende organen of zelfs gegeneraliseerde
peritonitis (een ontsteking van het buikvlies door een infectie in de buikholte).
Risicofactoren
Bepaalde factoren verhogen het risico op het ontwikkelen van diverticulose en diverticulitis.
Laag vezelgehalte in het dieet
Een van de belangrijkste risicofactoren voor diverticulose is een dieet dat arm is aan vezels, wat leidt tot obstipatie en verhoogde druk in de darm. Mensen die een vezelarm dieet hebben, lopen een hoger risico op het ontwikkelen van divertikels.
Leeftijd
De kans op het ontwikkelen van diverticulose neemt toe met de leeftijd, met een hogere prevalentie bij mensen van 50 jaar en ouder. Dit komt deels door de verzwakking van de darmwand en het verlies van spierkracht in de darm met de leeftijd.
Obesitas en sedentaire levensstijl
Overgewicht en een gebrek aan lichamelijke activiteit worden ook in verband gebracht met een verhoogd risico op diverticulose en diverticulitis. Het verbeteren van de levensstijl door regelmatig bewegen en gewichtsverlies kan helpen het risico te verlagen.
Familiegeschiedenis
Er is een genetische component bij divertikelaandoeningen, aangezien mensen met een familiegeschiedenis van diverticulose een verhoogd risico lopen om de aandoening zelf te ontwikkelen.
Risicogroepen
Bepaalde patiëntengroepen hebben een verhoogd risico op het ontwikkelen van divertikelaandoeningen.
Oudere volwassenen
De meeste gevallen van diverticulose komen voor bij mensen boven de 50 jaar, en het risico neemt toe met de leeftijd. De prevalentie is het hoogst bij mensen ouder dan 70 jaar.
Mensen met een vezelarm dieet
Personen die een dieet volgen met weinig vezels en veel bewerkte voedingsmiddelen lopen een verhoogd risico op het ontwikkelen van diverticulose. Vezelrijke voedingspatronen kunnen helpen de symptomen van diverticulose te verlichten en het risico op diverticulitis te verminderen.
Mensen met obesitas
Overgewicht, vooral abdominale obesitas, verhoogt het risico op divertikelaandoeningen. Vetweefsel kan ontstekingen bevorderen en de darmgezondheid beïnvloeden.
Symptomen van divertikelaandoeningen
Diverticulose
In 95% van de gevallen zijn divertikelaandoeningen asymptomatisch. Vaak ontdekt een arts divertikels bij toeval tijdens een
bariumklysma-onderzoek. Bij symptomatische patiënten kunnen terugkerende pijn, een opgeblazen gevoel,
krampen of ongemak in de onderbuik optreden, evenals een onregelmatige stoelgang. Dit kan soms gepaard gaan met
pollakisurie (vaak moeten plassen). In ernstige gevallen kan een vernauwing in het sigmoïd leiden tot ernstigere
pijn en
constipatie. Ook
bloed in de ontlasting of op wc-papier kan voorkomen. Tot slot kan een patiënt last hebben van een
volvulus (een draaiing van de darm die obstructie,
misselijkheid en pijn veroorzaakt).
Acute diverticulitis
Acute diverticulitis treft meestal divertikels in het sigmoïdcolon. Patiënten ervaren vaak plotselinge, hevige pijn aan de linkerkant van de buik (
een acute buik), vaak in combinatie met
koorts,
rillingen, constipatie, een
opgeblazen gevoel,
winderigheid, misselijkheid en
braken,
groene ontlasting,
verlies van eetlust en anorexie. Deze symptomen kunnen lijken op een ontsteking van de blindedarm (
appendicitis), maar dan aan de linkerkant van de buik. Bij veel patiënten verergeren de klachten na enkele dagen.
Alarmsymptomen
De symptomen van diverticulose kunnen mild zijn en vaak onopgemerkt blijven, maar acute diverticulitis kan ernstige symptomen veroorzaken die onmiddellijke medische aandacht vereisen.
Buikpijn
Een van de meest voorkomende symptomen van diverticulitis is plotselinge, hevige buikpijn, meestal in de linkeronderbuik. Dit komt door de ontsteking van de divertikels en de druk op de omliggende weefsels.
Koorts en rillingen
Koorts is een veelvoorkomend symptoom van acute diverticulitis, vooral wanneer de ontsteking zich uitbreidt en de infectie ernstiger wordt. Rillingen kunnen ook optreden als gevolg van de infectie.
Veranderingen in de stoelgang
Patiënten met diverticulitis kunnen diarree, constipatie of een verandering in de frequentie van de stoelgang ervaren. Dit kan het gevolg zijn van ontsteking en verstoring van de normale werking van de darm.
Misselijkheid en braken
Ernstige gevallen van diverticulitis kunnen leiden tot misselijkheid en braken, vooral als de infectie gepaard gaat met een verstopping of perforatie van de darmwand.
Diagnose en onderzoeken bij acute diverticulitis
Lichamelijk onderzoek
Bij lichamelijk onderzoek merkt de arts vaak koorts op, samen met een versnelde hartslag (
tachycardie). Onderzoek van de buik toont een gevoelige, stijve linkerkant van de buik aan. Soms kan de arts een gevoelige massa aan de linkerkant voelen.
Diagnostisch onderzoek
Bij afwezigheid van klinische symptomen van acute diverticulitis kunnen een
colonoscopie of een bariumklysma gecombineerd met een flexibele
sigmoïdoscopie (inwendig kijkonderzoek van het laatste deel van de dikke darm) worden uitgevoerd. Het kan soms technisch moeilijk zijn om een goed beeld van het sigmoïdgebied te krijgen bij divertikelaandoeningen. Bij aanwezigheid van symptomen wordt meestal een
bloedonderzoek en een
CT-scan uitgevoerd. Deze onderzoeken zijn vaak voldoende om de diagnose van acute diverticulitis te bevestigen en andere kwaadaardige aandoeningen uit te sluiten. Tijdens een acute aanval worden sigmoïdoscopie en colonoscopie vermeden. Een
echografie is ook mogelijk, maar minder nauwkeurig dan een CT-scan.
Differentiële diagnose
Bij het diagnosticeren van acute diverticulitis moet de arts ook rekening houden met andere aandoeningen die vergelijkbare symptomen kunnen veroorzaken, zoals:
Behandelingsopties voor divertikelaandoeningen
Diverticulose
Bij asymptomatische patiënten is geen specifieke behandeling nodig. Patiënten met ongecompliceerde symptomen worden behandeld met een vezelrijk dieet (20 g vezels per dag) en eventueel gladde spierverslappers (
spasmolytica) om ongemak te verlichten.
Acute diverticulitis
Acute diverticulitis wordt meestal behandeld met antibiotica op poliklinische basis. Patiënten met ernstigere symptomen krijgen vaak intraveneuze vochttoediening, darmrust en intraveneuze
antibiotica. Na herstel wordt vaak een colonoscopie uitgevoerd om verdere problemen uit te sluiten.
Prognose en langdurig beheer van divertikelaandoeningen
De prognose van diverticulose is over het algemeen goed, vooral bij mensen die geen complicaties ontwikkelen. De prognose van diverticulitis hangt af van de ernst van de ontsteking en de aanwezigheid van complicaties.
Herstel na acute diverticulitis
De meeste patiënten met acute diverticulitis herstellen goed na een behandelingskuur met antibiotica en een dieet van vloeibaar of licht verteerbaar voedsel. Ernstige gevallen die een ziekenhuisopname vereisen, kunnen langer duren om te herstellen, maar een succesvolle behandeling is mogelijk.
Complicaties
Mogelijke complicaties van diverticulitis zijn onder meer abcessen, darmperforatie, peritonitis (infectie van de buikholte) en darmobstructie. Deze complicaties kunnen de prognose negatief beïnvloeden en kunnen soms chirurgie vereisen.
Langetermijnprognose
Mensen die een eerste episode van diverticulitis doormaken, hebben een verhoogd risico op herhaalde episodes. Het vermijden van risicofactoren, zoals een vezelarm dieet, kan helpen het risico op terugkeer van diverticulitis te verlagen.
Complicaties van divertikelaandoeningen
Complicaties van divertikelaandoeningen kunnen onder andere perforatie (doorboring van de darm) omvatten, wat kan leiden tot de vorming van een
abces of gegeneraliseerde peritonitis. In dergelijke gevallen is vaak een chirurgische ingreep nodig. Andere complicaties zijn onder meer fistelvorming naar de blaas, wat kan leiden tot
plasproblemen, lucht in de urine, of afscheiding. Bij herhaalde episodes van acute diverticulitis kan darmobstructie ontstaan. Sommige patiënten kunnen ook ernstige bloedingen ontwikkelen. De oorzaak van deze bloedingen wordt meestal vastgesteld via colonoscopie of soms via
angiografie, en kan vaak worden gestopt. In zeldzame gevallen is een chirurgische ingreep nodig waarbij een deel van de dikke darm wordt verwijderd. Tot slot kan in zeldzame gevallen een slijmvliesontsteking ontstaan in gebieden met divertikels, wat bij een
endoscopie kan resulteren in een segmentale colitis.
Preventie en levensstijl aanpassingen
Hoewel diverticulose niet volledig kan worden voorkomen, kunnen bepaalde maatregelen het risico op de aandoening en op diverticulitis verminderen.
Vezelrijk dieet
Een van de belangrijkste preventieve maatregelen is het handhaven van een vezelrijk dieet. Vezels helpen de darmbewegingen te reguleren en verminderen de druk in de darm, waardoor het risico op diverticulose wordt verlaagd.
Lichamelijke activiteit
Regelmatige lichaamsbeweging kan helpen de darmgezondheid te verbeteren en het risico op diverticulose te verminderen. Een actieve levensstijl bevordert de normale werking van de darmen en voorkomt constipatie.
Vermijden van risicofactoren
Het vermijden van risicofactoren zoals obesitas, een dieet met veel bewerkte voedingsmiddelen, en overmatige alcoholconsumptie kan helpen het risico op diverticulose en diverticulitis te verlagen.
Nieuwste inzichten en onderzoek anno augustus 2024
Anno augustus 2024 is er toenemende aandacht voor de rol van het microbioom in het ontstaan en de behandeling van divertikelaandoeningen. Onderzoek suggereert dat een verstoring in de darmflora kan bijdragen aan het risico op ontsteking van divertikels. Probiotica en prebiotica worden momenteel onderzocht als aanvullende therapieën om de balans van darmbacteriën te herstellen en ontstekingen te voorkomen. Daarnaast wordt er gewerkt aan de ontwikkeling van nieuwe, effectievere antibiotica en andere medicijnen die specifiek gericht zijn op het behandelen van diverticulitis met minder bijwerkingen. Verder onderzoek naar genetische factoren en hun invloed op de aanleg voor divertikelaandoeningen biedt mogelijk in de toekomst nog gerichtere preventieve en therapeutische opties.
Praktische tips voor het omgaan met divertikelaandoeningen: diverticulose en acute diverticulitis
Divertikelaandoeningen omvatten twee belangrijke medische situaties: diverticulose en acute diverticulitis. Diverticulose ontstaat wanneer zich kleine uitstulpingen (divertikels) ontwikkelen in de wand van de dikke darm. In de meeste gevallen veroorzaakt diverticulose geen symptomen, maar wanneer een divertikel ontstoken raakt, kan dit leiden tot acute diverticulitis, wat ernstige buikpijn en andere ongemakken veroorzaakt. Het is belangrijk om te begrijpen hoe je met deze aandoeningen kunt omgaan om symptomen te verminderen en complicaties te voorkomen.
Behandel diverticulose met een vezelrijk voedingspatroon
Diverticulose wordt vaak geassocieerd met een vezelarm voedingspatroon, omdat vezels essentieel zijn voor een gezonde darmfunctie. Het eten van een vezelrijk voedingspatroon kan helpen om de ontlasting zacht te houden en de druk in de dikke darm te verlagen, wat de kans op het ontwikkelen van divertikels kan verkleinen. Zorg ervoor dat je voldoende fruit, groenten, volle granen en peulvruchten in je voedingspatroon opneemt. Dit helpt om constipatie te voorkomen en kan de symptomen van diverticulose verlichten. Begin langzaam met het verhogen van de vezelinname om je spijsverteringssysteem aan te passen en drink voldoende water.
Verhoog langzaam je vezelinname
Als je gewend bent aan een vezelarm dieet, kan het belangrijk zijn om vezels geleidelijk in je voedingspatroon op te nemen. Dit voorkomt overmatige gasvorming of buikpijn die soms optreedt wanneer de vezelinname te snel wordt verhoogd. Begin met kleine hoeveelheden vezelrijk voedsel en verhoog dit geleidelijk, zodat je lichaam de tijd krijgt om zich aan te passen. Drink ook voldoende water om de vezels goed te laten functioneren en de spijsvertering te bevorderen.
Vermijd chronische constipatie
Constipatie verhoogt de druk op de wanden van de darm, wat de ontwikkeling van divertikels kan bevorderen. Het is belangrijk om maatregelen te nemen om constipatie te voorkomen. Dit kan door voldoende vezels in je voeding op te nemen, voldoende water te drinken, regelmatig te bewegen en een regelmatig toiletbezoek aan te moedigen. Als je last hebt van constipatie, overleg dan met je arts over het gebruik van laxeermiddelen of andere behandelingsopties om de darmfunctie te verbeteren.
Herken de symptomen van acute diverticulitis
Acute diverticulitis kan plotseling optreden en wordt gekarakteriseerd door hevige buikpijn, vooral aan de linker onderkant van de buik, koorts, misselijkheid en veranderingen in de stoelgang. Als je vermoedt dat je acute diverticulitis hebt, zoek dan snel medische hulp. Het is belangrijk om snel een behandeling te starten om verdere complicaties, zoals een darmperforatie of een abces, te voorkomen. Behandeling kan antibiotica, ziekenhuisopname en in sommige gevallen zelfs een operatie omvatten.
Volg de voorgeschreven behandeling bij acute diverticulitis
Als je acute diverticulitis hebt, is het essentieel om de behandeling van je arts nauwgezet op te volgen. Dit kan bestaan uit antibiotica om de ontsteking te bestrijden, pijnstillers om het ongemak te verlichten en mogelijk zelfs een tijdelijk vasten om de darmen rust te geven. Het strikt volgen van de medische richtlijnen en het niet overslaan van voorgeschreven medicijnen is belangrijk om complicaties te voorkomen en het herstel te bevorderen.
Rust en herstel bij acute diverticulitis
Tijdens een acute aanval van diverticulitis is het belangrijk om voldoende rust te nemen en je lichaam de kans te geven te herstellen. Vermijd zware lichamelijke activiteit en probeer stress te minimaliseren. Als je je goed genoeg voelt om lichte activiteiten te doen, probeer dan rustige wandelingen om je spijsvertering te bevorderen. Raadpleeg altijd je arts voordat je terugkeert naar je normale dagelijkse activiteiten, vooral als je hebt moeten vasten of ziekenhuiszorg hebt gekregen.
Overweeg een operatie bij complicaties
In sommige gevallen van acute diverticulitis, vooral als er herhaaldelijke aanvallen zijn of als complicaties zoals een abces, darmperforatie of bloeding optreden, kan een operatie nodig zijn. Chirurgie kan bestaan uit het verwijderen van het aangetaste gedeelte van de darm (colorectale resectie). Dit wordt meestal alleen aanbevolen als andere behandelingsopties niet effectief zijn. Je arts zal de risico's en voordelen van een operatie met je bespreken en samen met jou de beste benadering kiezen.
Beperk het gebruik van ontstekingsremmers
Hoewel ontstekingsremmende medicijnen zoals ibuprofen vaak worden gebruikt voor pijnverlichting, kunnen ze het risico op darmbloeding verhogen bij mensen met diverticulose of diverticulitis. Het is beter om alternatieve pijnstillers te gebruiken, zoals paracetamol, en altijd je arts te raadplegen voordat je medicatie gebruikt om er zeker van te zijn dat het veilig is voor jouw specifieke situatie.
Bewaak je gewicht en eet kleinere maaltijden
Hoewel overgewicht geen directe oorzaak is van divertikelaandoeningen, kan het een extra belasting voor de darmen vormen. Het handhaven van een gezond gewicht kan bijdragen aan een betere darmgezondheid. Het eten van kleinere, frequentere maaltijden kan helpen om de spijsvertering soepeler te laten verlopen en voorkomt dat de darmen overbelast raken. Dit is vooral belangrijk tijdens perioden waarin je herstelt van een aanval van diverticulitis.
Raadpleeg regelmatig je arts voor opvolging
Als je diverticulose hebt, is het belangrijk om regelmatig je arts te raadplegen voor opvolging en controle. Je arts kan aanbevelen om bloedonderzoeken of beeldvorming te ondergaan om te controleren op complicaties of om je behandelingsplan bij te stellen. Regelmatige controles kunnen helpen bij het vroegtijdig opsporen van eventuele veranderingen in je aandoening, zodat je snel kunt handelen indien nodig.
Leer omgaan met stress om ontstekingen te verminderen
Stress kan bijdragen aan ontstekingen in het lichaam, en chronische stress kan de symptomen van diverticulose en diverticulitis verergeren. Het is belangrijk om manieren te vinden om stress te verminderen, zoals meditatie, ademhalingsoefeningen of andere ontspanningstechnieken. Het onderhouden van een gezonde geestelijke gezondheid kan bijdragen aan het algehele herstel en de beheersing van je aandoening.
Met deze praktische tips kun je beter omgaan met divertikelaandoeningen en de symptomen van diverticulose en acute diverticulitis onder controle houden. Het is belangrijk om een gezonde levensstijl aan te houden, medische begeleiding te zoeken bij symptomen van diverticulitis en de behandeling te volgen die het beste voor jou is. Door goed voor jezelf te zorgen, kun je de kans op herhalingen en complicaties verkleinen en je algehele welzijn verbeteren.
Misvattingen rond divertikelaandoeningen: diverticulose & acute diverticulitis
Divertikelaandoeningen omvatten diverticulose en acute diverticulitis, twee gerelateerde maar verschillende aandoeningen van de
darmen. Diverticulose verwijst naar de aanwezigheid van kleine uitstulpingen in de darmwand, terwijl diverticulitis optreedt wanneer deze ontstoken of geïnfecteerd raken. Er bestaan veel misverstanden over de oorzaken, symptomen en behandeling van deze aandoeningen.
Divertikelaandoeningen komen alleen voor bij ouderen
Hoewel de prevalentie van diverticulose toeneemt met de leeftijd, kunnen ook jongere volwassenen de aandoening ontwikkelen. Factoren zoals genetische aanleg, voeding, een zittende levensstijl en bepaalde darmziekten kunnen bijdragen aan het ontstaan van divertikels, ongeacht de leeftijd.
Diverticulose veroorzaakt altijd klachten
Veel mensen met diverticulose ervaren geen symptomen en ontdekken de aandoening per toeval via
beeldvormende onderzoeken of een darmonderzoek. Problemen ontstaan pas wanneer de divertikels ontstoken raken en diverticulitis optreedt, wat kan leiden tot buikpijn, koorts en spijsverteringsproblemen.
Diverticulitis wordt altijd veroorzaakt door zaden en pitten
Het idee dat het eten van zaden en pitten diverticulitis kan veroorzaken, is een wijdverbreid misverstand. Onderzoek toont aan dat deze voedingsmiddelen geen verhoogd risico vormen. Integendeel, vezelrijke voeding draagt juist bij aan een gezonde darmwerking en kan het risico op ontsteking verlagen.
Antibiotica zijn altijd nodig bij diverticulitis
Milde gevallen van diverticulitis kunnen vaak zonder
medicatie worden behandeld door rust, een aangepast dieet en voldoende hydratatie. Antibiotica zijn vooral nodig bij ernstigere gevallen of wanneer er complicaties optreden, zoals een
abces of perforatie van de darmwand.
Diverticulitis leidt altijd tot een operatie
De meeste gevallen van diverticulitis kunnen met conservatieve behandelingen worden beheerd en vereisen geen chirurgische ingreep. Een operatie is enkel nodig bij ernstige complicaties, zoals een darmperforatie, terugkerende ontstekingen of de vorming van fistels. Preventieve maatregelen zoals een vezelrijk dieet en voldoende vochtinname kunnen de kans op herhaling verkleinen.
Divertikelaandoeningen worden veroorzaakt door een ongezond voedingspatroon
Hoewel voeding een rol speelt bij de gezondheid van de darmen, zijn divertikelaandoeningen multifactorieel. Factoren zoals genetica, darmmotiliteit en chronische ontstekingen spelen eveneens een rol. Een
evenwichtig voedingspatroon met voldoende vezels kan helpen bij preventie, maar is geen garantie tegen de ontwikkeling van divertikels.
Lees verder