Pseudotumor cerebri: Verhoogde druk in schedel

Pseudotumor cerebri: Verhoogde druk in schedel Bij pseudotumor cerebri, neemt de druk binnen de schedel toe. Dit lijkt door een tumor te komen, maar is het in werkelijkheid niet. Vooral ooggerelateerde symptomen treden op bij deze potentieel ernstige aandoening die vooral voorkomt bij zwaarlijvige vrouwen van middelbare leeftijd. Een snelle diagnose en behandeling van pseudotumor cerebri zijn erg belangrijk omdat de ziekte anders leidt tot progressief (en mogelijk blijvend) verlies van het gezichtsvermogen. Medicijnen verminderen vaak de verhoogde schedeldruk, maar in sommige gevallen is wel een operatie nodig.

Epidemiologie aandoening

Pseudotumor cerebri is vaker bij vrouwen dan bij mannen aanwezig. Vooral jonge vrouwen met overgewicht, een onregelmatige menstruatie en/of een recente gewichtstoename zijn getroffen. De meeste patiënten zijn tussen de twintig en veertig jaar oud wanneer ze de diagnose krijgen. Kinderen zijn zelden getroffen, al is het wel mogelijk.

Oorzaak van verhoogde druk in schedel

De primaire oorzaak van pseudotumor cerebri is een ophoping van cerebrospinale vloeistof (hersenvocht), hetzij door een verminderde resorptie (opname) en/of verhoogde productie. Dit leidt tot een verhoogde intracraniale druk (druk in de schedel), de bron van de bijbehorende symptomen. Soms kan de arts geen onderliggende oorzaak van de verhoogde druk in de hersenen ontdekken. In dat geval benoemt hij de aandoening soms als 'idiopathische intracraniële hypertensie' (verhoogde druk in de hersenen met onbekende oorsprong).

Bij patiënten met deze ziekte ontstaat een overmatige hoeveelheid van hersen- en ruggenmergvocht binnen de schedel. Het vocht omgeeft normaal gezien de hersenen en het ruggenmerg, wat nodig is om de vitale weefsels te beschermen tegen letsels. De hersenen produceren deze vloeistof, die uiteindelijk terechtkomt in de bloedbaan. De verhoogde schedeldruk bij pseudotumor cerebri is mogelijk een gevolg van een absorptieprobleem van deze vloeistof in het bloed. De intracraniële druk (druk in de schedel) verhoogt wanneer de inhoud van de schedel zijn capaciteit overschrijdt, wat mogelijk is door een tumor maar ook omdat de hersenen zwellen of te veel hersenvocht bevatten. Bij veel patiënten met pseudotumor cerebri ontstaat een vernauwing (stenose) in twee grote sinussen in de hersenen (dwarse sinussen). De aandoening veroorzaakt mogelijk een zwelling van de oogzenuw waardoor ooggerelateerde symptomen optreden.

Pseudotumor cerebri is soms het gevolg van medicatiegebruik / Bron: Stevepb, PixabayPseudotumor cerebri is soms het gevolg van medicatiegebruik / Bron: Stevepb, Pixabay

Risicofactoren verhoogde schedeldruk

Medicijnen

Bepaalde geneesmiddelen verhogen wel het risico op deze aandoening. Deze geneesmiddelen zijn onder andere:
  • corticosteroïden (starten of stoppen met deze medicijnen)
  • cyclosporine
  • de anticonceptiepil
  • fenytoïne
  • isotretinoïne
  • minocycline
  • nalidixinezuur
  • nitrofurantoin
  • sulfa medicijnen
  • tamoxifen
  • tetracycline
  • vitamine A (overmatige inname)

Een zwangerschap is een mogelijke risicofactor voor pseudotumor cerebri / Bron: PublicDomainPictures, PixabayEen zwangerschap is een mogelijke risicofactor voor pseudotumor cerebri / Bron: PublicDomainPictures, Pixabay
Ziekten
Ook veel ziekten leiden sneller tot pseudotumor cerebri zoals:

Vooral wazig zien is een symptoom van de aandoening / Bron: Nufkin, Flickr (CC BY-2.0)Vooral wazig zien is een symptoom van de aandoening / Bron: Nufkin, Flickr (CC BY-2.0)

Symptomen: Problemen met gezichtsvermogen en hoofdpijn

Oogproblemen

Bij pseudotumor cerebri zijn vooral ooggerelateerde symptomen mogelijk zoals dubbelzien (diplopie), tunnelzicht, het zien van lichtflitsen (fotopsie), vervormd zien (metamorfopsie), een wazig gezichtsvermogen, een tijdelijk verlies van het gezichtsvermogen amaurosis fugax en zelden is een patiënt permanent blind als gevolg van de aandoening.

Andere symptomen

Matige tot ernstige hoofdpijn (zoals migraine (aanvallen van een aura en/of eenzijdige hoofdpijn) of spanningshoofdpijn (hoofdpijn en ernstige vermoeidheid), nekpijn, schouderpijn, rugpijn, duizeligheid, misselijkheid, braken, een snelle gewichtstoename, vergeetachtigheid, depressie en tinnitus aurium (oorsuizen) zijn andere kenmerken van deze aandoening. De symptomen verergeren mogelijk bij inspanning, vooral bij het aanspannen van de buikspieren.

Diagnose en onderzoeken

Lichamelijk onderzoek

Bij het lichamelijk onderzoek bemerkt de arts bij zuigelingen een uitpuilende fontanel (gedeelte van de schedel dat bij de geboorte nog niet verbeend is). Daarnaast is het hoofd groter dan normaal (macrocefalie). Bij het oogonderzoek identificeert de arts verder een zwelling van de oogzenuw aan de achterkant van het oog, wat in medische termen gekend is als 'papiloedeem' of 'stuwingspapil'. De patiënt is verder nog alert ondanks een verhoogde intracraniële druk.

Ruggenprik / Bron: Brainhell, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Ruggenprik / Bron: Brainhell, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
Diagnostisch onderzoek
De arts voert verder nog enkele diagnostische onderzoeken uit om zeker te zijn van pseudotumor cerebri:

Differentiële diagnose

Een diagnostische test is niet aanwezig voor pseudotumor cerebri, en daarom zijn diverse onderzoeken nodig om aandoeningen uit te sluiten die ook leiden tot een verhoogde druk in de schedel zoals:

Behandeling via medicatie of operatie

De arts behandelt de oorzaak van pseudotumor cerebri. Veroorzaken medicijnen de aandoening, dan stopt de patiënt hiermee indien mogelijk en steeds in overleg met de arts. Soms voert de arts herhaalde lumbaalpuncties uit om de druk in de hersenen te verminderen, wat tevens nuttig is om complicaties met betrekking tot het gezichtsvermogen te voorkomen.

Andere behandelingen zijn:
  • een beperking van de inname van vocht of zout
  • een operatie om de druk op de oogzenuw te verminderen
  • geneesmiddelen zoals glucocorticosteroïden (bijnierschorshormonen met een ontstekingsremmende werking), acetazolamide (medicijn tegen glaucoom), furosemide (plaspil) en medicatie tegen hoofdpijn
  • gewichtsverlies
  • het plaatsen van een shunt om de druk van de vochtophoping te verlichten

De patiënten krijgen voorts regelmatig een oogonderzoek, want bij deze aandoening ontstaat mogelijk een permanent verlies van het gezichtsvermogen. Daarnaast voert de arts ook regelmatig een CT-scan of MRI-scan uit om eventueel verborgen kanker op te sporen.

Prognose pseudotumor cerebri

Een aantal patiënten heeft binnen de zes maanden geen symptomen meer en herstelt spontaan van pseudotumor cerebri. Bij een aantal patiënten keren de symptomen echter wel terug. Een klein aantal patiënten met pseudotumor cerebri heeft symptomen die langzaam verergeren en leiden tot blindheid.

Complicaties

Sommige patiënten verliezen het gezichtsvermogen als gevolg van pseudotumor cerebri.
© 2017 - 2021 Miske, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Per 2021 gaat InfoNu verder als archief, artikelen worden nog maar beperkt geactualiseerd.
Gerelateerde artikelen
Pseudotumor cerebri: een verhoogde druk in het hoofdPseudotumor cerebri: een verhoogde druk in het hoofdEen pseudotumor cerebri is een aandoening waarbij er een verhoogde druk in het hoofd aanwezig is. Het is geen tumor, maa…
Hersenvocht: onderzoek, ruggenprik en drainHersenvocht: onderzoek, ruggenprik en drainHet hersenvocht omspoeld zowel de hersens als het ruggenmerg. Het heeft onder andere een beschermende functie. Aandoenin…
Macrocefalie: Te groot hoofd door aandoeningenMacrocefalie: Te groot hoofd door aandoeningenMacrocefalie, ook vaak geschreven als "macrocephalie" of "macrocephalus", verwijst naar een te groot hoofd bij zuigeling…
Stuwingspapil: Zwelling oogzenuw door verhoogde hersendrukStuwingspapil: Zwelling oogzenuw door verhoogde hersendrukEen stuwingspapil is een aandoening waarbij de oogzenuw gezwollen is door een verhoogde druk in of rond de hersenen. Dez…

Rachitis: Tekort aan vitamine D, calcium of fosfaatRachitis: Tekort aan vitamine D, calcium of fosfaatBij rachitis (Engelse ziekte) verzachten en verweken de botten, hetgeen een gevolg is van een tekort aan vitamine D, cal…
Dikke harde ontlasting blijft in endeldarm (fecolithiase)Dikke harde ontlasting blijft in endeldarm (fecolithiase)Dikke harde ontlasting wil er niet uit en blijft in endeldarm of rectum. Dit duidt op fecolithiase, waarbij een droge, h…
Bronnen en referenties
  • Geraadpleegd op 4 oktober 2020:
  • Pseudotumor Cerebri, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK536924/
  • Geraadpleegd op 12 maart 2017:
  • Coëlho, Medisch Zakwoordenboek, digitale editie, versie 2010
  • Differential Diagnoses, http://emedicine.medscape.com/article/1214410-differential-diagnoses#showall
  • Idiopathische intracraniële hypertensie, https://www.nvvn.org/patienteninfo/schedel-en-hersenen/idiopathische-intracraniele-hypertensie/
  • Overview, http://emedicine.medscape.com/article/1214410-overview#showall
  • Overview, http://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/pseudotumor-cerebri/home/ovc-20249919
  • Pseudotumor Cerebri and Implanon: Is Rapid Weight Gain the Trigger?, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27928370
  • Pseudotumor cerebri, http://www.hopkinsmedicine.org/healthlibrary/conditions/nervous_system_disorders/pseudotumor_cerebri_134,57/
  • Pseudotumor cerebri, https://medlineplus.gov/ency/article/000351.htm
  • Symptoms and Causes, http://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/pseudotumor-cerebri/symptoms-causes/dxc-20249922
  • Treatment, http://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/pseudotumor-cerebri/diagnosis-treatment/treatment/txc-20249933
  • Afbeelding bron 1: Stevepb, Pixabay
  • Afbeelding bron 2: PublicDomainPictures, Pixabay
  • Afbeelding bron 3: Nufkin, Flickr (CC BY-2.0)
  • Afbeelding bron 4: Brainhell, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
Miske (4.039 artikelen)
Laatste update: 04-10-2020
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Bronnen en referenties: 17
Per 2021 gaat InfoNu verder als archief. Het grote aanbod van artikelen blijft beschikbaar maar er worden geen nieuwe artikelen meer gepubliceerd en nog maar beperkt geactualiseerd, daardoor kunnen artikelen op bepaalde punten verouderd zijn. Reacties plaatsen bij artikelen is niet meer mogelijk.
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.