InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Diversen > Hebben wij een gevaarlijk vitamine D-tekort?

Hebben wij een gevaarlijk vitamine D-tekort?

Vitamine D wordt in ons lichaam aangemaakt onder invloed van zonlicht. Het zorgt voor een gezonde botopbouw en lijkt ook een rol te spelen bij het voorkomen van diverse aandoeningen zoals aderverkalking, suikerziekte, infecties en kanker. Uit onderzoek blijkt echter dat de gemiddelde Nederlander lang niet altijd genoeg zonlicht krijgt voor voldoende vitamine D-aanmaak.

Wat doet vitamine D?

Vitamines zijn stoffen die nodig zijn bij verschillende processen in ons lichaam. We hebben een bepaalde hoeveelheid van deze vitamines nodig om gezond te blijven. Er zijn dertien vitamines benoemd (A tot en met K) waaronder vitamine D.

Vitamine D is een vetoplosbaar vitamine dat in meerdere vormen voorkomt. De twee belangrijkste vormen zijn vitamine D2 (ergocalciferol) en vitamine D3 (cholecalciferol). Beide vormen worden in de lever omgezet in calcidiol, al levert vitamine D3 vele malen meer calcidiol op dan vitamine D2. Calcidiol heeft zelf geen biologische werking maar kan worden opgeslagen in de lever en het vetweefsel en dient zo als voorraad van vitamine D in het lichaam. Het wordt in de nieren en andere weefsels gebruikt voor de productie van calcitriol, een actief hormoon. Alleen calcitriol uit de nieren komt in de bloedbaan terecht en wordt daar snel afgebroken. Daarom geeft het gehalte calcidiol in het bloed een betere maat voor de hoeveelheid vitamine D in het lichaam dan het gehalte calcitriol.

De bekendste werking van calcitriol is op onze botten. Het vermindert de afgifte van calcium door botweefsel en kan op die manier het ontstaan van botafwijkingen als botontkalking en rachitis (Engelse ziekte) voorkomen. Daarnaast is er de laatste jaren steeds meer bewijs gevonden voor het belang van calcitriol in allerlei andere lichaamsprocessen. Zo zou het een functie hebben in het immuunsysteem, de suikerhuishouding, de spieren, het vaatstelsel, de hersenfunctie en bij celgroei. Op deze manier lijkt calcitriol in veel verschillende ziektebeelden een beschermende rol te spelen.

Aanbevolen dagelijkse hoeveelheid

De Gezondsheidsraad heeft in 2012 haar voedingsnorm voor vitamine D herzien. Zij hanteert anno 2017 een hoeveelheid van 50 nmol calcidiol per liter bloed als streefwaarde om een vitamine D-tekort en daarmee samenhangende ziektes te voorkomen. Daarbij gaat de Gezondheidsraad alleen uit van het effect van vitamine D op de botten, aangezien zij de preventieve werking van vitamine D bij overige ziektes onvoldoende bewezen vindt.

Om het niveau van 50 nmol calcidiol per liter bloed te bereiken, heeft de Gezondheidsraad in 2012 de dagelijkse behoefte aan vitamine D bijgesteld. Voor mensen jonger dan 70 jaar is dat 10 microgram per dag en voor mensen ouder dan 70 jaar 20 microgram per dag. Het gaat dan om de meest effectieve vorm, vitamine D3. Er zijn echter redenen om aan te nemen dat 50 nmol calcidiol per liter bloed een te lage streefwaarde is. Zo blijkt uit onderzoek dat het risico op een botbreuk het kleinst is bij een gehalte vanaf 100 nmol calcidiol per liter. Daarnaast is ontdekt dat de opname van calcium uit de darm onder invloed van vitamine D maximaal is vanaf 80 mmol calcidiol per liter bloed. Ook de optimale hoeveelheid calcidiol voor andere lichaamsprocessen zoals spierfunctie en glucosehuishouding lijkt hoger te liggen dan 50 nmol per liter.

Bronnen van vitamine D

De meeste vitamines kunnen we niet zelf aanmaken en moeten we dus via onze voeding binnenkrijgen. Vitamine D is wat dat betreft een uitzondering want we halen het slechts voor ongeveer een derde deel uit onze voeding. Vitamine D komt van nature alleen veel voor in vette vis. Daarom wordt het in Nederland ook toegevoegd aan boter en margarine tot 75 microgram per kilo.

Het overige deel van het benodigde vitamine D wordt in onze huid gemaakt als de zon erop schijnt. De huid gebruikt de energie uit het zonlicht voor een chemische reactie waarbij vitamine D3 gevormd wordt. Hiervoor is vooral UV-B-straling nodig en een zonkracht van meer dan 3. Als de kracht van de zon sterk genoeg is, kan enkele minuten zonnen met 25% van het lichaam onbedekt al voldoende zijn voor de dagelijkse behoefte aan vitamine D. Maar als de kracht van de zon afneemt zoals tijdens de wintermaanden in Nederland, is er onvoldoende zonlicht om vitamine D aan te maken.

Vitamine D-tekort komt vaak voor

Het gevolg is dan ook dat veel Nederlanders risico lopen op een tekort aan vitamine D. Het is niet ongebruikelijk dat calcidiolwaardes van 20 tot 40 nmol per liter gemeten worden. Te weinig vitamine D kan, afhankelijk van de duur en ernst van het tekort, tot diverse symptomen leiden. Dit zijn bijvoorbeeld lusteloosheid, spierkrampen, angstaanvallen, gewrichtspijn en botklachten. Maar ook als er niet direct symptomen optreden, kan een vitamine D-gebrek op lange termijn gevaarlijk zijn vanwege het verlies aan bescherming tegen aandoeningen als aderverkalking, suikerziekte, infecties en kanker.

Het lijkt misschien vreemd dat wij massaal een essentiële voedingsstof tekortkomen. Je zou verwachten dat we van nature krijgen wat we nodig hebben. Het probleem van een laag vitamine D-gehalte en botontkalking doet zich ook pas zo’n tweehonderd jaar voor. Er zijn aanwijzingen dat mensen vroeger meer vitamine D en dikkere botten hadden. Ook onze wilde verwanten de apen hebben gemiddeld veel meer calcidiol in het bloed dan wij, maar liefst 180 nmol per liter. Dit zou te maken kunnen hebben met verschillen in stofwisseling en lichamelijke activiteit. Tegenwoordig bevat ons eten veel eiwitten en koolhydraten en bestaat ons dieet uit nog maar weinig groenten en fruit. Ook bewegen we een stuk minder dan vroeger en komen we minder vaak buiten. Onze moderne lifestyle is daarmee waarschijnlijk verantwoordelijk voor onze lage vitamine D-waardes.

Advies: vul vitamine D aan!

Het advies van de Gezondheidsraad is om dagelijks extra vitamine D in te nemen als je onvoldoende zonlicht krijgt (dus in de Nederlandse winter). Daarnaast zouden groepen die minder vitamine D aanmaken in de huid het hele jaar door vitamine D-tabletten moeten slikken: mensen met een donkere huid, vrouwen boven de 50 jaar, mannen boven de 70 jaar en kinderen tot 4 jaar. Er wordt aangeraden om, afhankelijk van de groep waartoe je behoort, 10 tot 20 microgram vitamine D per dag in te nemen. Vitamine D3 heeft daarbij de voorkeur.

De hoeveelheden uit het advies lijken echter niet altijd voldoende te zijn. Per ingenomen microgram vitamine D blijkt het calcidiolgehalte in het bloed met ongeveer 0,7 nmol per liter te stijgen. Bij een uitgangswaarde van 20 nmol per liter zou er dus zo’n 40 microgram per dag bijgeslikt moeten worden om tot 50 nmol per liter te komen. Als je uitgaat van een streefwaarde van 80 nmol calcidiol per liter bloed (zoals gesuggereerd in wetenschappelijk onderzoek) zou je zelfs 85 microgram vitamine D per dag extra nodig hebben. Dit is nog steeds onder de aanvaardbare bovengrens die de Gezondheidsraad voor volwassenen hanteert: dagelijks 100 microgram. Voor kinderen is dit 25 tot 50 microgram per dag vanwege hun lagere lichaamsgewicht. Ook wat de maximale dosering betreft, lijkt de Gezondheidsraad erg voorzichtig. Zo is er onderzoek gedaan waarbij pas bij het innemen van 250 microgram vitamine D per dag gedurende 390 dagen ongewenste effecten van vitamine D werden waargenomen.

De vraag is of deze voorzichtigheid niet juist averechts werkt. Door een vitamine D-dosis van slechts 10 tot 20 microgram per dag aan te bevelen, wordt mogelijk een te laag calcidiolgehalte in het bloed bereikt voor een optimale werking. De Gezondheidsraad zou zo wel eens voorbij kunnen gaan aan het beschermende effect dat een hogere dagelijkse inname van vitamine D kan hebben.
© 2014 - 2019 Liesbos, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Vitamine D belangrijk voor iedereenVitamine D (cholecalciferol) is belangrijk voor iedereen. Waarom hebben wij deze vitamine nodig en wanneer krijgen wij v…
Het belang van Vitamine CHet belang van Vitamine CDat vitamines en mineralen een belangrijke rol in ons leven spelen is bekend, maar welke vitamine waar nou precies goed…
Extra vitamine D in de winterExtra vitamine D in de winterDat jonge kinderen en ouderen extra vitamine D nodig hebben, is algemeen bekend. Maar dat extra vitamine D voor ons alle…
Vitamine D: belangrijk voor calciumopname en de bottenVitamine D: belangrijk voor calciumopname en de bottenVitamine D is een vitamine die een belangrijke rol speelt bij onder andere de calciumstofwisseling en botvorming. Vitami…
Vitamine D-tekort: oorzaken, symptomen, behandeling en tipsVitamine D-tekort: oorzaken, symptomen, behandeling en tipsEen tekort aan vitamine D is vooral te wijten aan een gebrek aan zonlicht. Dit probleem komt dan ook vooral voor op het…
Bronnen en referenties
  • https://www.nvkc.nl/sites/default/files/NTKC/2007-3-p150-158.pdf
  • https://www.gezondheidsraad.nl/sites/default/files/201215evaluatievoedingsnormenvitamineD.pdf
  • http://www.gezondheidsnet.nl/vitamines-en-mineralen/heb-ik-een-vitamine-d-tekort
  • http://nl.wikipedia.org/wiki/Vitamine_D

Reageer op het artikel "Hebben wij een gevaarlijk vitamine D-tekort?"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reactie

Felix Et Beatus, 01-11-2014 19:14 #1
Een vraagje: Vit.D is een vetoplosbare stof. Ons bloed is lipofoob. Vet-minnende stoffen kunnen niet vrij toegang krijgen vanuit de darm naar de weefsels. Hiervoor zullen er wel hulp-eiwitten bestaan die verantwoordelijk zijn voor vit. D transport. Het lijkt mij daarom logische dat ook deze transport eiwitten een beperkende factor kunnen zijn in opname en voorraad opbouw van vit. D. Wat dus wil zeggen dat hoge doseringen slikken van preparaten niet echt zinvol is.
Aangezien vit. D vetoplosbaar is, zal het lichaam hier een voorraad van opbouwen in de zomer maanden. Moet genoeg zijn om hiermee de winter door te komen. Althans… zo had de natuur het bedacht. De moderne samenleving ligt ver van de natuur. Oorspronkelijke constructie kan extra onderhoud nodig hebben. Maar dat weet je pas als het onderzocht wordt. Dus idd (zoals hier ook aangegeven is) eerst een arts raadplegen. Reactie infoteur, 03-11-2014
Bedankt voor de goede opmerkingen. Vit D kan inderdaad in vetweefsel worden opgeslagen, en ook in spieren en vit D bindende eiwitten in het bloed. Zo kunnen we wel enige reserve opbouwen. Toch zie je na een keertje flink zonnen dat het vit D gehalte in het bloed na ongeveer een week weer op het oude niveau is.
Overigens wordt Vit D samen met vetdeeltjes door diffusie uit de darmen opgenomen. Aangezien we meestal wel voldoende vet binnenkrijgen, lijkt de opname van vit D uit tabletten dus niet zo’n groot probleem. Dat vind je ook terug in calcitriol waardes van mensen die bijv. 250 microgram vit D per dag slikten, die worden dan fors hoger tot wel 125 nmol per liter.

Infoteur: Liesbos
Laatste update: 30-10-2017
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Diversen
Bronnen en referenties: 4
Reacties: 1
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!