InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Natuurgeneeswijze > Guarana: gezondheidsvoordelen, toepassingen en bijwerkingen

Guarana: gezondheidsvoordelen, toepassingen en bijwerkingen

Guarana: gezondheidsvoordelen, toepassingen en bijwerkingen Guarana (Paullinia cupana) is een plant, behorend tot de familie Sapindaceae. De plant is afkomstig uit het Amazonewoud. Het is een klimplant die op andere bomen of rotsen oprijst. De plant dankt zijn naam aan de inheemse inheemse bevolking, de Guaraní. De Guaraní hebben een bijzonder lange traditie in het verwerken van de cafeïnehoudende zaden van guarana voor voedsel en medicijnen. De zaden worden tot een pasta verwerkt en als additief in dranken gebruikt, Het wordt door mensen geconsumeerd vanwege de stimulerende effecten. Anno 2019 is guarana wereldwijd beschikbaar, ook in Nederland. De zaden van guarana worden gemalen en het poeder kan worden gebruikt om bijvoorbeeld een ​​energiethee mee te bereiden. Guarana kan ook worden gebruikt als ondersteuning bij het afvallen. Bovendien is guarana rijk aan antioxidanten. Deze beschermen weefsels en het DNA in cellen tegen vrije radicalen, wat agressieve stoffen zijn die schade kunnen veroorzaken aan cellen en weefsels.
Oogachtig uiterlijk van de guarana / Bron: AnitaFortis, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Oogachtig uiterlijk van de guarana / Bron: AnitaFortis, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Wat is guarana?

Oorsprong

Guarana is een houtachtige slingerplant die langs bomen klimt en in ranken groeit. De plant komt uit de Amazone en heeft bladeren, bloemen en vruchten. De vrucht zit in een vliesachtige rode capsule met drie kamertjes. Wanneer het rijp is, bevat elke kamer een zaadje. De vrucht is oranje tot rood. De indianen van de Amazone hebben altijd guarana gebruikt. Ze vermalen de zaden van guaranafruit tot een lichtbruin poeder, dat wordt gedronken in water en wordt gezoet met honing.

Naamgeving

De naam guarana komt uit de Portugese taal en geeft het oogachtige uiterlijk van de rijpe vrucht aan. Onder de felrode schil schuilt sneeuwwitte pulp. Guaranapoeder wordt verkregen uit de zaden van de plant, die meer op kleine, donkere kastanjes lijken. Wanneer de zaden uit de vrucht barsten, komt de oogachtige vorm tevoorschijn, die tal van legenden onder inheemse volkeren heeft voortgebracht. Indianen uit de Amazone gaven aan de rijpe vrucht de naam: 'Oog van het woud'.

Guarana / Bron: Franz Eugen Köhler, Köhler's Medizinal-Pflanzen, Wikimedia Commons (Publiek domein)Guarana / Bron: Franz Eugen Köhler, Köhler's Medizinal-Pflanzen, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Groei

De plant behoort tot de zeepboomfamilie en bereikt een hoogte tot 12 meter. Het heeft grote, groene bladeren en vruchten die in een vliesachtige rode capsule zitten met drie kleine kamers die bij rijpheid elk een zaadje bevatten. De guaranaplant is inheems in het Amazonegebied en is vooral te vinden in het Braziliaanse deel. Voor voortplanting door kruisbestuiving zijn bijen van het geslacht Melipona en Apis nodig. Vogels helpen de delicate zaden te verspreiden. Voor een succesvolle kiemkracht hebben guaranaplanten een tropisch of subtropisch klimaat met een hoge luchtvochtigheid nodig.

Toepassingen

Oorspronkelijk werden de zaden van de vrucht gemalen en met heet water gedronken als thee. De smaak is echter vrij bitter en daarom heeft de drankenindustrie enkele ideeën bedacht om het stimulerende effect van guarana in een heerlijke drank aan te bieden. Vooral voor energiedranken is guarana zeer geschikt en er zijn vele verschillende soorten verkrijgbaar. Het is soms ook in frisdranken, alcoholische dranken en snoep te vinden. Guarana wordt ook aangeboden in capsules.

Actieve bestanddelen

Guarana bevat de bestanddelen tannines en proanthocyanidines, theofylline en cafeïne, theobromine, catechine en epicatechine, naast zetmeel en water, evenals mineralen en saponinen. Om deze reden wordt guarana traditioneel maar ook vandaag de dag als geneeskrachtig kruid gebruikt. Bij prestatieverlies en lichaamszwakte kan guarana de prestaties en het uithoudingsvermogen verbeteren. Guarana wordt ook gebruikt om koorts te verminderen. Guarana heeft een verkwikkend effect zoals koffie of thee. Het belast echter de maag of het hart en de bloedsomloop niet. Guarana wordt beter verdragen dan cafeïne en het hoge gehalte aan vezels maakt de afgifte van cafeïne in kleine, gereguleerde doses door het darmslijmvlies mogelijk.

Vruchten van de guarana / Bron: AnitaFortis, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Vruchten van de guarana / Bron: AnitaFortis, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
Het guaranapoeder wordt gekenmerkt door een zeer hoog cafeïnegehalte. Met 4-8% bevatten de zaden twee keer zoveel cafeïne als de koffieboon. Het effect is echter slechts gedeeltelijk vergelijkbaar, wat onder meer kan worden toegeschreven aan de stof tannine. Tannine zorgt voor een langzamere inname van cafeïne en dus een minder heftig en langdurig effect.

Effecten

Afhankelijk van de dosis en bereiding is de werkingsduur tussen 4 en 7 uur. Net als bij koffie, melden consumenten een verhoogd energieniveau en concentratievermogen. Het is echter minder waarschijnlijk dat het ook gunstig is bij rusteloosheid en nervositeit. Guarana geeft mensen die gevoelig zijn voor cafeïne uit koffie of frisdranken een beter te verdragen maar even effectief alternatief.

Het is echter belangrijk op te merken dat op de lange termijn dezelfde bijwerkingen optreden als bij het drinken van koffie. Er is ook een risico op overdosering, omdat het effect zeer langzaam toeneemt en als te zwak kan worden ervaren. Je kan het beste aanvangen met een lage dosis. Ideaal is pure guarana in poedervorm. Een halve theelepel, ongeveer 2 gram, is een geschikte dosis voor de eerste test. Omdat de duur van het effect relatief lang is, wordt een extra dosis niet aanbevolen.

Guarana-poeder / Bron: Wesley2048, Wikimedia Commons (Publiek domein)Guarana-poeder / Bron: Wesley2048, Wikimedia Commons (Publiek domein)
Wees voorzichtig met voorgemengde drankjes, vooral energiedranken. De hoeveelheid cafeïne kan sterk variëren en is soms niet duidelijk te bepalen voor de eindgebruiker. Als zowel guarana als cafeïne in de ingrediënten worden vermeld, kan worden aangenomen dat naast de cafeïne van guarana ook reguliere cafeïne is opgenomen.

Gezondheidsvoordelen

Guarana kent de volgende toepassingen:

Guaranaplant / Bron: Bernard Dupont, Wikimedia Commons (CC BY-SA-2.0)Guaranaplant / Bron: Bernard Dupont, Wikimedia Commons (CC BY-SA-2.0)

Belang voor de gezondheid

Guarana is niet alleen een stimulerend middel op korte termijn, maar het heeft ook veel positieve effecten op de lange termijn op de gezondheid. Dan moet je het evenwel niet als energiedrankje innemen, want dat bevat suikers en dat is niet gezond voor je. De fytovoedingsstoffen (plantaardige voedingsstoffen) die het bevat, zijn overvloedig aanwezig in guaranaproducten en zijn in het algemeen gunstig voor de gezondheid. Of het nu gaat om het cardiovasculaire systeem, maag en darm of energiemetabolisme. Fytovoedingsstoffen zijn essentieel en veel mensen krijgen er te weinig van binnen.

Guarana is ook een bijzonder populair hulpmiddel bij gewichtsverlies. Van guarana is aangetoond dat het de eetlust onderdrukt, meer nog dan andere cafeïnehoudende planten. Een langdurig effect is belangrijk om vervolgens niet nog meer eetlust te veroorzaken. Uit laboratoriumonderzoek bij muizen blijkt dat guarana in combinatie met linolzuur de vetverbranding versnelt.

Guarana kan ook dienen als een geschikt alternatief voor medicijnen voor mensen met obstipatie. Het spijsverteringseffect is van guarana is gunstig en het kan gedurende langere tijd worden gebruikt. Koffie en andere cafeïnehoudende dranken zijn minder geschikt en kunnen het probleem op de lange termijn verergeren. In geïsoleerde gevallen wordt guarana ook gebruikt voor diarree, urineweginfecties, misselijkheid en hoofdpijn. Er is anno 2019 echter meer onderzoek nodig om deze effecten aan te tonen. Ontstekingsremmende stoffen zouden hier verantwoordelijk voor zijn, maar er is vooralsnog geen wetenschappelijk bewijs voor.

Bij matig gebruik wordt guarana beschouwd als zeer onschadelijk of zelfs gezondheidsbevorderend. In elk geval heeft de pure poedervorm de voorkeur boven andere toepassingsvormen en kent het nauwelijks ongewenste bijwerkingen.

Rijk aan antioxidanten

Guarana zit vol met verbindingen die antioxiderende eigenschappen hebben, zoals cafeïne, theobromine (een bittersmakend alkaloïde behorend tot de methylxanthinefamilie), tannines (een verzamelnaam voor bepaalde chemische verbindingen), saponines (ook wel zeepstoffen genoemd) en catechines (een verzamelnaam voor verschillende polyfenolen die als antioxidant in planten voorkomen). Guarana heeft zelfs een antioxidantprofiel dat vergelijkbaar is met dat van groene thee. Antioxidanten zijn belangrijk omdat ze potentieel schadelijke moleculen, vrije radicalen genaamd, neutraliseren. Deze moleculen kunnen interageren met delen van je cellen en schade aan cellen en weefsels veroorzaken die verband houdt met veroudering, hartaandoeningen, kankers en andere ziekten. Reageerbuisstudies hebben aangetoond dat de antioxiderende eigenschappen van guarana de groei van kankercellen kunnen bestrijden en het risico op hartaandoeningen en huidveroudering kunnen verminderen.[1]

Guarana kan vermoeidheid verminderen

Guarana is het best bekend als een ingrediënt in populaire energiedrankjes. Het is een uitstekende bron van cafeïne, wat een stimulerend effect op concentratie en prestatie heeft: het geeft een gevoel van verhoogde energie en verdrijft een gevoel van vermoeidheid. Guarana bevat grofweg 4–6 keer de hoeveelheid cafeïne van koffie. Cafeïne werkt door de effecten van adenosine te blokkeren, een stof die je hersenen helpt ontspannen. Het bindt zich aan adenosinereceptoren en voorkomt dat deze worden geactiveerd. Een onderzoek wees uit dat mensen die een guarana-houdend vitaminesupplement namen minder vermoeid waren tijdens het uitvoeren van verschillende tests, vergeleken met degenen die een placebo (een als geneesmiddel voorgeschreven of aangeprezen middel dat geen werkzame bestanddelen bevat) namen.[2]

Risico's en bijwerkingen

Guarana dempt zowel honger als dorst. Dit brengt het gevaar van uitdroging met zich mee. Dit is met name voor sporters gevaarlijk. De natuurlijke cafeïne in de Amazoneplant wordt langzaam aan het lichaam afgegeven en verhoogt het uithoudingsvermogen. Iedereen die langdurig sport of anderszins lichamelijk actief en weinig tot niets drinkt, loopt gevaar op uitdroging. Mogelijke bijwerkingen zijn ook de gebruikelijke zenuwverschijnselen die zelfs bij conventionele cafeïne kunnen worden opgemerkt. Slaapstoornissen kunnen ook voorkomen bij mensen die gevoelig zijn voor guarana.

Noten:
  1. Portella Rde L, Barcelos RP, da Rosa EJ, Ribeiro EE, da Cruz IB, Suleiman L, Soares FA. Guaraná (Paullinia cupana Kunth) effects on LDL oxidation in elderly people: an in vitro and in vivo study. Lipids Health Dis. 2013 Feb 8;12:12. doi: 10.1186/1476-511X-12-12.
  2. Kennedy DO, Haskell CF, Robertson B, Reay J, Brewster-Maund C, Luedemann J, Maggini S, Ruf M, Zangara A, Scholey AB. Improved cognitive performance and mental fatigue following a multi-vitamin and mineral supplement with added guaraná (Paullinia cupana). Appetite. 2008 Mar-May;50(2-3):506-13. Epub 2007 Oct 30.
  3. Haskell CF, Kennedy DO, Wesnes KA, Milne AL, Scholey AB. A double-blind, placebo-controlled, multi-dose evaluation of the acute behavioural effects of guaraná in humans. J Psychopharmacol. 2007 Jan;21(1):65-70. Epub 2006 Mar 13.
  4. Lima NDS, Numata EP, Mesquita LMS, Dias PH, Vilegas W, Gambero A, Ribeiro ML .Modulatory Effects of Guarana (Paullinia cupana) on Adipogenesis. Nutrients. 2017 Jun 20;9(6). pii: E635. doi: 10.3390/nu9060635.
  5. Schimpl FC, da Silva JF, Gonçalves JF, Mazzafera P. Guarana: revisiting a highly caffeinated plant from the Amazon. ournal of Ethnopharmacology. Volume 150, Issue 1, 28 October 2013, Pages 14-31
  6. Subbiah MT, Yunker R. Studies on the nature of anti-platelet aggregatory factors in the seeds of the Amazonian Herb Guarana (Paullinia cupana). Int J Vitam Nutr Res. 2008 Mar;78(2):96-101. doi: 10.1024/0300-9831.78.2.96.
  7. Rafael de Lima Portella, Rômulo Pillon Barcelos, Edovando José Flores da Rosa, Euler Esteves Ribeiro, Ivana Beatrice Mânica da Cruz, Leila Suleiman & Felix Alexandre Antunes Soares. Guaraná (Paullinia cupana Kunth) effects on LDL oxidation in elderly people: an in vitro and in vivo study. Lipids in Health and Disease volume 12, Article number: 12 (2013)
  8. Derry CJ, Derry S, Moore RA. Caffeine as an analgesic adjuvant for acute pain in adults. Cochrane Database Syst Rev. 2012 Mar 14;(3):CD009281. doi: 10.1002/14651858.CD009281.pub2.
  9. Peixoto H, Roxo M, Röhrig T, Richling E, Wang X, Wink M. Anti-Aging and Antioxidant Potential of Paullinia cupana var. sorbilis: Findings in Caenorhabditis elegans Indicate a New Utilization for Roasted Seeds of Guarana. Medicines (Basel). 2017 Aug 15;4(3). pii: E61. doi: 10.3390/medicines4030061.
  10. Peirano RI, Achterberg V, Düsing HJ, Akhiani M, Koop U, Jaspers S, Krüger A, Schwengler H, Hamann T, Wenck H, Stäb F, Gallinat S, Blatt T. Dermal penetration of creatine from a face-care formulation containing creatine, guarana and glycerol is linked to effective antiwrinkle and antisagging efficacy in male subjects. J Cosmet Dermatol. 2011 Dec;10(4):273-81. doi: 10.1111/j.1473-2165.2011.00579.x.
  11. Fukumasu H, Avanzo JL, Heidor R, Silva TC, Atroch A, Moreno FS, Dagli ML. Protective effects of guarana (Paullinia cupana Mart. var. Sorbilis) against DEN-induced DNA damage on mouse liver. Food Chem Toxicol. 2006 Jun;44(6):862-7. Epub 2006 Jan 9.
  12. Yamaguti-Sasaki E, Ito LA, Canteli VC, Ushirobira TM, Ueda-Nakamura T, Dias Filho BP, Nakamura CV, de Mello JC. Antioxidant capacity and in vitro prevention of dental plaque formation by extracts and condensed tannins of Paullinia cupana. Molecules. 2007 Aug 20;12(8):1950-63.

Lees verder

© 2019 Tartuffel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Guarana en anderen cafeïneplanten voor instant energieVreemd is het met die cafeïnehoudende planten. Over de hele wereld hebben volkeren onafhankelijk van mekaar en zonder ke…
De geneeskracht van GuaranaDe levensverwachting van guaranaconsumerende Indianen is een stuk hoger dan niet-guarana-eters uit het Braziliaanse oerw…
Energiedrank, wat zit er in?Energiedrank, wat zit er in?De energiedrankjes als Red Bull of Bullit doen het goed in Nederland en België. Soms wordt er zelfs misbruik van gemaakt…
Legale doping: 10 soorten plantaardige dopingLegale doping: 10 soorten plantaardige dopingHet grote publiek is het dopinggebruik van de wielrenwereld inmiddels beu. In sommige andere sporten zoals voetbal en te…
Afvallen met Lipo-13 HorsepowerAfvallen met Lipo-13 HorsepowerLipo-13 Horsepower, ook wel beken al Lipo of Lipo-13, is een afslankpil die bestaat uit dertien natuurlijke ingrediënten…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: AnitaFortis, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0/bewerkt)
  • Derry CJ, Derry S, Moore RA. Caffeine as an analgesic adjuvant for acute pain in adults. Cochrane Database Syst Rev. 2012 Mar 14;(3):CD009281. doi: 10.1002/14651858.CD009281.pub2.
  • Fukumasu H, Avanzo JL, Heidor R, Silva TC, Atroch A, Moreno FS, Dagli ML. Protective effects of guarana (Paullinia cupana Mart. var. Sorbilis) against DEN-induced DNA damage on mouse liver. Food Chem Toxicol. 2006 Jun;44(6):862-7. Epub 2006 Jan 9.
  • Haskell CF, Kennedy DO, Wesnes KA, Milne AL, Scholey AB. A double-blind, placebo-controlled, multi-dose evaluation of the acute behavioural effects of guaraná in humans. J Psychopharmacol. 2007 Jan;21(1):65-70. Epub 2006 Mar 13.
  • https://nl.m.wikipedia.org/wiki/Guaraná
  • https://nl.greenlife-kyoto.com/7210-guarana-side-effects
  • https://www.ortis.com/be_nl/planten-en-ingredienten/guarana
  • https://www.webmd.com/vitamins/ai/ingredientmono-935/guarana
  • https://www.verywellhealth.com/what-is-guarana-89056
  • https://www.healthline.com/nutrition/guarana-benefits
  • Kennedy DO, Haskell CF, Robertson B, Reay J, Brewster-Maund C, Luedemann J, Maggini S, Ruf M, Zangara A, Scholey AB. Improved cognitive performance and mental fatigue following a multi-vitamin and mineral supplement with added guaraná (Paullinia cupana). Appetite. 2008 Mar-May;50(2-3):506-13. Epub 2007 Oct 30.
  • Lima NDS, Numata EP, Mesquita LMS, Dias PH, Vilegas W, Gambero A, Ribeiro ML .Modulatory Effects of Guarana (Paullinia cupana) on Adipogenesis. Nutrients. 2017 Jun 20;9(6). pii: E635. doi: 10.3390/nu9060635.
  • Peirano RI, Achterberg V, Düsing HJ, Akhiani M, Koop U, Jaspers S, Krüger A, Schwengler H, Hamann T, Wenck H, Stäb F, Gallinat S, Blatt T. Dermal penetration of creatine from a face-care formulation containing creatine, guarana and glycerol is linked to effective antiwrinkle and antisagging efficacy in male subjects. J Cosmet Dermatol. 2011 Dec;10(4):273-81. doi: 10.1111/j.1473-2165.2011.00579.x.
  • Peixoto H, Roxo M, Röhrig T, Richling E, Wang X, Wink M. Anti-Aging and Antioxidant Potential of Paullinia cupana var. sorbilis: Findings in Caenorhabditis elegans Indicate a New Utilization for Roasted Seeds of Guarana. Medicines (Basel). 2017 Aug 15;4(3). pii: E61. doi: 10.3390/medicines4030061.
  • Portella Rde L, Barcelos RP, da Rosa EJ, Ribeiro EE, da Cruz IB, Suleiman L, Soares FA. Guaraná (Paullinia cupana Kunth) effects on LDL oxidation in elderly people: an in vitro and in vivo study. Lipids Health Dis. 2013 Feb 8;12:12. doi: 10.1186/1476-511X-12-12.
  • Rafael de Lima Portella, Rômulo Pillon Barcelos, Edovando José Flores da Rosa, Euler Esteves Ribeiro, Ivana Beatrice Mânica da Cruz, Leila Suleiman & Felix Alexandre Antunes Soares. Guaraná (Paullinia cupana Kunth) effects on LDL oxidation in elderly people: an in vitro and in vivo study. Lipids in Health and Disease volume 12, Article number: 12 (2013)
  • Schimpl FC, da Silva JF, Gonçalves JF, Mazzafera P. Guarana: revisiting a highly caffeinated plant from the Amazon. ournal of Ethnopharmacology. Volume 150, Issue 1, 28 October 2013, Pages 14-31
  • Subbiah MT, Yunker R. Studies on the nature of anti-platelet aggregatory factors in the seeds of the Amazonian Herb Guarana (Paullinia cupana). Int J Vitam Nutr Res. 2008 Mar;78(2):96-101. doi: 10.1024/0300-9831.78.2.96.
  • Voedingscentrum. Antioxidanten. https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/antioxidanten.aspx (ingezien op 20-10-2019)
  • Yamaguti-Sasaki E, Ito LA, Canteli VC, Ushirobira TM, Ueda-Nakamura T, Dias Filho BP, Nakamura CV, de Mello JC. Antioxidant capacity and in vitro prevention of dental plaque formation by extracts and condensed tannins of Paullinia cupana. Molecules. 2007 Aug 20;12(8):1950-63.
  • Afbeelding bron 1: AnitaFortis, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • Afbeelding bron 2: Franz Eugen Köhler, Köhler's Medizinal-Pflanzen, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Afbeelding bron 3: AnitaFortis, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • Afbeelding bron 4: Wesley2048, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Afbeelding bron 5: Bernard Dupont, Wikimedia Commons (CC BY-SA-2.0)

Reageer op het artikel "Guarana: gezondheidsvoordelen, toepassingen en bijwerkingen"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 24-11-2019
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Natuurgeneeswijze
Special: Kruidengeneeskunde
Bronnen en referenties: 25
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!