Optimalisatie van de fysieke omgeving bij dementie

Door ruimtelijke desoriëntatie kan de persoon met dementie de greep op zijn omgeving verliezen, dit kan leiden tot een gevoel van onveiligheid (Bijssens, 2007). Bij aantasting van hippocampus bij Alzheimer, vermindert ook de mogelijkheid tot plaatsherkenning waardoor het ‘grote vergeten’ en ‘grote zoeken’ beginnen. Door het dementieproces krijgt men te maken met: agnosie, aandachtsproblemen, verminderde dieptewaarneming en verminderde cognitie. Hierdoor moeten we meer aandacht geven aan de omgevingsfactoren, als deze niet optimaal zijn kan angst ontstaan of minder initiatief name en eenvoudige ADL die men niet meer uitvoert. Realiteitsoriëntering is zeer belangrijk. Spaced retrieval (Vandewoude, 2006) is een goede cognitieve strategie. Deze houdt in dat men de tijdsintervallen waarop men iets nieuws aanbiedt gaat verkleinen of vergroten, waardoor ze mogelijk beter namen gaan onthouden. Tijdens het dementeringsproces zal de persoon komen tot een realiteitsconfrontatie: waar ben ik nu?

Dosering van prikkels (Verbraeck en van der Plaats, 2008)

Er zijn drie groepen dementerenden namelijk:
  • Zen-dementerenden
  • Dolers
  • Evenwichtszoekers

De zen-dementerenden

Deze mensen staren de hele dag en maken vrijwel geen bewegingen. Ze piekeren niet en hun spieren zijn ontspannen. Ze hebben genoeg aan de dagdagelijkse dingen zoals persoonlijke hygiëne, eten of toiletbezoek.
Men raadt aan om deze mensen weinig prikkels te bieden, ook moeten ze niet bij elke activiteit betrokken worden. Ze moeten vooral aanwezig kunnen zijn in een rustige omgeving.

De dolers

Ze zoeken zelf prikkels, vooral geluids- en bewegingsprikkels. Anders worden ze te onrustig. Ze dolen letterlijk rond in het gebouw opzoek naar prikkels, bij tekort aan prikkels gaan ze terug naar hun kamer. Als er te veel prikkels zijn resulteert dat in (weg)lopen.

De evenwichtszoekers

Dit zijn personen met dementie die niet meer kunnen lopen, maar wel een behoefte hebben aan geluids- en bewegingsprikkels.

Moos en Lemke (2000)

Ze ontwikkelden een model, dat een goed denkkader biedt om de invloed van omgevingsfactoren op het functioneren van de bewoners te vatten. De wisselwerking tussen de bewoners en de residentiële omgeving wordt hierin weergegeven.
Het effect van de fysieke, mentale en sociale vaardigheden op het functioneren is mede afhankelijk van de omgevingskenmerken. De omgeving kan men onderscheiden in de ruimtelijke omgeving (= fysiek-materiële omgeving, het beleid en de dienstverlening, de suprapersoonlijke omgeving en het sociale klimaat).

Lawton en Nahemow (1973)

Ze stelden een onafhankelijkheidssynthese op, deze suggereert dat meer kwetsbare mensen vlugger worden beïnvloed door de kwaliteiten of karakteristieken van de omgeving. Personen met dementie zijn hooggevoelig voor en sterk beïnvloedbaar door de omgevingskenmerken (bv, privacy). De personen hebben nood aan een duidelijke structuur. Het doel is om de personen met dementie een ondersteunende omgeving aan te bieden waarin ze zicht geborgen weten en waarin ze kunnen functioneren op een autonome manier.

Platform Wonen van Ouderen (1998)

Biedt een basisrooster om systematisch na te gaan of de woonsituatie aangepast is aan het functioneren van de personen met dementie en aan hun noden. Bijvoorbeeld oriëntatie, sociale contacten, personalisatie, … worden getoetst aan de ruimtes/kamers. Is een slaapkamer bijvoorbeeld makkelijk te vinden? Kan men een persoonlijke toets geven aan deze ruimte?

PEAP (Professional Environmental Assesment Protocol, 1998)

Deze lijst beoordeelt de karakteristieken en richt zich op voorzieningen waar dementerende ouderen verblijven.
Deze wordt gescoord op basis van een interview met een staflid en een participerende observatie op de afdeling die twee uur duurt. De kwaliteit van de omgeving wordt gescoord van vijf tot één. Acht items kunnen beoordeeld worden:
  • Maximalisatie van veiligheid en geborgenheid
  • In welke mate minimaliseert de omgeving de gevaren en maximaliseert ze het gevoel van veiligheid en geborgenheid van bewoners, familie, ….
  • Maximalisatie van bewustzijn en oriëntatie
  • In welke mate kunnen bewoners, bezoekers, … zich oriënteren in de fysieke, sociale en temporele dimensies in de omgeving?
  • Ondersteuning van de functionele bekwaamheden
  • Welke mate ondersteunen de omgeving op zich en de regels over het gebruik van de omgeving de functioneringsmogelijkheden van de bewoners? Vaardigheden zoals beweging, eten, verzorging, …
  • Ondersteuning in sociale contacten
  • In welke mate ondersteunt de fysieke omgeving en de regels over het gebruik van de omgeving de sociale interactie tussen de bewoners?
  • Respect voor de privacy
  • In welke mate is er aandacht voor input(bv, lawaai) vanuit de omgeving en de output(bv, vertrouwelijke gesprekken) naar de omgeving toe?
  • Mogelijkheden tot persoonlijke controle
  • In weke mate bieden de omgeving en de regels de bewoners, hun persoonlijke voorkeuren te uiten, vrije keuzes te maken en zelf te beslissen over hun handelen?
  • Gepaste stimulering
  • Biedt de omgeving zowel kwantitatief als kwalitatief de gepaste stimulering zodat deprivatie en stress zoveel mogelijk vermeden worden?
  • Aandacht voor continuïteit van het zelf
  • In welke mate zorgen de omgeving en de regels over het gebruik van deze omgeving voor continuïteit tussen de vroegere en de huidige omgeving en tussen het vroegere en het huidige zelf van de dementerende oudere?
© 2014 - 2020 Maikske, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Dementie (hersenaandoening)Dementie is een hersenaandoening, waardoor alle mentale vermogens steeds verder achteruitgaan, tot uiteindelijk zelfstan…
Wat is dementie?Wat is dementie?Dementie is een hersenaandoening. Hierbij staan geheugenstoornissen op de voorgrond. Dit geheugenverlies leidt tot een v…
Hoe is dementie tegen te gaan?Hoe is dementie tegen te gaan?In Nederland leiden ongeveer 200.000 ,mensen aan dementie, dat is ongeveer 1.5% van de bevolking. De bevolking vergrijst…
Dementie, wat is het en hoe wordt het veroorzaakt?Dementie, wat is het en hoe wordt het veroorzaakt?Dementie, een verzamelnaam voor verschillende niet-aangeboren hersenaandoeningen. Deze aandoening komt voor naarmate men…

Meest dodelijke ziektes - tuberculose, malaria, hiv en meerMeest dodelijke ziektes - tuberculose, malaria, hiv en meerEr zijn ziektes waar je naar van bent en waar je misschien voor in bed moet blijven om te herstellen. Je hebt ook ziekte…
Is wondroos hetzelfde als gordelroos?Is wondroos hetzelfde als gordelroos?Wondroos lijkt soms wel op gordelroos, maar het is niet hetzelfde. Wondroos staat ook bekend onder de naam belroos of ce…
Bronnen en referenties
  • Verbraeck en van der Plaats, 2008 (dosering van prikkels)
  • Moos en Lemke (2000)
  • Platform Wonen van Ouderen (1998)
  • Professional Environmental Assesment Protocol, 1998

Reageer op het artikel "Optimalisatie van de fysieke omgeving bij dementie"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reactie

Wauters Ivo, 06-10-2015 14:35 #1
Dag! Vooreerst wil ik zeggen dat ik "vrijwilliger" ben in Woonzorcentrum Ocura te Montenaken. Ik ben nadat ik 5 jaar geleden stopte in het onderwijs vrijwel onmiddellijk hiermee begonnen. Helpen met eten geven, wandelingen maken, op daguitstap gaan en iedere woensdagnamiddag een uurtje samen zingen met ons Geheugenkoor. We zijn als eerste in Vlaanderen hiermee gestart en… het geeft niet alleen ons voldoening, maar je ziet ook dat de leden dit heel graag doen. (de lach, de blik, het mee zingen, het mee bewegen…)

Heb met aandacht je artikel gelezen. Herken hierin onze drie groepen dementerenden. Je artikel geeft mij opnieuw een aanzet om hier over na te denken, te lezen en enkele uurtjes op bijscholing te gaan. Ik stel vast dat bij ons - net als in zovele verzorgingstehuizen heel goed werk geleverd wordt, maar dat er vaak te weinig personeel is om al deze groepen - en er zitten ook bejaarden tussen die "niet" dementerend zijn - elke dag opnieuw het aanbod en de begeleiding die zij nodig hebben te bieden - dit niettegenstaande de geweldige inspanningen, het liefdevolle contact, de hulp allerhande die onze verzorgers en verpleegsters bieden.
We starten nu met de herinrichting van het Dagcentrum en met een volledige nieuwe bouw. Deze zal toelaten om dementerenden - samen - beter te begeleiden. Een ingesloten binnentuin is hier inbegrepen en héél welkom. Ook mogelijkheden om samen in kleine groepjes te zitten en wat te praten, te bewegen, …
Ik ben blij dat er zoveel aandacht gaat naar deze groep - ik ben nog meer blij dat ik hen iets kan geven waar ze zich als dementerende even goed bij voelen. Dit is gewoon een andere groep van mensen, mensen met andere noden.
Vrijwilliger zijn is mooi - te weinig mensen weten dit - te weinig mensen willen zich enkele uren per week engageren om even bij die andere te zijn die dit fijn zal vinden…
Ik wens je veel succes - het ga je goed! Reactie infoteur, 15-10-2015
Hey Ivo,

Fijn om te horen dat jij je vrijwillig inzet voor het WZC! Zo'n mensen zouden er altijd meer mogen en ook moeten zijn. Jullie zorgen ervoor dat een aantal mensen van het WZC zich beter kunnen focussen op andere personen/groepen.

Infoteur: Maikske
Gepubliceerd: 24-10-2014
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Ziekten
Bronnen en referenties: 4
Reacties: 1
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!