Onbegrepen koorts: symptomen, oorzaken en behandeling

Onbegrepen koorts: symptomen, oorzaken en behandeling Koorts is een verschijnsel dat optreedt als beschermende reactie van het afweersysteem van het lichaam. Meestal duurt koorts enkele uren of dagen, afhankelijk van de oorzaak. Er wordt van koorts gesproken wanneer de lichaamstemperatuur boven de 38,3 ˚C komt. In de meeste gevallen ontstaat koorts door een onschuldige infectie, zoals griep, verkoudheid, een luchtweg- of blaasinfectie. Soms wordt de oorzaak van de koorts niet verklaard en begint een zoektocht naar de oorzaak van de koorts.
Bron: Michael Ancher, Wikimedia Commons (Publiek domein)Bron: Michael Ancher, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Wat is koorts

Koorts is een onnatuurlijke verhoging van de lichaamstemperatuur. De temperatuurregeling in de hersenen is hierbij verstoord, waardoor het lichaam de indruk van koude krijgt. Er treden allerlei processen op om de temperatuur te verhogen, zoals rillingen, spiertrekkingen en zelfs koude voeten om de warmte in de romp en het hoofd te verhogen. De grenswaarden variëren wanneer er van koorts gesproken wordt. In het algemeen wordt gesteld dat bij een volwassene een temperatuur boven 38,3 ˚C koorts wordt genoemd.

Natuurlijke barrière

Het lichaam vormt op een aantal manieren een natuurlijke barrière tegen infectiebronnen van buitenaf. Voorbeelden van deze barrières zijn de huid, slijmvliezen, urinestroom en de luchtwegen. Als de barrières goed werken, voorkomen zij vaak een infectie door een ziekteverwekker. Mocht er toch een bacterie of virus binnendringen, dan zullen witte bloedcellen proberen om de indringer onschadelijk te maken.

Pyrogenen

Pyrogenen zijn eiwitten die door het lichaam circuleren en koorts veroorzaken. Deze stoffen kunnen zowel van binnen als van buiten het lichaam komen. Ze ontregelen het temperatuurcentrum in de hersenen, waardoor de thermostaat van het lichaam hoger gezet wordt. De oorzaak van de aanwezigheid van pyrogenen is meestal vrij eenvoudig op te sporen. Het gaat vaak om een infectie zoals een longontsteking, griep, nierbekkenontsteking of een blaasontsteking.

Onbegrepen koorts verklaard

In sommige gevallen houdt koorts lang aan of keert regelmatig terug. In dat geval gaan artsen op zoek naar de oorzaak. Vaak leidt het tot het vinden van de oorzaak, maar in sommige gevallen lijkt het zoeken naar een speld in een hooiberg te zijn. Dan blijkt dat koorts een duidelijk en meetbaar symptoom is, echter met heel veel mogelijke oorzaken.

Febris e causa ignota

De medische term voor onbegrepen koorts is febris e causa ignota, en kenmerkt zich door de volgende verschijnselen
  • de koorts duurt langer dan 3 weken (dit hoeft niet aaneengesloten te zijn, maar kan ook steeds terugkerend zijn)
  • de temperatuur komt minstens een paar keer boven de 38,3 ˚C
  • door algemene onderzoeken van bloed, hart, longen en buik is geen verklaring gevonden

Onderzoek

In veel gevallen vindt de huisarts de oorzaak van de koorts door lichamelijk onderzoek of door bloedonderzoek. Als de huisarts zelf geen oorzaak kan vaststellen dan verwijst hij de patiënt door naar een specialist in het ziekenhuis, over het algemeen naar een internist. De internist doet het lichamelijk onderzoek en het bloedonderzoek nog eens over, waarbij hij andere bloedwaarden bekijkt dan de huisarts. Als hij een afwijking ontdekt of de oorzaak nog steeds niet kan vinden, volgt aanvullend onderzoek zoals een echo, scan(s) of punctie.

Bron: Gadini, PixabayBron: Gadini, Pixabay

Oorzaken van (onbegrepen) koorts

Infectie

Virusinfectie
Er zijn meerdere mogelijke oorzaken voor een infectie in het lichaam. Het kan zowel om een virusinfectie als een bacteriële infectie gaan. Een virusinfectie kan het beste uitgeziekt worden: antibiotica kan een virus niet bestrijden. Het ongemak kan met een eenvoudige pijnstiller zoals paracetamol worden verlicht. Ernstige virusinfecties worden bestreden met anti-virale middelen. De ziekte van het coronavirus, COVID-19 is een ernstige virale aandoening met koorts en hoesten als opvallende symptomen. De ziekte veroorzaakt in een aantal gevallen een longontsteking. De infectie wordt aangetoond met behulp van een test. Tijdens de eerste maanden van 2020 werd naar een adequate behandeling gezocht vanwege de ernst en omvang van de uitbraak. De WHO (Wereldgezondheidsorganisatie) riep de ziekte tot een pandemie uit. Tijdens deze periode vond behandeling plaats door het bestrijden van de symptomen en de experimentele inzet van verschillende medicijnen zoals chloroquine, een malariamedicijn.

Bacteriële infectie
Een bacteriële infectie wordt met antibiotica bestreden. Koorts kan een symptoom zijn van een ernstige infectie. Als de koorts hoog is of enkele dagen duurt, moet er medische hulp gezocht worden. Vooral kinderen en ouderen zijn een kwetsbare groep en hebben tijdig medische hulp nodig.

Buitenlandse ziekteverwekkers

Bij aanhoudende koorts zijn buitenlandse ziekteverwekkers berucht. Als koorts lang duurt, wordt gevraagd of de patiënt buitenlandse reizen heeft gemaakt. Malaria, dengue (knokkelkoorts), gele koorts en het Zika-virus zijn enkele veel voorkomende ziekteverwekkers die door muggen overgebracht worden.

Auto-immuun ziekte, zoals reumatoïde artritis

In het hele lichaam komen cellen en eiwitten voor die zorgen voor het opruimen van schadelijke en overbodige stoffen. Het immuunsysteem moet vreemde ziekteverwekkers kunnen herkennen om ze onschadelijk te maken. Soms gaat dit proces mis en ruimt het immuunsysteem gezonde cellen op. Ook kan het voorkomen dat er onterechte ontstekingsverschijnselen, zoals koorts, ontstaan bij het opruimen van overbodig geworden cellen.

Kwaadaardig proces

Koorts kan optreden bij een kwaadaardig proces in het lichaam en wordt soms tumorkoorts genoemd. Het optreden van koorts is zelden de reden van ontdekking van een kwaadaardig proces. Verder onderzoek zal hierover meer duidelijkheid bieden. Voor de patiënt met onbegrepen koorts kan het beangstigend zijn dat ook naar deze mogelijke oorzaak onderzoek gedaan wordt.

Aangeboren koortssyndroom

In de afgelopen jaren zijn steeds meer erfelijke koortssyndromen achterhaald. Patiënten met een erfelijk koortssyndroom hebben terugkerende periodes van hoge koorts en zijn in de tussenliggende periode klachtenvrij. Genetisch onderzoek kán een oorzaak opleveren, maar niet alle genen die koorts veroorzaken zijn opgespoord. Een aangeboren koortssyndroom is zeldzaam en eerst zullen de meer voor de hand liggende oorzaken van koorts uitgesloten worden. Pas als de koortsperiodes zich langdurig herhalen wordt gedacht aan een aangeboren koortssyndroom. Enkele relatief veel voorkomende aangeboren koortssyndromen zijn:
  • FMF (Familiaire Middellandsezee Koorts) met klachten van koorts en buikpijn
  • CAPS (Cryopyrine-geAssocieerd Periodiek Syndroom) met uitgebreide (koorts)klachten
  • HIDS (Hyperimmunoglobuline D) hoge koorts en ontstekingsverschijnselen, de aandoening werd in Nijmegen ontdekt
  • TRAPS (TNF-receptor associated periodic syndroom) met koorts en ontstekingsverschijnselen die enige tijd aanhouden

Onbegrepen koorts en autoinflammatie

Nadat alle onderzoeken uit de kast zijn gehaald, blijft een kleine groep over waar de oorzaak van de koorts niet gevonden wordt. Het kan ook voorkomen dat er een vermoeden van een oorzaak bestaat, maar hiervoor (nog) geen wetenschappelijk bewijs gevonden is. Een voorbeeld hiervan is een goedaardige levertumor. Hierin kunnen zich ontstekingsprocessen bevinden die aanleiding kunnen geven tot het optreden van koorts.

Bij circa 50% van de patiënten die bij een gespecialiseerde internist in behandeling komen, wordt de oorzaak niet gevonden. De arts kan vaststellen dat er sprake is van autoinflammatie, waarbij het lichaam spontaan teveel ontstekingsstoffen aanmaakt, zonder dat hiervoor een oorzaak gevonden is. Mensen met deze afwijking zullen moeten leven met periodes van ongemak en ziekte. In sommige gevallen verdwijnt de koorts alsnog nog spontaan. Anderen zullen moeten wachten op nieuwe ontwikkelingen in de geneeskunde waardoor de oorzaak mogelijk alsnog wordt gevonden. Zij kunnen zich in, overleg met hun specialist, aanmelden bij het Europese Eurofever project. In de Eurofever database worden gegevens van Europese patiënten met een autoinflammatoire aandoening bewaard. Men hoopt hiermee de kennis en behandeling van zeldzame koortssyndromen te verbeteren.
© 2015 - 2020 Bethink, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Wat zijn de oorzaken van koorts?Wat zijn de oorzaken van koorts?Koorts is een natuurlijke reactie van het lichaam op een externe dreiging. Deze dreigingen ontstaan grotendeels vanwege…
Vitale functiesVitale functies zijn de functies van je lichaam, die veranderen van uur tot uur. Er zijn 4 fitale functies; ademhaling,…
Wat is acuut reuma?Acuut reuma is een vorm van reuma, wat ontstaat na een infectie met een bacterie. Bij deze vorm van reuma is er steeds e…
Wat te doen wanneer je koorts vatWat te doen wanneer je koorts vatKoorts is een medisch teken waarbij je lichaamstemperatuur een hoogte boven het normale bereikt van 36,5 tot 37,5 graden…

Bloedarmoede, aplastische anemieBloedarmoede, aplastische anemieBloedarmoede is een tekort aan rode bloedcellen. Maar het bloed bestaat ook nog uit witte bloedcellen en bloedplaatjes.…
Het RSV-virus of verkoudheidsvirusHet RSV-virus of verkoudheidsvirusHet RSV-virus (RSV = Respiratoir Syncytiaal Virus) wordt ook wel het verkoudheidsvirus genoemd. Het veroorzaakt bij zuig…
Bronnen en referenties
  • https://www.rivm.nl/coronavirus/covid-19/vragen-antwoorden#aanpak pagina bezocht op 23-03-2020
  • https://www.radboudumc.nl/Zorg/Ziektebeelden/Pages/Koortszonderbekendeoorzaak.aspx
  • https://www.radboudumc.nl/Zorg/Ziektebeelden/Pages/Auto-immuunziektes.aspx
  • http://www.merckmanual.nl/mmhenl/sec17/ch188/ch188d.html
  • https://www.nhg.org/standaarden/volledig/nhg-standaard-kinderen-met-koorts
  • https://www.nvkc.nl/publicaties/documents/2004-3-p156-165.pdf
  • http://www.autoinflammatie.nl/NL/folder15/index.php?p=1 geraadpleegd op 19-02-2016
  • http://www.ariez.nl/DownloadFile.lynkx?guid=89c89185-f9bb-4cff-afde-331fe6343037 geraadpleegd op 21-08-2018
  • Afbeelding bron 1: Michael Ancher, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Afbeelding bron 2: Gadini, Pixabay

Reageer op het artikel "Onbegrepen koorts: symptomen, oorzaken en behandeling"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

Geert, 24-06-2019 19:02 #3
Beste,
op heel korte termijn ben ik 3 keer opgenomen geweest in het hospitaal. De eerste keer met onhoudbare rugpijn en pijn in het borstbeen. De tweede keer met onhoudbare pijn in het borstbeen met uitstraling naar mijn rechterarm en schouder. De derde keer met onhoudbare pijn in het borstbeen en zware ademnood(net het gevoel of ik ging stikken). Iedere keer met heel hoge koorts(40 gr). Mijn longen zijn ok, mijn hart is ok, mijn ingewanden zijn ok. Met dacht in eerste instantie aan pericarditis, maar, dit schijnt het niet te zijn. In principe mankeer ik niets, en heeft een hoop testen gedaan (malaria, ziekte van Lyme, en god weet nog welke testen allemaal. Conclusie: Ex causa ignota: men weet het niet. Deze koortsaanvallen van meer dan 40 graden heb ik al meer dan 10 jaar. Ze verlopen steeds volgens hetzelfde stramien: eerst krijg ik koud, heel koud, heel mijn lichaam rilt van de koude, daarna komt de koorts opzetten. Dit duurt enkele uren. Na een uur of vier is het terug over. Ik zit nu ongeveer een maand thuis, en word vol ontstekingsremmers gegoten. Sinds 21/06 is er met de afbouw van deze ontstekingsremmers begonnen(van 4 naar 3). EN… DAAR is de pijn weer! WAT kan ik nu nog doen? Reactie infoteur, 25-06-2019
Beste Geert, zo te horen ben je behoorlijk ziek. Heb je al een second opinion overwogen? In Nederland zijn er 2 gespecialiseerde centra op het gebied van koorts; namelijk het Radboudziekenhuis in Nijmegen en het UMC in Utrecht. Mocht je in België wonen, overweeg dan om een verwijzing naar een universitair ziekenhuis te vragen. Sterkte en beterschap!

Petra, 20-08-2018 19:52 #2
Mijn dochter van 16 heeft al een aantal jaren om de 2 maanden last van koortsaanvallen, deze duren tussen de 3 a 5 dagen. Ze is onder behandeling van een kinderarts maar deze kan niets afwijkends vinden. Net terug van vakantie (op vakantie 5 dagen ziek geweest) en nu ligt ze weer ziek in bed met koorts… verder mankeert ze niets… ben ten einde raad. Reactie infoteur, 21-08-2018
Beste Petra, wat naar voor je dochter en onrustwekkend voor jou als ouder. De kinderarts heeft hopelijk alles onderzocht wat de koorts kan verklaren. Is er al contact geweest met een gespecialiseerde internist op het gebied van koorts in het Radboud of UMC Utrecht/Wilhelmina Kinderziekenhuis? De laatste bron in dit artikel vermeldt een groot aantal oorzaken van koorts bij kinderen. Mogelijk heb je daar iets aan. Sterkte gewenst!

Eva Westra, 17-08-2018 19:16 #1
Ik heb nu al geruime tijd periodes met voortdurend verhoging, 37,6 tot 38. heel vervelend en vermoeiend. via bloedonderzoeken niets aan te tonen. zou er een verband kunnen bestaan tussen Postpoliosyndroom, bij mij vastgesteld in het AMC, en deze verhogingsverschijnselen? Reactie infoteur, 20-08-2018
Omdat ik geen arts ben, kan ik helaas geen inhoudelijk advies geven. Hopelijk worden je klachten serieus genomen en heeft er al overleg plaatsgevonden met het AMC. Je behandelend arts is degene die je medische situatie moet onderzoeken, eventuele linken legt en een doorverwijzing kan doen. Mijn eigen ervaring is dat het vinden van de oorzaak zeer complex kan zijn, om specialistische kennis en goede onderlinge afstemming vraagt. Sterkte gewenst!

Infoteur: Bethink
Laatste update: 23-03-2020
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Ziekten
Bronnen en referenties: 10
Reacties: 3
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!