Artisjok, voedsel en medicijn

Het indrukwekkende artisjokblad is niet alleen mooi in de tuin, niet alleen een delicieuze groente maar is ook nog een goede geneeskrachtige plant. De artisjok, Cynara scolymus L. behoort tot de familie van de Asteraceae (Composietenfamilie), Het is een nogal uitgebreide familie waartoe ook bijvoorbeeld de distel, aster, zonnebloem en kamille behoren. Het is een distelachtige tot twee meter hoge plant met violetbloeiende bloemen. Terwijl voor consumptie de bloembodem en de vlezige kelkbedekkende bladeren als groente en salade worden toegepast, zijn voor therapeutische doeleinden de jonge bladeren interessant.

Al in de 4de eeuw voor Christus werd de artisjok als geneesmiddel verspreid. In de middeleeuwen werd hij als 'gezondheidsplant' met de lever in verband gebracht. Wetenschappelijke publicaties over artisjokblad zijn verschenen sinds het begin van de 20ste eeuw. Van artisjok is al vanaf 1933 bekend dat het het serumcholesterol beïnvloedt. De Duitse Kommission E heeft in 1988 in haar monografieën opgenomen dat artisjokextract verlichting kan geven bij maag- en
darmstoornissen.

Artisjokbladextract en inhoudsstoffen

De bladeren van de artisjok bevatten een aantal polyfenolische inhoudsstoffen zoals flavonoïden en kaweol. Mogelijk het belengrijkste werkzame bestandeel is het in 1934 geïsoleerde en in 1954 chemisch nader onderzochte cynarine, dat tenslotte als 1,5-di-koffiezuur geïdentificeerd werd. Cynarine alleen, noch het verse product zelf bereiken de werkingssterkte van het volledigextract. Tot de inhoudsstoffen behoren verder chlorogeenzuur, luteoline en de glycosiden scolymoside en cynaroside.

Choleretische werking

De bekendste effecten van artisjokextract zijn het remmen van winderigheid, remming van braakneigingen en het opheffen van kramp. Ze zijn het gevolg van de sterke galuitscheiding bevorderende werking, die in een aantal klinische dubbelblinde studies werd bevestigd. Daarmee is de traditionele toepassing van artisjok ter stimulering van een slechte spijsvertering rationeel onderbouwd. Het choleretisch effect zorgt mogelijk ook voor daling van serumcholesterol, de gal is immers de hoofdweg voor uitscheiding van cholesterol.

Daling van cholesterol- en serumlipidengehalte

De laatste twintig jaar lieten verschillende studies zien dat artisjokblad een gunstig effect heeft op de waarden van de serumtriglyceriden en -cholesterolgehaltes. Niet alleen in dierexperimenteel onderzoek, maar ook in klinische studies zijn er dalingen van serumtriglyceriden en -cholesterolgehaltes vastgesteld. Wegener vond in een 6-weekse studie met een dagdosis van 1920 mg een daling van het totaal serumcholesterol van ca. 14,5% . In een studie van Fintelmann hebben patiënten met spijsverteringsstoornissen (zoals opgeblazen gevoel, winderigheid, gestoorde vetstofwisseling) een dosering van driemaal per dag één tot twee capsules gedurende een periode van 6 weken ingenomen. Dat zorgde voor een vermindering van serumcholesterol met 11,5 % en een daling van serumtriglyceriden met 12,5 % . Na zes maanden behandeling was de daling van serumcholesterol en serumtriglyceriden respectievelijk 10,9 en 11 %. De goede HDL-cholesterolwaarden stegen met 6,3 %. Het artisjokextract remt ook de natuurlijke aanmaak van cholesterol in de levercellen, wat in 1995 door in vitro onderzoek aangetoond werd door Gebhart. Conclusie: Artisjok verdrijft niet alleen LDL cholesterol uit het lichaam, maar remt ook zijn natuurlijke aanmaak.

Anti-oxydantwerking Artisjok

Antioxidatieve werking van artisjokextract word al langer vermoed. Experimenten met testsystemen bevestigden deze hypothese. Gebhart onderzocht of Artisjokextract de vorming van malon-dialdehyde (MDA) in gekweekte levercellen, voorkomt. Binnen 40 minuten na incubatie met artisjokextract werd een concentratie-afhankelijke remming van MDA-vorming verkregen. De anti-oxidantactiviteit van het extract was aanzienlijk. Overeenkomend met de resultaten die in levercellen geboekt zijn liet artisjok ook anti-oxidatieve eigenschappen zien in andere testsystemen zoals in humane bloedcellen en op LDL-cholesterol. Naast een verhoogd cholesterolgehalte geldt vandaag de dag geoxideerd LDL als een belangrijke risicofactor voor het ontstaan van atherosclerose. Dat artisjokextract het ontstaan van oxidatie van LDL voorkomt is aangetoond in een studie van Brown en Rice-Evans, waarbij geïsoleerd LDL in vitro is bestudeerd met diverse artisjokextract-concentraties. De concentratie-afhankelijke remming van LDL oxidatie in vitro werd ook gemeld door Kraft.

Dosering Artisjok

Toediening vond bij de meeste studies plaats in de vorm van capsules met 320 mg gedroogd extract (simplex : extract ratio = 4-6:1) bij een dagdosis van driemaal daags één of twee capsules. Dit komt overeen met de in Duitsland aanbevolen dosering van ongeveer 14 gram vers blad.

Bijwerkingen, contra-indicaties en interacties

Fintelmann stelde in zijn onderzoek bij 553 patiënten slechts 1,3 % ongewenste effecten vast. Deze waren uitsluitend van geringe klinische betekenis. Allergische reacties traden hierbij niet op. Voorzichtigheid is wel geboden voor mensen die allergisch zijn voor planten uit de familie van de Composieten en mensen die last van galstenen hebben. Interacties met andere medicijnen zijn niet bekend.

Conclusie

Artisjok bezit volgens de huidige inzichten klaarblijkelijk de potentie om op drie manieren in de ziekteprocessen van atherosclerose in te grijpen. Via remming van cholesterol aanmaak in de lever, door versterkte uitscheiding van cholesterol en door remming van LDL-oxidatie. Artisjok heeft een traditioneel beproefde werkzaamheid bij spijsverteringsstoornissen. Het heeft ook belangrijke toepassingsmogelijkheden voor de preventie van atherosclerose. Tevens wordt verwacht dat artisjokextract ingezet kan worden bij vetstofwisselingsziekten of bij door röntgenstraling veroorzaakte misselijkheid.

Literatuur Cynara

• Reglin F. Die Artischoke - mehr als ein köstlichesNahrungsmittel. PRAXIS 1993;3/4:6-7.
• Fintelmann V. Artischockenblatterextract. Deutsche ApothekerZeitung 1996;17:1405-14.
• Kirchhoff R, Beckers CH, Kirchhoff GM, Trinczek-Gartner H.Petrowicz O, Reimann HJ. Increase in choleresis by means of'artichoke extract. Int J Phytother 1994;! (21:107-15.
• Ernst E. Die Artischoke - eine Heilpflanze mit Geschichte undZukunftperspektiven. Naturamed 1995;7.
• Fintelmann V. Artichoke leaf extract: a scientific summary. Private publication. 1998;l-5.
• Gebhardt R. Artischokenextract - In vitro Nachweis einerHemmwirkung auf die Cholesterolbiosynthese. Med Welt 1995;46:348-50.
• Gebhardt R. Protektive antioxidative Wirkungen von Artischockenextract an der Leberzelle. Med Welt 1995-46:393-5.
• Kraft K. Artichoke leaf extract - Recent findings reflecting effects on lipid metabolism, liver and gastro-intestinal tracts. Phytomedicine 1997;4(4):369-78.
• Wegener T, Schmidt M. Artschokenblatterextract – Lipidsenkung auf pflanzicher Basis. Arztzeitschr Naturheilverfahren1995;5:378-89.
• Brown JE, Rice-Evans CA. Luteolin-rich artichoke extract protects low density lipoprotein from oxidation in vitro. Free Rad Res 1998;29:247-55.