Hormonen en stofwisseling

Het woord hormoon is afgeleid van een Grieks woord dat ópwekken'of ín beweging brengen'betekent. Hormonen zijn chemische boodschappers die de activiteit van bepaalde cellen veranderen of opwekken. Ze worden in verschillende gespecialiseerde klieren en cellen in het lichaam aangemaakt en door de bloedbaan getransporteerd naar de plaats waar zij iets teweeg moeten brengen. hormonen reguleren veel belangrijke processen en functies zoals de groei, de voortplanting en de stofwisseling.

Hormonene en stofwisseling

Hormonen worden geproduceerd door een aantal verschillende klieren en cellen, die tezamen het endocriene stelsel worden genoemd. De belangrijkste hormoonklieren- de hypofyse, de schildklier, de bijschildklier en de bijnieren, en de alvleesklier, eierstokken en testikels- zijn voornamelijk gericht op het aanmaken van verschillende hormonen. Maar andere organen met een heel eigen functie bevatten ook cellen die hormonen produceren. Zo is de hoofdfunctie van de nieren het filteren van het bloed, maar ze bevatten ook endocriene cellen die hormonen produceren. Hormonen worden via de bloedbaan naar de weefsels vervoerd; deze kunnen worden gestimuleerd om zelf hormonen te gaan aanmaken. Zo produceert de hypofyse een schildklier stimulerend hormoon (THS) dat de schildklier ertoe aanzet om een ander hormoon, thyroxine, aan te maken. Hormonen regelen ook het evenwicht tussen stoffen in het bloed. Als er van een bepaalde stof te veel of te weinig is, zorgt een terugkoppelingsmechanisme voor evenwichtsherstel.

De hypofyse of hersenaanhangsel, een klier ter grootte van een erwt die wordt aangestuurd door een deel van de hersenen, de hypothalamus, controleert de productie van de meeste hormonen. Sommige hormonen werken op cellen door het hele lichaam. Thyroxine bijvoorbeeld beïnvloedt de snelheid van de stofwisseling. Anderen zijn alleen gericht op bepaalde cellen zoals vasopressine (of antidiuretisch hormoon, ADH) dat alleen de werking van bepaalde cellen in de nieren beïnvloedt om de concentratie van de urine te reguleren.

Als we gespannen ofopgewonden zijn, vergroten de bijnieren de productie van hormonen die bloeddruk, bloedcirculatie en ademhaling reguleren, zodat we in een staat terechtkomen die deel uitmaakt van onze 'vecht-of-vlucht'-reactie op gevaar. Gedurende ons leven stijgen en dalen de hormonenniveaus. Zo stijgen de hoeveelheden geslachtshormonen in de puberteit sterk om bij vrouwen na de menopauze weer te dalen.

Hormoonproducerende cellen

De meeste endocriene cellen liggen gegroepeerd in organen als de hypofyse, de schildklier en de bijnieren die als enige functie de aanmaak van hormonen hebben. Hormoonproducerende cellen bevinden zich echter ook in de andere weefsels die een andere primaire functie hebben. Zo scheiden de nieren hormonen af die de productie van rode bloedcellen stimuleren, hoewel hun hoofdfunctie het filteren van het bloed is. Er worden nog steeds stoffen ontdekt die zich als hormonen gedragen, en hun rol in het lichaam wordt steeds beter begrepen.

De hypofyse

De hypofyse reguleert de activiteit van allerlei andere endocriene klieren en hormoonproducerende cellen. De hypofyse bestaat uit twee delen, de voorkwab en de achterkwab, die onder controle staan van een deel van de hersenen, de hypothalamus. De hypothalamus scheidt 'releasing factors'(RF's) af die met het bloed bij de voorkwab van de hypofyse terechtkomen en daar de productie van hormonen op gang brengen die andere klieren reguleren. Zenuwcellen in de hypothalamus produceren twee hormonen die via zenuwcellen in de achterkwab terechtkomen en daar worden opgeslagen totdat ze nodig zijn.

Schildklier en bijschildklieren

De schildklier en de bijschildklieren liggen dicht bij elkaar voorin de nek. De schildklier produceert thyroxine (T4) en de meer actieve vorm T3 die inwerken op lichaamscellen om zo de stofwisseling (de chemische reacties die zich continu in het lichaam afspelen) te reguleren. Sommige andere schildkliercellen scheiden het hormoon calcitonine af dat het calciumniveau in het bloed verlaagt. De bijschildklieren produceren het bijschildklierhormoon (PTH) dat het calciumniveau verhoogt.

Bijnieren

Iedere bijnier bestaat uit twee delen. De schors ( de buitenkant) wordt door de hypofyse gereguleerd eb scheidt verscheidende corticosteroïden af waarvan de belangrijkste inwerken op de stofwisseling en de bloeddruk. De schors produceert ook heel kleine hoeveelheden mannelijke geslachtshormonen (androgenen). Het merg (de kern) geeft de hormonen adrenaline en noradrenaline af die de hartactiviteit en de bloedstroom doen toenemen in reactie op opwinding of stress.

Alvleesklier

De alvleesklier (het pancreas) heeft twee functies. Hij speelt een belangrijke rol in de spijsvertering daarodat hij via het alvleesklierafvoerkanaal enzymen in de twaalfvingerige darm afscheidt die vet, zetmeel en eiwitten afbreken. Maar de klier bevat ook groepjes cellen, de eilandjes van Langerhans, die hormonen produceren die rechtstreeks in de bloedbaan terechtkomen. Deze cellen scheiden insuline en glucagon, twee hormonen die de hoeveelheid glucose in het lichaam regelen, af.

Stofwisseling

Er vinden talloze chemische reacties en omzettingen in de cellen plaats om het lichaam levend en gezond te houden en enrgie op te wekken. Stofwisseling of metabolisme is de algemene term voor al deze processen. De grondstoffen voor de stofwisseling worden geleverd door de voedingsstoffen die tijdens de spijsvertering tot eenvoudige moleculen worden afgebroken. Deze worden tot nieuwe complexe moleculen opgebouwd die gebruikt kunnen worden voor herstel of om nieuwe cellen te maken (anabolisme), of nog verder afgebroken om energie vrij te maken (katabolisme).

Hoe het lichaam voedsel gebruikt

Iedere lichaamscel is afhankelijk van essentiële voedingsstoffen in het eten. Koolhydraten, eiwitten en vetten worden door de spijsvertering omgezet in respectievelijk glucose, aminozuren en vetzuren. Deze moleculen komen, direct of indirect via het lymfatisch stelsel, in de bloedbaan terecht en worden in de lever en in alle lichaamscellen omgezet in een bruikbare vorm (metabolisme). Glucose wordt gebruikt voor energie, net als vetzuren als er te weinig glucose is. Aminozuren vormen de complexe eiwitten die nodig zijn om cellen te maken of te repareren. © 2007 - 2010 Yasmijn, gepubliceerd in Diversen (Mens en Gezondheid) op 22-09-2007. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Yasmijn is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Verwante artikelen

• Stofwisseling en verbranding: Stofwisseling (metabolisme) en spijsvertering worden vaak door elkaar gehaald. Men denkt dat stofwisseling en spijsvertering hetzelfde zijn. Dat is niet zo. Stofwisseling vindt…
• Hormonen - Hormoonstelsel: Hormonen - Hormoonstelsel. Begrippen die iedereen wel kent. Maar wat hormonen nu precies zijn en doen is minder bekend. Hormonen zijn van zeer grote invloed. Zelfs een kleine hoeve…
• Eiwitten en aminozuren en stofwisseling: Eiwitten hebben een belangrijke functie. Eiwitten spelen een rol bij de stofwisseling. Ook functioneren ze als bouwstoffen, vormen bestanddelen van enzymen, hormonen,…
• Overgewicht, stofwisseling, bloedsuikerspiegel: Bij overgewicht spelen spelen vet, stofwisseling, beweging, hormonen, psyche, schildklier en erfelijkheid een rol. Bij overgewicht is er sprake van een te grot…
• Auto-immuunziekten: Auto-immunziekten zijn aandoeningen waarbij het immunsysteem het eigen lichaamsweefsel aanvalt. Deze aandoening komt vooral voor bij volwassenen en minder bij kinderen en ouderen. Tevens…