Lignanen in ons voedsel

Elk moment worden er wel weer nieuwe stoffen in onze voeding ontdekt, die geen essentiële voedingsstoffen zijn maar wel van belang zijn voor onze gezondheid, geneesstoffen noem ik ze. Lignanen zijn van die stoffen met een mogelijk beschermende werking tegen borst-, prostaat- en darmkanker, maar ook tegen ouderdomsdiabetes en aderverkalking. Lignanen zijn fenolverbindingen. Ze hebben geen klassieke voedingswaarde voor de mens. Het zijn zwakke oestrogenen die zich aan oestrogeenbindende moleculen kunnen vasthechten. Ze zijn als glycosiden in planten aanwezig, van waaruit vrij lignaan wordt vrijgesteld door bacteriële inwerking in de darm. Deze vrije lignanen worden in de dikke darm verder omgezet. De belangrijkste lignanen in het bloed en de urine bij de mens zijn enterodiol en enterolacton. Lignanen komen voor in de hogere plantensoorten, gewoonlijk als glycosiden.

De voornaamste voedingsbronnen van lignanen zijn zaden, vooral lijnzaad en volkorenproducten; maar ze zitten ook in vrij grote hoeveelheden in koffie. Lijnzaad heeft het hoogst bekende niveau, 20-80mg per 100gr droog gewicht, terwijl graangewassen en peulvruchten een veel lager niveau hebben: 0.3-0.6 mg/100gr, en groenten 0.1-0.2 mg/100gr.
Ook pompoen- en maanzaad, bessen en haver- en roggezemelen zijn rijk aan deze stof. Lijnzaad, soja en sesamzaad samen zijn krachtiger dan wanneer ze apart gebruikt worden.
Er zijn meer dan 1000 verschillende lignanen geïdentificeerd waarvan er maar twee oestrogeen activiteit tentoonspreiden, dit zijn Metairesinol en Secoisolariciresinol.

Lignanen tegen kanker

De groeiende belangstelling voor lignanen is in de eerste plaats te danken aan de mogelijk beschermende werking bij de mens tegen kanker, vooral de belangrijke hormoon-afhankelijke kankers (borst, prostaat, colon). De hoofdreden hiervoor is dat de lignanen fyto-oestrogenen zijn die zich aan oestrogeenreceptoren kunnen vasthechten en zo een anti-oestrogeen effect uitoefenen. Fyto-oestrogenen zijn milde oestrogeenachtige stoffen die de werking van het sterkere oestrogeen, dat van nature in het lichaam voorkomt zou blokkeren. Daarnaast zouden sommige lignanen een antimitotisch effect hebben met mogelijke invloed op het ontstaan van kanker. De urinaire concentratie van lignanen is omgekeerd gecorreleerd met het risico van deze drie kankers bij de bevolking, dus hoe hoger de concentratie hoe minder kans op bepaalde kankers, en eveneens omgekeerd gecorreleerd met de opname van vet uit de voeding en zwaarlijvigheid. Het bewijsmateriaal ten gunste van deze hypothese komt van epidemiologische populatiestudies. De inname van volkorenproducten is in Azië veel hoger dan in Europa, terwijl voorkomen van hormoonafhankelijke kanker er veel lager is. Dit werd steeds gezien als een bewijs voor het beschermende effect van voedingsvezels (zemelen ea), maar misschien zijn de lignanen wel de beschermende factor.

Lignanen bij diabetes

In proefdierstudies is aangetoond dat lignanen beschermen tegen het ontstaan van diabetes. Ook de veelvoorkomende kaalheid bij mannen (androgene alopecia ) kan wellicht worden voorkomen of beperkt door ruime consumptie van lignanen. Kaalheid wordt evenals goedaardige prostaatvergroting toegeschreven aan een (lokaal) verhoogde vorming en/of activiteit van dihydrotestosteron, mogelijk mede door een lagere bloedspiegel van het testosteronbindende eiwit SHBG. Natuurlijk speelt erfelijke aanleg bij kaalheid een belangrijke rol.

Lignanen tegen overgewicht?

Vrouwen die extra lignanen via de voeding binnenkrijgen, lijken een lagere BMI en een lager vetpercentage te hebben dan vrouwen die weinig lignanen gebruiken. Dit blijkt uit Canadees onderzoek.
Aan dit onderzoek werkten 115 post-menopauzale vrouwen mee. De vrouwen met het hoogste gehalte aan enterolactone in hun bloed, hadden een BMI die 4 punten lager lag dan de BMI van de vrouwen met het laagste gehalte enterolactone in het bloed. Enterolactone is een omzettingsproduct van lignanen. Daarnaast laat het onderzoek zien dat de vrouwen met de meeste enterolactonen in het bloed, 8,5 kg minder lichaamsvet hadden en significant lagere bloedglucosewaarden dan de vrouwen met weinig enterolactonen in het bloed.

Lignanen gaan ook atherosclerose, overgewicht en metabool syndroom tegen en zijn vermoedelijk een goede hulp in de strijd tegen diabetes, hart- en vaatziekten, prostaathypertrofie en sommige kankers.

Voor verdere studie

• Thompson LU et al. Flaxseed and its lignan and oil components reduce mammary tumor growth at a late stage of carcinogenesis. Carcinogenesis. 1996;17(6):1373-6. 10.
• Lin X et al. Effect of mammalian lignans on the growth of prostate cancer cell lines. Anticancer Res. 2001;21(6A):3995-9.
• Webb AL et al. Dietary lignans: potential role in cancer prevention. Nutr Cancer. 2005;51(2):117-31. 12. Vij U et al. Phyto-oestrogens and prostatic growth. Natl Med J India. 2004;17(1):22-6.
• Yan L et al. Dietary flaxseed supplementation and experimental metastasis of melanoma cells in mice. Cancer Lett. 1998;124(2):181-6. 14. Stattin P et al. 
• Prasad K. Hypocholesterolemic and antiatherosclerotic effect of flax lignan complex isolated from flaxseed. Atherosclerosis. 2005;179(2):269-75.
• Prasad K et al. Protective effect of secoisolariciresinol diglucoside against streptozotocin-induced diabetes and its mechanism. Mol Cell Biochem 2000;209:89–96.
• Prasad K. Oxidative stress as a mechanism of diabetes in diabetic BB prone rats: effect of secoisolariciresinol diglucoside (SDG). Mol Cell Biochem 2000 Am J Clin Nutr. 2002;76(6):1191-201.