Overgang: Symptomen en overzicht

De overgang is het afscheid van de vruchtbare levensjaren. Heftige hormoonschommelingen luiden een geleidelijke daling van oestrogeen in. De gevolgen zijn drastisch: Overvloedige menstruaties, opvliegers, slaapproblemen, libidoverlies, vaginale droogte, prikkelbaarheid en incontinentie zijn maar een greep uit de symptomen. De overgang begint tussen het 40e en 50e jaar en houdt op als de menstruatie verleden tijd is. Tot die tijd is het doorbijten voor nu anderhalf miljoen Nederlandse vrouwen!

Wat vrouwen rapporteren

Fora op Internet spreken boekdelen. Vrouwen maken zich massaal zorgen om de overgang en de verschijnselen die 'erbij horen'. Nu is de overgang een gewoon proces, maar dat blijkt velen tegen te vallen.

De lichamelijke overgang blijkt in elk geval geen lolletje te zijn. Een greep uit de posts: Help, zijn het allemaal overgangskwalen?; Kun je van opvliegers beroerd worden?; Uitgeput door de overgang; Alles doet me zeer; Wat gebeurt er met mijn lijf?; Is dit hartbonzen?; Zo naar in mijn hoofd en opgejaagd; Vocht vasthouden; Rusteloze benen; Nachtzweten en koud hebben; Opvlieger na opvlieger, is dit wel normaal?; Spierkrampen in benen; Zwakkere blaas; Pijnlijke tepels; Hartklopping in de keel; Gruwelijke krampen; Het lijkt op een stroomstoot; Allesoverheersende vermoeidheid; Zweetlucht; Darmen op hol; Weeig en misselijk gevoel; Extreem droge mond; Vreselijke zweetaanvallen in de nacht; enz.

Overgang en menstruatie blijkt een minstens zo grote zorg. Vrouwen rapporteren van alles: Steeds maar ongesteld; Zeer heftige bloeding bij menstruatie; Na dertien dagen alweer ongesteld; Rommelende menstruatie; In paniek door hevig vloeien; Gigantische stolsels; Menstruatiepijn zonder menstruatie; Grillige menstruaties; Twee dagen ongesteld?; Lange bloedingen; Nepmenstruaties; Veel slijm bij menstruatie; Ziek rond menstruatie; Zwart bloed; Menstrueren zonder pauze; Na zeven maanden weer ongesteld; Menstruatiepijn drie weken per maand; Toename menstruatie; Menstruatie van slag; Hevig vloeien; Buikpijn bij spotting?; Na een jaar weer ongesteld?; Dacht dat ik er af was; enz.

De geestelijke overgang is misschien nog wel het moeilijkst. Een indruk van de posts: Hekel aan mezelf; Zo met de dood bezig; Ik maak alles kapot; Wakker liggen; Geweldig gespannen; Onbestendig gevoel; Er komt niks uit mijn handen; Ik ken mezelf niet meer; Doemdenken; Kan nergens van genieten; Geen grip op mezelf; Help, ik word langzaam gek!; Geestelijk aan mijn eind; Down en huilerig; Extreem veel slapen; Gevoel van dreiging; Ik lijk wel een vulkaan; Angst voor de dood, Boos en lichtgeraakt; Ik word zo moe van mezelf; Gevoel krankzinnig te worden!; Help, heel angstig en agressief; Ik functioneer niet; Ik voel me zo triest; Onbeschrijflijk rotgevoel; Ik zie het niet meer zitten; Ziek van de zenuwen; Emotionele chaos; Ik voel mezelf een grote NUL; Overal tegenop zien; Doelloosheid, Ik ben mezelf kwijt; Daar ga ik weer de put in, Ik heb het helemaal gehad met mezelf; enz.

De relatie in de overgang kan vanzelfsprekend te lijden hebben van alle veranderingen. Ook daar maakt men zich zorgen over: Voel niets meer voor mijn man; Superonzeker in relatie; Onbegrip van partner; Ben hem zo zat; Ik hou niemand meer over; Libido weg door overgang?; Moeilijk voor mijn man; Geen seks meer; Pas een nieuwe vriend maar voel niets meer; Ben het liefst alleen; Hoe vertel ik het mijn relatie?; Sexleven op nulpunt; Mijn man wil dit niet meer!; Hou ik nog wel van hem?; Mijn man vindt het onzin; Totaal GEEN begrip!; Geen zin in sex; Mijn man is het zat als broer en zus te leven; Denk veel aan mijn eerste man; Blijft mijn libido voor altijd weg?; Mijn man stelt zich op als slachtoffer van mijn overgang; enz.

Menopauze

De menopauze is de technische benaming voor de laatste menstruatie, maar wordt ook vaak gebruikt om de jaren voor en na deze gebeurtenis aan te duiden. De medische term voor de periode rondom de officiele menopauze heet ook wel climacterium of in gewone taal: De overgang. De gemiddelde leeftijd waarop de laatste menstruatie te verwachten is ligt op 51 jaar, maar de speling is groot en de menstruatiecyclus kan er al mee ophouden rond het 40e jaar of juist pas na het 55e levensjaar. In de jaren voor de menopauze wordt het regelmatige, maandelijkse patroon van hormoonproduktie en het vrijkomen van eicellen verstoord waardoor er veranderingen in de cyclus plaatsvinden. Op het moment dat de eierstokken met de produktie stoppen, houden de menstruaties op. De overgang is een natuurlijke fase en betekent het einde van de vruchtbare jaren.

Overgangsverschijnselen

De overgang gaat niet zonder slag of stoot. Bijna alle vrouwen bemerken lichamelijke en geestelijke veranderingen tijdens de overgangsjaren. Een deel daarvan lijdt aan vervelende en zelfs kwellende verschijnselen. Deze kunnen maanden of jaren duren, maar de hevigheid varieert sterk. Sommige symptomen kunnen blijvend zijn. Lichamelijke verschijnselen van de overgang zijn onder meer onregelmatige, zeer hevige en/of langdurige menstruaties, (nachtelijke) opvliegers met sterke transpiratie en rode verkleuring van de huid, hartkloppingen, hoofdpijn, droogte en jeuk van de vagina, verlies van libido, pijn in gewrichten en spieren, extreme moeheid en lusteloosheid, stress-incontinentie en aandrang-incontinentie, droog/dun haar of zelfs haarverlies, duizeligheid, broze nagels, elektrische schok-sensaties, vibraties in het lichaam, tintelingen, slaapproblemen, verandering van lichaamsgeur, pijnlijke gezwollen borsten afgewisseld met te slappe borsten, opgeblazen gevoel en gewichtstoename.

Haperende hormonen zijn tot alles in staat. Geestelijke verschijnselen van de overgang kunnen zijn: Stemmingswisselingen, naar binnen gekeerd zijn, depressie, angsten, onrust, prikkelbaarheid, paniekaanvallen, gebrek aan concentratie, dufheid, onzekerheid, vergeetachtigheid en 'black-outs'. Wie de pil slikt zal minder merken van zowel lichamelijke als geestelijke symptomen omdat zij het het lichaam laat geloven dat het nog in de vruchtbare levensfase zit, behalve dan in de stopweek als overgangsverschijnselen kunnen toeslaan. De pil stelt de overgang in elk geval niet uit. Na de overgang is er ten slotte een evenwicht bereikt, maar er bestaat een verhoogde kans op osteoporose (botontkalking) en versterkte haargroei in het gezicht.

Hoe lang duurt de overgang?

De duur van de overgang verschilt. De gemiddelde tijd tussen de eerste onregelmatigheden en de laatste menstruatie is vier tot zes jaar, maar symptomen van de overgang kunnen al veel eerder worden opgemerkt. De overgang kan worden onderverdeeld in de vijf jaar voor de laatste menstruatie tot drie jaar erna. Deze fasen heten: Perimenopauze, menopauze en postmenopauze. In deze periode bestaan er niet altijd klachten. Vrouwen van wie de moeder vroeg in de overgang kwam komen zelf waarschijnlijk ook vroeg in de overgang. Een te vroege overgang vindt plaats bij verwijdering van de baarmoeder, en bij verwijdering van de eierstokken begint de postmenopauze (laatste fase van de overgang) ongeacht de leeftijd onmiddellijk, met alle gevolgen van dien. Dit is voor vrouwen jonger dan 40 jaar natuurlijk traumatisch. De overgang gaat normaal gesproken over in de postmenopauze zodra er een jaar lang geen menstruaties hebben plaatsgevonden. Ongeveer vijftien procent van de vrouwen heeft na tien jaar nog verschijnselen.

Overgang en menstruatie

Overgeslagen menstruaties, onregelmatige menstruaties, te korte of veel te lange menstruaties, lichte of zeer zware menstruaties: In de overgang zijn vrijwel alle menstruatieproblemen normaal. Je zou een kortere cyclus kunnen ontwikkelen, bijvoorbeeld om de 24 dagen in plaats van 28. Een andere mogelijkheid zijn lichte menstruaties die worden afgewisseld met sterke, angstaanjagende menstruaties. De menstruatie kan slechts twee dagen duren, of juist twee weken duren, ook kunnen er grote veranderingen ontstaan in de afvloei van het bloed, dat niet meer regelmatig plaatsheeft maar meer met horten en stoten. Nadat er een aantal maanden duidelijke veranderingen hebben plaatsgevonden, kan het patroon weer even teruggaan naar normaal, om dan bijvoorbeeld weer eens twee menstruaties over te slaan, enzovoorts. Elk denkbaar merkwaardig patroon is mogelijk. De veranderingen beginnen gemiddeld omstreeks het 45e levensjaar, wanneer de beginfase van de overgang, de perimenopauze, intreedt. Gewoonlijk zijn hevige menstruaties een van de eerste tekenen van de overgang. De afvloei van deze menstruaties kan lijken op het openzetten van een kraan (veel vloeibaar bloed) of in de vorm van circa 7 tot 10 cm grote, verontrustende stolsels.

De rol van hormonen bij menstruatie

Oestrogeen en progesteron zijn de belangrijkste hormonen die verantwoordelijk zijn voor de veranderingen van het menstruatiepatroon in de overgang. Oestrogeen is verantwoordelijk voor de baarmoederbekleding voordat de eisprong optreedt. Wanneer de oestrogeenniveaus in de overgangsjaren dalende zijn, voltrekt de baarmoederbekleding zich onregelmatig en kunnen hevige bloedingen ontstaaan. Progesteron houdt het baarmoederweefsel in bedwang na de ovulatie en regelt het tijdstip van de menstruatie. Het is ook verantwoordelijk voor de duur en de intensiteit van de menstruatie.

Bij afname van het progesterongehalte komt de menstruatie eerder dan normaal en/of is er een onduidelijk begin van de menstruatie. Wanneer tijdens de overgangsjaren anovulatie, dat wil zeggen menstruatiecycli zonder ovulaties steeds vaker gaan plaatsvinden, dan wordt er helemaal geen progesteron geproduceerd. Dit betekent een disbalans ten gunste van oestrogeen, zodat veel te sterke en onregelmatige bloedingen kunnen optreden. Dit zijn in feite ongestructureerde baarmoederloslatingen en geen echte menstruaties, omdat er geen ovulatie aan vooraf is gegaan. Gedurende de overgang zullen oestrogeen en progesteron sterk fluctueren om uiteindelijk tot een tamelijk vast laag niveau te dalen. Voordat het zover is, zullen allerhande wilde symptomen ten gevolge van het uit balans geraakte patroon optreden. Deze symptomen zijn gerelateerd aan een teveel aan oestrogeen, een teveel aan progesteron, een tekort aan oestrogeen of een tekort aan progesteron. En dit alles in wisselende mates.

Opvliegers

Afgenomen oestrogeen heeft een direct effect op de hypothalamus, het deel van de hersenen dat verantwoordelijk is voor tal van zaken, waaronder de lichaamstemperatuur. Bij gebrek aan oestrogeen zal deze thermostaat van het lichaam in de war raken, met opvliegers als gevolg. De meerderheid van de vrouwen krijgt deze vaso-motorische warmte- en koude-aanvallen in de overgang. Deze beruchte opvliegers voelen als een plotselinge, voorbijgaande sensatie van hitte dat zich verspreidt over het lichaam en een rode blos op gezicht, nek en borst geeft. Opvliegers (ook wel: opvliegingen) zijn de reactie van het lichaam op het afgenomen oestrogeengehalte in het lichaam. In welke mate de opvliegers optreden hangt af van de daling van dit hormoon. Wanneer de daling langzaam verloopt, zullen de opvliegers ook licht zijn of weinig optreden. Gebeurt de afname van oestrogeen vrij abrupt, dan kunnen de opvliegers lijken op een rit in een achtbaan.

Bijkomende symptomen van opvliegers (ook wel: flashes of vapeurs) zijn een snelle of onregelmatige hartslag inclusief hartkloppingen, lichte tot zware transpiratie, koude rillingen, duizeligheid, misselijkheid, angst en hoofdpijn. Treedt het verschijnsel vooral in de nacht op, dan uit het zich in hevige transpiratieaanvallen waarbij nachtgoed drijfnat wordt en de slaap ernstig wordt verstoord. De eerste symptomen van een verstoorde thermostaat van het lichaam treden op als het hormoonpeil erg laag is. In de pre-menopauze betekent dit in de menstruatieweek.

Geen zin in seks

Verlies van libido is een complex verschijnsel maar in de overgangsjaren een normaal gevolg van een onevenwichtige hormoonbalans door oestrogeentekort. Oestrogeen speelt een belangrijke rol in de vrouwelijke seksualiteit omdat het opwinding in gang zet. Bovendien verzorgt het de produktie van vaginaal vocht alsmede de gezondheid van het weefsel. Door een tekort worden de weefsels atrofisch: Dunner, droger en minder elastisch. Ook is er een verlaging van de zuurgraad dat een beschermende functie heeft. Zonder deze natuurlijke bescherming wordt de vagina alkalisch, en dat werkt ontstekingen en irritatie in de hand. De gevolgen voor seks zijn groot: 'Geen zin in seks' wordt gekenmerkt door een gebrek aan interesse in seksuele activiteiten. Seksuele gevoelens komen door het geleidelijk verdwijnen van ovulaties minder frequent voor. Wat vroeger opwindend was, is in de overgang neutraal of zelfs vervelend.

Door de hormoonschommelingen vermindert ook de energie voor seks of verdwijnt volledig. Er wordt bijvoorbeeld nooit meer aan gedacht en dit uit zich heel breed: Gevoelens van afkeer en afstand, niet aangeraakt willen worden en geen mannen meer kunnen verdragen. Soms loopt de geest echter achter op het lichaam: De geest wil wel, maar het lichaam niet. Worden er toch pogingen ondernomen dan is er een fysiek onvermogen om opgewonden te raken, vaginale droogte en irritatie. Natuurlijk houden al deze klachten verband met elkaar. Worden de verschijnselen voorts genegeerd, dan kan dit resulteren in pijnlijk vrijen, urineweginfecties, blaasontstekingen, drukgevoel, scherpe steken, brandend gevoel en langdurende irritatie (lees: verwondingen) van de weefsels. En dit haalt de zin in seks nog verder naar beneden. Omdat er nog steeds een taboe rust op het 'geen zin hebben in seks' legt dit grote druk op sommige relaties, en ontstaan er frustraties en verdriet.

Stemmingswisselingen in de overgang

Hormonen, zoals oestrogeen, beinvloeden de produktie van serotonine, dat een stemmingsregulerende neurotransmitter is. Een gebrek hieraan geeft al depressieve gevoelens, maar is er een 'overschot' aan progesteron door een tekort aan oestrogeen, dus een verstoring in de balans, dan versterkt dit het serotoninetekort nog eens. Resultaat: Onredelijkheid, prikkelbaarheid, boze buien of een tranendal. Wie in de overgang is, heeft vaak geen controle meer over haar gevoelens. De stemmingswisselingen kunnen intens zijn, plotseling en buitensporig. Plotselinge tranen (uit het niets) komen steeds vaker voor en abrupte wisselingen van emotionele staat volgen elkaar op. Kenmerkend is dat de emotionele reacties geen logisch gevolg zijn van eventuele oorzaken of triggers. Dit alles lijkt een beetje op die van PMS (premenstrueel syndroom)en de toestand kan zelfs lijken op die van een persoon met een psychologische stoornis. Allerlei verschijnselen kunnen voorkomen: Agressie, minder geduld, nervositeit, melancholie, toegenomen stress, onverklaarbare huilbuien, gemopper of gekrijs, depressieve gevoelens, gebrek aan motivatie, nergens meer zin in hebben en het ontwikkelen van allerlei angsten. Sommige vrouwen zijn vatbaarder voor depressies en stemmingswisselingen dan andere vrouwen.

Incontinentie en overgang

Er zijn drie typen incontinentie (urineverlies) die in de overgang of al eerder kunnen voorkomen. Ook zijn combinaties mogelijk. De eerste heet stress-incontinentie en treedt op bij drukverhogingen zoals lachen, hoesten, niezen, iets optillen, sporten, bukken e.d. De ingang van de blaas komt plotseling iets anders te liggen en de spieren komen onder druk te staan. Wanneer deze bekkenspieren door leeftijd, maar ook geboorte of operatie zijn verzwakt en niet goed meer functioneren kunnen er plotseling hoeveelheden urine ontsnappen.

De tweede soort incontinentie heet aandrang-incontinentie ook wel urge-incontinentie genoemd. Bij deze vorm trekt de blaas zonder noemenswaardige waarschuwing abrupt samen om zich te ledigen, ongeacht de weerstand hiertegen. De blaas hoeft niet eens vol te zijn. Kenmerkend zijn de plotselinge drang om te urineren bij het openzetten van een kraan, het in de voordeur steken van de huissleutel, of het zien van een wc. Andere benamingen hiervoor zijn overactieve blaas, hyperactieve blaas of spastische blaas. Het gaat samen met veelvuldig urineren, d.w.z. meer dan acht keer per dag. De derde vorm incontinentie komt minder vaak voor en heet 'overflow incontinentie'. Hierbij is er geen gevoel meer dat je naar de wc moet en verliest de blaas onwillekeurig urine of druppelt steeds. Hoe ontstaat al deze ellende? Oestrogeen helpt spieren sterk te houden, ook de spieren die de controle van de blaas regelen. Oestrogeen helpt ook de urinewegen gezond te houden. Wanneer het oestrogeenpeil daalt, verslappen de spieren en de blaas gaat zijn eigen gang.

Hoe weet je wanneer de overgang is begonnen?

Wanneer er minder oestrogeen wordt geproduceerd, stijgt het FSH (Follikel Stimulerend Hormoon)-gehalte in het bloed en in de urine. Eigenlijk is dit een vicieuze cirkel, want een verhoogd FSH zet de produktie van oestrogeen aan, mits de eierstokken ondanks het 'opraken' van het aantal eicellen dit nog kunnen produceren! Kunnen ze dit nog, dan stijgt het oestrogeen en zakt het FSH. Dat is de normale situatie. In de overgang blijft het FSH doorstijgen om de eierstokken ertoe aan te zetten om oestrogeen te produceren. Dit gaat moeizaam of uiteindelijk helemaal niet. Gevolg: Een hoog tot torenhoog FSH. Zelftesten en testen bij de huisarts kunnen aantonen of het FSH in het lichaam is verhoogd en in welke mate. De thuistesten sporen de hoeveelheid FSH in de urine op. Eigenlijk is een enkele meting niet voldoende, want in de perimenopauze kunnen gehaltes nog sterk fluctueren. Een signaal dat de overgangsperiode is begonnen is er als er minimaal twee maal een verhoogd FSH is gemeten. Metingen worden in de menstruatieweek en de week erna uitgevoerd. Voor pilgebruiksters is de test ongeschikt omdat FSH hierbij wordt onderdrukt.

De psychologie van de overgang

De overgang valt vaak samen met een reeks andere levenssituaties die vooral geestelijke klachten van de overgang kunnen versterken. De vrouw ziet zich geconfronteerd met einde, afscheid en aftakeling. Kinderen worden onafhankelijker en gaan uit huis, waardoor zorgtaken verminderen en de vrouw in een 'zwart gat' valt. Er ontstaat leegte en een gevoel van overbodig zijn. Dit wordt nog eens versterkt bij een eventuele echtscheiding als deze in de overgang plaatsvindt. Daarnaast worden een of beide ouders wellicht hulpbehoevend wat een zware belasting kan vormen. Behalve veranderingen in de omgeving kampen veel vrouwen in de overgang met een negatief zelfbeeld. Het lichaam wordt zichtbaar ouder en de angst voor ziekte en veroudering wordt groter. Niet langer voldoet ze aan de normen in fashion tijdschriften en reclames. Het feit dat aan de vruchtbare leeftijd een einde is gekomen en kinderen krijgen van de baan is, is met name voor vrouwen zonder kinderen onbewust een bittere pil. Maar ook wie wel gebruik heeft gemaakt van de vruchtbare jaren, voelt zich in de overgang vaak minder aantrekkelijk en kan het bewijs van vruchtbaarheid, namelijk de menstruatiecyclus, gaan missen.

Vervroegd in de overgang

Niet alle vrouwen komen na hun 45e in de overgang. Sommigen zijn eerder de klos, een groot deel hiervan tussen het veertigste en vijfenveertigste jaar, maar velen zelfs voor hun veertigste en een enkeling al rond het dertigste jaar. Deze vrouwen bemerken de overgang doorgaans op een wat andere manier, namelijk als ze zwanger willen worden en/of stoppen met de anticonceptiepil en geen menstruatiecyclus terugkrijgen. Dit verschijnsel heet Premature Ovarian Failure (POF), wat inhoudt dat er geen eisprong meer plaatsvindt. De gevolgen van zo'n vervroegde overgang zijn fors. Op het psychische vlak is er woede, ongeloof, verdriet en schaamte en op lichamelijk gebied wachten de typische overgangsverschijnselen. Veel vrouwen voelen zich plotseling minder 'vrouw', en vooral als er een kinderwens is wordt het toekomstbeeld om zeep gebracht.

Oorzaken zijn talrijk. Voorbeelden zijn beschadiging aan de eierstokken of immune eierstokken in welk geval de eierstokken niet reageren. Er kunnen erfelijke afwijkingen zijn, een chromosoomafwijking of een auto-immuun ziekte. Een eenvoudiger reden is dat de eicellen vroegtijdig 'op' zijn waardoor er geen cyclus is. Pilgebruik verdoezelt een dysfunctie van de eierstokken, dus speel bij cyclusstoornissen en kinderwens in de toekomst liever op safe en vermijdt deze. Hormooninjecties ter nabootsing van de overgang (Zoladex), soms gegeven in geval van gynaecologische problemen, kan bij het stoppen eveneens problemen geven. Vooral bij vrouwen ouder dan 40 kan dit net het ongewenste zetje zijn om blijvend in de echte overgang te komen.

Behandeling van de overgang?

Wie de overgang om een of andere reden ondraaglijk vindt komt in aanmerking voor hormoonsuppletie (hormoonvervangende therapie). In het begin van de overgang zal de keus meestal vallen op een combinatie-preparaat van zowel oestrogeen als progestageen (kunstmatig progesteron), dat de hormooncyclus zoveel mogelijk zal nabootsen. De pillen bevatten gedurende het eerste deel van de cyclus enkel oestrogeen en in het tweede deel van de cyclus bevatten ze ook progestageen. Onttrekkingsbloedingen volgen aan het eind van een strip. Wie al langer dan een jaar niet meer heeft gemenstrueerd komt in aanmerking voor een preparaat waarbij er de gehele maand zowel oestrogeen als progestageen in de pillen zit. Het bloedverlies blijft hierbij beperkt tot zeer kleine hoeveelheden. Hormoonbehandelingen zijn er niet alleen in pilvorm. Er bestaan ook hormoonpleisters, hormooncremes en gels. Bijwerkingen van veel hormoonvervangers zijn misselijkheid, gespannen borsten, gewichtstoename en een opgeblazen gevoel. Er bestaan ook alternatieve middelen, zoals plantaardige middelen waar zwak werkende oestrogenen in zitten (fyto-oestrogenen), of de nieuwe alternatieve hormoonbehandelingen. © 2009 - 2010 Astrid-d-g, gepubliceerd in Ziekten (Mens en Gezondheid) op 19-01-2009, laatst gewijzigd op 03-03-2009. Het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van Astrid-d-g is vermenigvuldiging van dit artikel verboden. Meer...

Gerelateerde links

Ziekten 2link Be, Vagina Start Be, Menopauze Startpagina Be, Medisch Eigenstart en Vagina Startkabel.

Verwante artikelen

• Over de menopauze: Elke vrouw krijgt er ooit mee te maken, de menopauze. De menopauze brengt vele veranderingen met zich mee in het leven van de vrouw, zo is zij plotseling niet meer vruchtbaar en wordt zij…
• Alles over de overgang en de menopauze: Alle vrouwen krijgen er vroeg of later mee te maken: de overgang. Bij de ene vrouw gaat deze periode zowat ongemerkt voorbij. De ander heeft er heel veel last van. Hie…
• Pre Menopauze Signalen en Symptomen: We spreken over de menopauze indien een vrouw gedurende een periode van 1 jaar geen menstruatie meer heeft gehad. Er zijn echter veel vrouwen die ook voorafgaande hieraan…
• Perikelen rond de menopauze of overgang: Hoewel het de gewoonste zaak van de wereld is, doen sommige vrouwen er nog steeds geheimzinnig over als ze de problemen van de menopauze aan den lijve ondervinden. Vr…
• Wat is de overgang: De overgang is een natuurlijke fase in het leven van de vrouw, waarin de menstruaties onregelmatig worden en uiteindelijk helemaal verdwijnen. Het is een natuutlijk proces, maar voor veel…