Kallmann-syndroom: Afwezige puberteit en reukzin

Kallmann-syndroom: Afwezige puberteit en reukzin Bij het Kallmann-syndroom zijn de puberteit en reukzin afwezig. Door één van de vele mogelijke genmutaties ontwikkelt een deel in de hersenen zich niet goed dat verantwoordelijk is voor het reukvermogen. Als gevolg daarvan is de puberteitsontwikkeling ook abnormaal. Tal van bijkomende symptomen zijn mogelijk. Hormoontherapie zet de puberteit in gang. Het reukvermogen herstellen is niet mogelijk. De vooruitzichten van patiënten met dit syndroom zijn uitstekend. De arts Franz Joseph Kallmann beschreef voor het eerst deze aandoening in de medische literatuur in 1944.

Synoniemen Kallmann-syndroom

Het Kallmann-syndroom is eveneens gekend onder deze synoniemen:
  • anosmisch hypogonadisme
  • anosmische idiopathische hypogonadotropisch hypogonadisme
  • hypogonadisme met anosmie
  • hypogonadotropisch hypogonadisme en anosmie
  • hypogonadotropisch hypogonadisme-anosmie syndroom
  • idiopathische hypogonadotropifisch hypogonadisme met anosmie
  • KS

Epidemiologie

Het Kallmann-syndroom treft naar schatting 1 op de 10.000 tot 86.000 mensen en wereldwijd. Mannen zijn vaker dan vrouwen aangetast.

Oorzaken en erfelijkheid

Genmutatie

Mutaties (wijzigingen) in meer dan twintig genen veroorzaken mogelijk het Kallmann-syndroom. Deze genen zijn verantwoordelijk voor de ontwikkeling van bepaalde hersengebieden voor de geboorte. Deze genen zijn namelijk betrokken bij de vorming en beweging (migratie) van een groep zenuwcellen die gespecialiseerd zijn in geuren (olfactorische neuronen). Deze zenuwcellen komen samen in een bundel die essentieel is voor de waarneming van geuren. Mutaties in de genen verstoren de migratie van olfactorische zenuwcellen en GnRH-zenuwcellen in de zich ontwikkelende hersenen. Hierdoor ontstaan de gerelateerde symptomen van een verminderd of afwezig geurvermogen bij de patiënt, evenals afwijkingen bij de normale seksuele ontwikkeling. Bij andere patiënten is de oorzaak van de aandoening onbekend.

Overervingspatroon

X-gebonden recessief
Het Kallmann-syndroom 1 heeft een X-gebonden recessief overervingspatroon. De ANOS1-gen is gelokaliseerd op het X-chromosoom, één van beide geslacht chromosomen. Bij mannen (die slechts één X-chromosoom bezitten), is een veranderde kopie van het gen in elke cel voldoende om de ziekte te activeren. Bij vrouwen (die twee X-chromosomen hebben), moet een mutatie in beide kopieën van het gen aanwezig zijn om de ziekte te veroorzaken. Mannen zijn daarom veel vaker dan vrouwen aangetast door een X-gebonden recessieve aandoening. Een kenmerk van X-gebonden overerving is dat vaders geen X-gebonden eigenschappen doorgeven aan hun zonen. De meeste gevallen van het Kallmann-syndroom 1 zijn “simplex”. Dit houdt in dat slechts één persoon in een gezin is aangetast. Sommige getroffen patiënten erven een ANOS1-genmutatie van hun moeders, die een gemuteerd kopie van het gen dragen in elke cel. Anderen hebben de aandoening als gevolg van een mutatie in het ANOS1-gen.

Autosomaal dominant
Andere vormen van het Kallmann-syndroom kennen een autosomaal dominant overervingspatroon, waardoor één kopie van het gewijzigde gen in elke cel voldoende is om de aandoening te veroorzaken. In sommige gevallen erft de patiënt de mutatie van één betrokken ouder. In andere gevallen ontstaat de ziekte als gevolg van nieuwe mutaties in het gen (de novo) waardoor geen familiale geschiedenis van het Kallmann-syndroom aanwezig is.

Autosomaal recessief
Af en toe erft de aandoening autosomaal recessief over, waardoor beide kopieën van het gewijzigde gen aanwezig moeten zijn opdat de symptomen van de ziekte tot uiting komen. De ouders van een patiënt met een autosomaal recessieve aandoening dragen elk een exemplaar van het gemuteerde gen, maar hebben meestal zelf geen symptomen van de aandoening.

Symptomen: Afwezige puberteit en reukzin

Het Kallmann-syndroom is een aandoening gekenmerkt door een vertraagde of afwezige puberteit en een verminderde reukzin. De symptomen zijn erg variabel, zelfs onder getroffen familieleden. Daarnaast varieert de ernst en uitgebreidheid. De symptomen ontstaan vanaf de geboorte maar de diagnose gebeurt vaak pas in de puberteit.

Puberteit

Deze aandoening is een vorm van hypogonadotrofisch hypogonadisme (onvoldoende ontwikkeling van geslachtsklieren). Jongens met hypogonadotropifisch hypogonadisme komen vaak ter wereld met een ongewoon kleine penis (micropenis) en niet-ingedaalde teelballen (cryptorchisme). In de puberteit ontwikkelen de meeste getroffen patiënten geen secundaire geslachtskenmerken, zoals de groei van gezichtshaar en een diepere stem bij mannen. Getroffen vrouwen kennen een later menstruatiebegin en hebben weinig of geen borstontwikkeling. Bij sommige patiënten is de puberteit onvolledig of vertraagd.

Reukzin

Bij het Kallmann-syndroom is de betekenis van geur ofwel verminderd (hyposmie) of geheel afwezig (anosmie). Veel patiënten met het Kallmann-syndroom zijn zich niet bewust dat ze niet in staat zijn om geuren op te sporen.

Bijkomende symptomen

Bijkomende symptomen omvatten:
  • abnormale oogbewegingen en een verlies van kleuren (kleurenblindheid)
  • afwijkingen van de tandontwikkeling (missen van tanden)
  • bimanuele synkinese: Bewegingen aan één kant komen gespiegeld voor aan de andere kant. Hierdoor is het bespelen van een muziekinstrument bijvoorbeeld bemoeilijkt.
  • een gespleten lip met of zonder een gespleten gehemelte (schisis) (enkel in type en 2)
  • een storing van één nier (unilaterale renale agenesie)
  • gehoorverlies
  • korte vingers, vooral van de vierde vinger (brachydactylie)
  • scoliose (zijdelingse kromming van de wervelkolom)
  • slecht evenwicht als gevolg van cerebellaire ataxie

Diagnose en onderzoeken

Lichamelijk onderzoek

De diagnose gebeurt op latere leeftijd als gevolg van het uitblijven van de puberteit. Geen lichaamsbeharing, geen diepe stem, geen of weinig borstontwikkeling, minder libido en een verminderde spiermassa zijn hiervan de meest voorkomende zichtbare symptomen.

Diagnostisch onderzoek

Een reuktest bevestigt het afwezige reukvermogen. Een bloedonderzoek is ook nodig. Daarnaast voert de arts een CT-scan en MRI-scan uit van de hersenen.

Differentiële diagnose

Het Kallmann-syndroom toont gelijkenissen met een aantal aandoeningen en syndromen. Deze verwart de arts soms wel eens met het Kallmann-syndroom en daarom zijn ze gekend als de differentiële diagnose:

Behandeling met hormonen

Hormonen stimuleren de puberteit en de spieropbouw en voorkomen eveneens botontkalking (osteoporose) op latere leeftijd. Voor het reukvermogen zijn er geen behandelingen beschikbaar.

Prognose is goed

Patiënten met het syndroom van Kallmann hebben een goede prognose en een normale levensverwachting, tenzij aangeboren hartafwijkingen of neurologische verschijnselen hiermee gepaard gaan, want dan zijn de vooruitzichten hiervan afhankelijk.

Lees verder

© 2016 - 2020 Miske, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Reifenstein-syndroom: Onvolledige geslachtsorganen mannenReifenstein-syndroom: Onvolledige geslachtsorganen mannenHet Reifenstein-syndroom is een X-gebonden recessieve aandoening waardoor enkel mannen aangetast zijn. Het lichaam reage…
Marinesco-Sjögren-syndroom (MSS): OntwikkelingsstoornisMarinesco-Sjögren-syndroom (MSS): OntwikkelingsstoornisHet Marinesco-Sjögren-syndroom is een zeer zeldzame genetische aandoening gekenmerkt door cerebellaire ataxie (balans- e…
Hormoonstoornis: ziekten en symptomenHormoonstoornis: ziekten en symptomenHormoonstoornis: een stoornis in de hormoonhuishouding. Meestal worden er teveel of te weinig hormonen aangemaakt. Soms…
Primaire amenorroe: Nog geen menstruatie als zestienjarigePrimaire amenorroe: Nog geen menstruatie als zestienjarigeAmenorroe duidt op de afwezigheid van de menstruatie. Dit is een voorbijgaande, intermitterende of permanente toestand a…

Incontinentia pigmenti: Afwijkingen aan ogen en huidIncontinentia pigmenti: Afwijkingen aan ogen en huidIncontinentia pigmenti is een aandoening die vooral de ogen en huid aantast, maar ook andere lichaamssystemen zijn mogel…
Bultjes in gezicht: pukkeltjes op wangen, kin en voorhoofdBultjes in gezicht: pukkeltjes op wangen, kin en voorhoofdEr zijn diverse huidaandoeningen waarbij er bultjes in het gezicht verschijnen. De pukkeltjes kunnen geel of wit of een…
Bronnen en referenties
  • Geraadpleegd op 5 oktober 2020:
  • Causes, https://medlineplus.gov/genetics/condition/kallmann-syndrome/#causes
  • Coëlho, Medisch Zakwoordenboek, digitale editie, versie 2010, geraadpleegd op 9 augustus 2016
  • Differential Diagnoses, http://emedicine.medscape.com/article/122824-differential-diagnoses#showall, geraadpleegd op 9 augustus 2016
  • Kallmann syndrome, http://rarediseases.org/rare-diseases/kallmann-syndrome/, geraadpleegd op 9 augustus 2016
  • Kallmann syndrome, https://ghr.nlm.nih.gov/condition/kallmann-syndrome#statistics, geraadpleegd op 9 augustus 2016
  • Kallmann syndroom, http://www.erfelijkheid.nl/ziektes/kallmann-syndroom, geraadpleegd op 9 augustus 2016
  • Overview, http://emedicine.medscape.com/article/122824-overview#showall, geraadpleegd op 9 augustus 2016

Reageer op het artikel "Kallmann-syndroom: Afwezige puberteit en reukzin"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Miske
Laatste update: 05-10-2020
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Syndromen
Bronnen en referenties: 8
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!