InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Beriberi: Thiaminetekort (vit. B1) met hart- of zenuwschade

Beriberi: Thiaminetekort (vit. B1) met hart- of zenuwschade

Beriberi: Thiaminetekort (vit. B1) met hart- of zenuwschade Beriberi is een deficiëntieaandoening waarbij het lichaam onvoldoende thiamine (vitamine B1) heeft. Dit komt vooral voor als een vorm van ondervoeding alsook bij alcoholmisbruik, maar kent nog andere mogelijke oorzaken. Vermoeidheid, kortademigheid en stijfheid van de benen zijn enkele symptomen van de ziekte. De ziekte tast afhankelijk van de vorm het hart of het zenuwstelsel aan. Hierdoor bestaat een grote variëteit van andere symptomen. Een bloed- en urineonderzoek zijn nodig voor het vaststellen van de aandoening. De arts zet een behandeling in met thiaminesupplementen. Vaak is deze behandeling zeer succesvol. Wanneer de diagnose en behandeling van beriberi pas in een laat stadium gebeuren, treden mogelijk levensbedreigende, onomkeerbare complicaties op.

Belang van thiamine

Thiamine speelt een belangrijke rol in de suikerstofwisseling en is eveneens nodig voor de goede werking van de zenuwcellen. Vitamine B1 wordt opgenomen met volgende voedingsproducten:
  • groenten (bladgroenten, bieten, aardappelen)
  • melk en zuivelproducten
  • sinaasappel- en tomatensap
  • peulvruchten (linzen, sojabonen, noten, zaden)
  • vlees / vis / gevogelte / eieren
  • volkoren voedingsmiddelen

Een thiaminetekort (thiaminedeficiëntie) leidt tot aandoeningen van het perifere zenuwstelsel (polyneuritis; syndroom van Wernicke (droge beriberi), het centrale zenuwstelsel (Korsakov-psychose), hartdecompensatie (natte beriberi) en het maagdarmkanaal.

Epidemiologie aandoening

Deze aandoening komt vooral voor in Japan en Zuidoost-Azië. Betrouwbare prevalentie- en incidentiecijfers zijn niet gevonden in de medische literatuur.

Oorzaken: Tekort aan thiamine

Ondervoeding

In Japan en Zuidoost-Azië is beriberi vooral veroorzaakt door een tekort aan vitamine B in de rijst (hoofdvoedsel). Dit resulteert uit een te sterke afslijping waardoor het zilvervlies (waarin zich veel vitamine B1 bevindt) grotendeels verloren gaat. In ontwikkelde landen komt deze vorm van ondervoeding zelden voor omdat hier de voedingsmiddelen verrijkt zijn met vitaminen. Mensen die gezond eten, krijgen bijgevolg voldoende thiamine binnen.

Alcoholmisbruik veroorzaakt soms beriberi / Bron: Jarmoluk, PixabayAlcoholmisbruik veroorzaakt soms beriberi / Bron: Jarmoluk, Pixabay
Alcoholmisbruik
Beriberi komt vooral voor bij patiënten die alcohol misbruiken (alcoholmisbruik). Zwaar drinken leidt tot een slechte voeding. Te veel alcohol maakt het moeilijker voor het lichaam om thiamine te absorberen en op te slaan.

Genetisch

Sommige patiënten hebben een genetische aandoening waardoor ze niet in staat zijn om thiamine te absorberen uit voedingsmiddelen. De symptomen treden veelal op bij volwassenen en treden geleidelijk op. Artsen vinden het moeilijk om deze aandoening te diagnosticeren als de aandoening niet het gevolg is van alcoholmisbruik (wat het vaakst voorkomt in ontwikkelde landen).

Medicijnen en medische behandelingen

Antacida, beter bekend als maagzuurremmers, zijn medicijnen die bij sommige patiënten leiden tot beriberi. Ook hoge doses diuretica (vocht afdrijvende geneesmiddelen (plaspillen)) verhogen het risico op beriberi. Daarnaast leiden dialyse en maagomleidingschirurgie (waarbij de patiënt niet meer calorieën per dag kan innemen) of parenterale voeding (voeding langs een andere weg dan de spijsbuis) bij sommige patiënten tot thiaminetekort. Bepaalde patiënten die chemotherapie krijgen, ontwikkelen tot slot folaatdeficiëntie, hetgeen resulteert in een tekort aan thiamine.

Andere aandoeningen

Chronische darmaandoeningen, coeliakie (maag- en darmproblemen na het eten van gluten) en tropische spruw (darmaandoening in tropische gebieden) zijn tevens risicofactoren voor het ontwikkelen van beriberi.

Vormen beriberi

Beriberi valt in te delen in twee types.
  • Droge beriberi en Wernicke-Korsakov-syndroom: Deze vorm van beriberi is eveneens gekend als atrofische of paralytische beriberi en tast het zenuwstelsel aan.
  • Natte beriberi: De natte vorm tast het cardiovasculaire systeem aan (hart en bloedvaten). Daarom is dit eveneens gekend als de hydropische of cardiale vorm.

Symptomen: Droge vorm (zenuwschade) of natte vorm (hartschade)

De patiënt ervaart in het begin vermoeidheid, stijfheid van de benen, hoofdpijn, slapeloosheid, anorexie, kortademigheid en kuitpijnen. Daarna ontwikkelt de patiënt de droge of de natte vorm.

Droge vorm

Bij de droge vorm vermagert de patiënt en ontwikkelt hij (een combinatie van) volgende symptomen:

Natte vorm

Ontwikkelt de patiënt de natte vorm, dan ontstaan volgende symptomen:
  • bloedarmoede (anemie)
  • een achteruitgang van de skeletspieren
  • een verhoogde hartslag (tachycardie)
  • een verwijding van de spierarteriolen (kleine slagaders in de spieren)
  • een waterophoping in de hartspiercellen
  • hartfalen (slecht rondpompen van bloed door het hart)
  • kortademigheid (vooral bij het ontwaken en bij inspanning)
  • vochtophopingen in de weefsels (oedemen), waardoor vooral een zwelling van de onderbenen en longproblemen ontstaan

Diagnose en onderzoeken

Lichamelijk onderzoek

Bij een lichamelijk onderzoek bemerkt de arts mogelijk ademhalingsmoeilijkheden met duidelijk zichtbare nekaderen, een hoge hartslag (tachycardie), een vergroot hart (cardiomegalie), een vochtophoping in de longen (longoedeem) en een zwelling in beide onderbenen. Deze symptomen wijzen op congestief hartfalen. Een neurologisch onderzoek onthult tekens van een gewijzigd looppatroon, coördinatieproblemen, verminderde reflexen en afhangende oogleden (ptosis).

Diagnostisch onderzoek

De arts voert een bloedonderzoek uit om de hoeveelheid thiamine te meten. Ook een urineonderzoek is belangrijk om te bepalen hoeveel thiamine via de urine verdwijnt.

Differentiële diagnose

Beriberi kent een lange lijst van aandoeningen die een gelijkaardig klinisch beeld bezitten:

Behandeling met thiaminesupplementen

De patiënt krijgt thiaminesupplementen via een injectie of via de mond (oraal). Soms krijgt de patiënt ook nog andere vitaminen. De arts voert mogelijk na enige tijd opnieuw een bloedonderzoek uit om te kijken of de thiaminesupplementen effectief zijn.

Prognose thiaminetekort

Beriberi leidt onbehandeld vaak tot de dood, maar dankzij een behandeling verbeteren de symptomen van de ziekte snel. Meestal is de hartschade om te keren, en herstelt de patiënt volledig. Acuut hartfalen heeft echter een minder gunstige prognose. De neurologische problemen (schade aan zenuwstelsel) is eveneens omkeerbaar indien een tijdige behandeling gebeurt. Indien dit niet gebeurt, blijven sommige symptomen zoals geheugenverlies aanwezig, zelfs met een behandeling.

Complicaties tekort van vit. B1

Mogelijke complicaties van beriberi zijn:
  • coma
  • congestief hartfalen
  • de dood
  • psychose (verlies van realiteit met wanen en hallucinaties)

Preventie ziekte

Het eten van een gezonde en evenwichtige voeding die rijk is aan thiamine en andere vitaminen voorkomt beriberi. Moeders die borstvoeding geven moeten zelf voldoende voedingsstoffen bezitten want anders geven ze beriberi mogelijk door aan het kind. Zware drinkers krijgen het advies om te stoppen met drinken of in ieder geval het drinken te beperken. Vitamine B is voor hen nodig zodat het lichaam thiamine goed absorbeert en bewaart.

Lees verder

© 2016 - 2019 Miske, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Beriberi: een ziekte door gebrek aan vitamine B1Beriberi: een ziekte door gebrek aan vitamine B1Beriberi is een aandoening die ontstaat bij een gebrek aan voeding die vitamine B1 bevat. In landen waar de voeding met…
Wat is het Wernicke-Korsakoff syndroom?Wat is het Wernicke-Korsakoff syndroom?Het Wernicke-Korsakoff syndroom is een gevolg van een tekort aan thiamine (vitamine B) en kan veroorzaakt worden door ja…
Beriberi, symptomen en behandelingBeriberi, symptomen en behandelingVitaminen spelen een belangrijke rol in ons leven. Zonder vitaminen kan ons lichaam niet functioneren zoals het hoort. E…
Moe, prikkelbaar, lusteloos? Hoe zit het met je thiamine?Moe, prikkelbaar, lusteloos? Hoe zit het met je thiamine?Ben je moe, prikkelbaar of lusteloos zonder een duidelijke oorzaak? Als je voedingspatroon gezond is en je drinkt weinig…
Vitamine B1-tekort: symptomen, gevolgen en tekort aanvullenVitamine B1-tekort: symptomen, gevolgen en tekort aanvullenVitamine B1-tekort symptomen zijn afhankelijk van de mate van het vitaminetekort. Een licht vitamine B1-tekort uit zich…
Bronnen en referenties
  • Beriberi, http://nl.healthline.com/health/beriberi, geraadpleegd op 21 oktober 2016
  • Beriberi, https://medlineplus.gov/ency/article/000339.htm, geraadpleegd op 21 oktober 2016
  • Coëlho, Medisch Zakwoordenboek, digitale editie, versie 2010, geraadpleegd op 21 oktober 2016
  • Differential Diagnoses, http://emedicine.medscape.com/article/116930-differential-diagnoses#showall, geraadpleegd op 21 oktober 2016
  • Overview, http://emedicine.medscape.com/article/116930-overview#showall, geraadpleegd op 21 oktober 2016
  • Afbeelding bron 1: Jarmoluk, Pixabay

Reageer op het artikel "Beriberi: Thiaminetekort (vit. B1) met hart- of zenuwschade"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Miske
Laatste update: 26-06-2019
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Hartafwijkingen
Bronnen en referenties: 6
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!