Beriberi: een ziekte door gebrek aan vitamine B1
Beriberi is een aandoening die ontstaat bij een gebrek aan voeding die vitamine B1 bevat. In landen waar de voeding met name uit geslepen rijst bestaat komt deze aandoening het meeste voor. Gepelde rijst bevat deze vitamine nauwelijks waardoor de kans op ondervoeding groot is. In de westerse landen kan het ook voorkomen bij chronisch alcoholisten. De ziekte kan zich uiten in neurologische problemen of hartaandoeningen. De ziekte kwam vroeger vaker voor. Wat houdt beriberi nu precies in?Geschiedenis
Beriberi wordt veroorzaakt door een tekort aan vitamine B1, ook wel thiamine genoemd. De basis voor het onderzoek naar deze ziekte werd gelegd aan het einde van de 19e eeuw door de Nederlandse arts Christiaan Eijkman. Hij ontdekte dat vogels die met gepelde rijst werden gevoerd verschijnselen van beriberi vertoonden en dat ze konden genezen als ze ook de rijstpellen te eten kregen. De naam beriberi komt uit het Singalees vandaan, de belangrijkste taal in Sri Lanka, en betekent: “ernstige zwakte”. In het jaar 1912 werd door de Poolse biochemist Casimir Funk de anti-beriberifactor van rijst geïsoleerd en enkele jaren daarna werd de chemische formule van de vitamine B1 benoemd.Hoe je beriberi krijgt
Deze ziekte komt met name voor waar de voeding voor een groot deel uit geslepen rijst bestaat. De rijstpellen die ontbreken bevatten vitamine B1. Hierdoor ontstaat er een tekort aan deze vitamine. In Azië waar veel rijst wordt gegeten kwam met name tot de 19e eeuw deze ziekte erg veel voor. In de westerse wereld komt deze ziekte vooral voor bij chronisch alcoholisten die door hun alcoholgebruik in combinatie met ondervoeding een verstoorde opname en opslag van deze vitamine krijgen. Verder kan er beriberi ontstaan bij mensen die een maagverkleinende operatie hebben ondergaan waarbij het spijsverteringskanaal is omgelegd, bij nierdialyse patiënten of bij patiënten die voeding buiten het maagdarmkanaal om krijgen (parenterale voeding). Rauwe vis en schaaldieren bevatten veel enzymen dat de vitamine B1 afbreekt. Daarom kwam deze ziekte vroeger veel voor bij zeelieden.Symptomen
Er bestaan twee vormen voor deze ziekte:- Natte beriberi (cardiovasculair systeem)
- Droge beriberi (neurologisch systeem)
Natte beriberi
Deze vorm van beriberi beschadigt het cardiovasculaire (hart en bloedvaten) systeem. Er ontstaat door de verzwakking van de kleine bloedvaten oedemen (vochtophopingen). De symptomen die hier bijpassen zijn:
- Oedemen (vochtophopingen)
- Kortademigheid
- Hart: versneld of afwijkend ritme, vergroot hart
- Lage onderdruk bloeddruk
- Weinig urineproductie
Droge beriberi
Bij deze vorm van beriberi ontstaan er neurologische aandoeningen wat kan leiden tot verlamming. Meestal vindt er een symmetrische uitval plaats. Vaak is er sprake van een opklimmend patroon, waarbij eerst de benen zijn aangetast, gevolgd door de armen en vervolgens het gebied rondom de mond. Indien de nervus vagus (zenuwbaan) wordt aangetast, kan de stem verloren gaan. Daarnaast kunnen allerlei problemen ontstaan i.v.m. het slecht functioneren van de hersenen zoals: desoriëntatie, oogbewegingsstoornissen, psychiatrische stoornissen en uiteindelijk zelfs coma en de dood.
