InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Fantoompijn: Pijn en sensaties in ledemaat na amputatie

Fantoompijn: Pijn en sensaties in ledemaat na amputatie

Fantoompijn: Pijn en sensaties in ledemaat na amputatie Na een amputatie, een operatie waarbij de arts een lichaamsdeel volledig of gedeeltelijk verwijdert, kampen sommige patiënten met pijn in de geamputeerde ledemaat. Dit soort pijn staat bekend als fantoompijn. Het komt het meest voor in armen en benen, maar sommige patiënten voelen dit ook wanneer andere lichaamsdelen verwijderd zijn, zoals een borst. Daarnaast treden ook andere sensaties op in het gebied van het verwijderde lichaamsdeel. Diverse medicamenteuze behandelingen en andere therapieën verlichten de pijnklachten en andere gevoelens. De prognose is tot slot variabel.

Oorzaken: Foute 'bedrading' van de hersenen

Fantoompijn na een amputatie is geen ingebeelde pijn of pijn die te wijten is aan een psychologisch probleem. Dit soort pijn komt namelijk vaak voor bij patiënten die een ledemaat verloren hebben. Wetenschappers zijn niet zeker van de precieze oorzaak van dit type pijn (mei 2018). Mogelijk ‘herbedraden’ zenuwen in delen van het ruggenmerg en de hersenen zich wanneer ze signalen van de ontbrekende ledemaat verliezen. Hierdoor sturen ze pijnsignalen, een typische reactie waardoor het lichaam voelt dat er iets mis is. Door het herbedradingsprobleem is het ook mogelijk dat iemand een heup of onderarm aanraakt, maar de hersenen dit voelbaar maken aan de ontbrekende ledemaat. Andere mogelijke oorzaken van fantoompijn in ledematen zijn beschadigde zenuwuiteinden en littekenweefsel door de amputatiechirurgie.

Risicofactoren van pijn na amputatie van ledemaat of ander lichaamsdeel

Enkele factoren verhogen de kans op het ontwikkelen van fantoompijn namelijk pijn in een ledemaat voor een amputatie, pijn aan het stompje en een slecht passende prothese. Verder verergert de pijn wanneer patiënten overmatig zweten (hyperhidrose), in koude en natte weersomstandigheden en bij stress.

Symptomen: Pijn en sensaties

De meeste patiënten met een amputatie ervaren binnen zes maanden na de operatie een aantal gevoelens die verband houden met de ontbrekende ledemaat. Meestal starten de klachten reeds enkele dagen nadat de ledemaat verwijderd is. Fantoompijn kent diverse uitingsvormen. Deze is brandend, draaiend, prikkend, scheurend of schietend. Het is ook mogelijk dat de patiënt elektrische schokjes voelt. Het is ook mogelijk dat de patiënt voelt alsof de geamputeerde ledemaat vervormd of gedraaid is. Naast de milde tot ernstige pijn, heeft de patiënt ook andere gevoelens in een lichaamsdeel dat er niet meer is zoals het voelen van beweging, temperatuur (warmte en koude), druk, vibratie en jeuk. Deze sensaties en pijnklachten zijn meestal aan de benen en armen voelbaar maar ook na het verwijderen van de borst, de penis, de tanden, het oog of de tong ontstaat mogelijk fantoompijn.

Diagnose en onderzoeken

Exacte testen voor het opsporen van fantoompijn bestaan niet, dus de diagnose is gebaseerd op de aanwezige symptomen en medische geschiedenis van de patiënt.

Behandeling van fantoompijnen in ledematen

Medicatie

Geen enkel medicijn behandelt fantoompijn. Wel bieden enkele medicijnen een verlichting van de klachten. Antidepressiva (behandelen zenuwpijn door chemische stoffen in het lichaam te veranderen die pijnsignalen afgeven. Anti-epileptica behandelen toevallen, maar sommige medicijnen verlichten eveneens zenuwpijnen. Opioïden (krachtige pijnstillers) zijn voorts ook beschikbaar voor het verlichten van fantoompijn in de ledematen, al zijn deze medicijnen niet voor iedereen even effectief. Het is wel belangrijk dat de arts op de hoogte is van een voorgeschiedenis van geneesmiddelen- of drugsmisbruik voordat hij één van deze geneesmiddelen voorschrijft. Ook andere pijnstillers helpen zoals:
  • een pijnstillende injectie in het gebied waar de amputatie plaatsvond
  • NMDA-receptorantagonisten, zoals ketamine en dextromethorfan
  • vrij verkrijgbare medicijnen, zoals aspirine en paracetamol

Sommige patiënten zijn gebaat bij acupunctuur / Bron: Fusiontherapy, PixabaySommige patiënten zijn gebaat bij acupunctuur / Bron: Fusiontherapy, Pixabay

Andere therapieën

Acupunctuur
Een ervaren beoefenaar plaatst op bepaalde plaatsen zeer dunne naalden in de huid. Hierdoor komen pijnstillende chemicaliën vrij.

Hersenstimulatie
Hersenstimulatie is vergelijkbaar met de stimulatie van het ruggenmerg, maar de elektroden sturen hierbij stroom naar de hersenen. Een chirurg plaatst de elektroden op de juiste plaats in de hersenen.

Revisiechirurgie
Als fantoompijn het gevolg is van zenuwirritatie in het stompje, is een corrigerende ingreep soms nuttig. Wel verhoogt deze ingreep, waarbij de arts in zenuwen moet snijden, het risico op een verergering van de pijn.

Ruggenmergstimulatie
De arts plaatst kleine elektroden in het lichaam langs het ruggenmerg en stuurt een kleine elektrische stroom door deze elektroden. In sommige gevallen vermindert hierdoor de pijn.

Virtual reality
Via het neuromotus-systeem is het mogelijk om de hersenen te misleiden en de pijn te verlichten. De patiënt moet het stompje aanspannen en bewegingen maken terwijl hij naar een computerscherm kijkt waarop bewegingen van een virtuele arm of been te zien zijn. De hersenen activeren hierdoor terug het deel dat verantwoordelijk is voor het maken van bewegingen, waardoor de pijn vermindert. De hersenen denken eveneens dat de patiënt een goed werkend arm of been heeft dus dat het arm of been beweegt door aansturingen van de hersenen. De patiënt moet voor deze therapie nog wel aanwezige spieren in het stompje hebben. In het begin van de behandeling treedt voorts af en toe spiervermoeidheid op in het stompje.

Veranderingen in de levensstijl
Afleiding zoeken, voldoende bewegen en ontspanningstechnieken (meditatie, visualisatie) zijn nuttig.

Zenuwstimulatie
TENS (transcutane elektrische zenuwstimulatie) verlicht spierpijn. Dit apparaat stuurt een zwakke elektrische stroom via plakkers op de huid. Hierdoor worden pijnsignalen onderbreken voordat ze de hersenen bereiken.

Prognose van fantoompijn

Soms verdwijnt de fantoompijn uiteindelijk vanzelf, terwijl de pijn bij anderen chronisch en ernstig is.

Lees verder

© 2018 - 2019 Miske, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Fantoompijn; de pijn die er niet 'hoort' te zijnFantoompijn is een vorm van pijn die bij een geamputeerd lichaamsdeel vandaan lijkt te komen. Fantoompijn komt vrij veel…
Fantoompijn na amputatie, wat kun je er tegen doen?Fantoompijn na amputatie, wat kun je er tegen doen?Fantoompijn is pijn die zich kan voordoen op de plek van een geamputeerd lichaamsdeel zoals een been of een arm. Veel ge…
Fantoompijn komt waarschijnlijk uit het breinWanneer een ledemaat, arm of been is geamputeerd, is er 50 a 80 procent kans op fantoompijn. Fantoom is een ander woord…
Beenamputatie: oorzaak en gevolgenBeenamputatie: oorzaak en gevolgenEen beenamputatie is een ingrijpende ingreep waarbij een deel van het been of het hele been wordt verwijderd. Dit kan do…
Compartimentsyndroom: oorzaak, symptomen en behandelingHet compartimentsyndroom is een aandoening waarbij een compartiment (van weefsel) zodanig opzwelt dat de bloedtoevoer wo…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: OpenClipart Vectors, Pixabay
  • Geraadpleegd op 25 mei 2018:
  • Coëlho, Medisch Zakwoordenboek, digitale editie, versie 2010
  • Diagnosis and treatment, https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/phantom-pain/diagnosis-treatment/drc-20376278
  • Fantoompijn, behandeling met virtual reality, https://www.umcg.nl/NL/UMCG/Afdelingen/Hand-en-polscentrum/patienten/volwassenen/ZOB/Paginas/Fantoompijn.aspx
  • New Approach to Amputation Could Reduce Phantom Pain, https://www.scientificamerican.com/article/new-approach-to-amputation-could-reduce-phantom-pain/
  • Overview, https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/phantom-pain/symptoms-causes/syc-20376272
  • Pain, Phantom Limb, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK448188/
  • Post-Amputation Pain and Phantom Limb Pain, http://www.neuromodulation.com/amputation-pain
  • What Is Phantom Limb Pain?, https://www.webmd.com/pain-management/guide/phantom-limb-pain#1
  • Afbeelding bron 1: Fusiontherapy, Pixabay

Reageer op het artikel "Fantoompijn: Pijn en sensaties in ledemaat na amputatie"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Miske
Laatste update: 13-08-2019
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Pijn
Bronnen en referenties: 11
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!