InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Te veel vitamine A - Hypervitaminose A

Te veel vitamine A - Hypervitaminose A

Te veel vitamine A - Hypervitaminose A Het begrip ‘vitamine’ is sterk gekoppeld aan ‘gezond’. Als je vitamines inneemt, via fruit of maaltijd en anders via supplementen, ben je goed bezig. Door de bank genomen is dat ook zo, maar ook vitamines kun je maar niet eindeloos tot je nemen. Te veel vitamine A kan slecht zijn, zelfs zo slecht dat er vergiftigingsverschijnselen optreden. Daarom is het eten van ijsberenvlees bijvoorbeeld ongezond. Niet dat in Nederland ijsbeer vaak op het menu zal staan, maar in de 17e, 18e en 19e eeuw ging Nederland nog enthousiast ter walvisvaart en de walvisvaarders ontdekten door schade en schande dat ze ijsberenvlees moesten mijden. Ze kregen er te veel vitamine A mee binnen en werden er ziek van. Al doende leerden we dat we scheurbuik kregen van te weinig vitamine C en hyperavitaminose A van te veel van deze vitamine.
Bron: Dbreen, PixabayBron: Dbreen, Pixabay

Te veel is niet goed en te weinig verkeerd


Hypervitaminose A

Hypervitaminose A is de term voor een verhoogde concentratie vitamine A in het lichaam. Te veel van deze vitamine is niet gezond. Via normaal eten krijg je niet zoveel vitaminen binnen dat je er ziek van wordt, maar wie langdurig supplementen in grote hoeveelheden inneemt of langdurig overmatig vitamine A binnenkrijgt kan last krijgen van chronische hypervitaminose A.
Acute vitamine A-vergiftiging krijg je bij grote inname in één keer. Hypervitaminose A wordt ook wel vitamine A intoxicatie genoemd.

Hoe kom je aan vitamine A?

Vitamines zijn onontbeerlijk. We krijgen ze binnen via onze voeding als vitamine of als provitamine waar het lichaam zelf vitamine A van kan maken. Wie gevarieerd eet krijgt er doorgaans genoeg van binnen, tenzij de lever of alvleesklier niet goed functioneert. Sommige mensen zweren bij supplementen in de vorm van tabletten of capsules. Bij een goede gezondheid en een gevarieerd dieet is het niet nodig om extra vitamine A te slikken, tenzij de huisarts een ander advies geeft. Mensen die extreem ongezond en eenzijdig eten kunnen wel degelijk last van vitaminegebrek krijgen.

Lever en wortel

Vitamine A vind je in dierlijke producten zoals vlees (vooral in lever) en vleeswaren, zuivelproducten, vis en eidooier. Het wordt toegevoegd aan margarine, halvarine en bak- en braadproducten. Verrijken, noemt men dat. Het kan goed tegen hitte, dus bij het koken blijft de vitamine intact. Het lichaam kan zelf vitamine A aanmaken uit plantaardige producten waar provitamine A in zit, zoals wortel, boerenkool, spinazie en andijvie. Een teveel aan vitamine A is alleen te halen uit dierlijke producten (zoals lever, leverpastei, leverworst of, zoals de walvisvaarders ontdekten, ijsberenvlees) of uit overmatig innemen van hoog gedoseerde vitaminepillen.

Kinderen en zwangeren

Kinderen tot drie jaar hebben niet zoveel vitamine A nodig. Geadviseerd wordt hen niet te veel leverworst en leverpastei te geven, niet meer dan twee tot drie boterhammen met een leverproduct per week. Volwassenen zouden het bij maximaal twee broodjes leverworst per dag moeten laten en zwangere vrouwen wordt geadviseerd leverproducten tijdelijk te laten staan en geen supplementen met vitamine A te slikken. Te veel vitamine A geeft kans op aangeboren afwijkingen aan de schedel, ogen, longen en het hart.

Betacaroteen en te veel retinol

Wie veel wortelen eet krijgt ook veel vitamine A binnen, en wordt zelfs geel tot oranje van de caroteen. Betacaroteen is de voorloper van vitamine A dat in veel fruitsoorten en groenten zit. Vitamine A wordt ook wel retinol wordt genoemd, bekend als anti-infectie vitamine. Betacaroteen wordt ook wel provitamine A genoemd. Veel wortels eten is bij lange na nog niet zo slecht als ijsberenvlees. Om klachten te krijgen door een te veel aan vitamine A moet je een ongelooflijk grote hoeveelheid eten van het product waar het in zit. Het lichaam weet voor een deel wel weg met de vitamine. Het overschot aan retinol wordt opgeslagen in de vetreserves en wat er dan nog overblijft kan deels worden uitgescheiden via de gal en urine. Dat uitscheiden gaat slecht. Wie over een lange periode te veel retinolopslag heeft, krijgt een ophoping in het vet. Bij een overdosis retinol loopt dat spaak en vormen zich de klachten die bij hypervitaminose A horen.

Vergiftigingsverschijnselen acute hypervitaminose A

Een overdosis van vitamine A levert verschillende klachten op. In de extreme variant kan zelfs een coma optreden. De klachten bij acute hypervitaminose A zijn:
  • Misselijkheid en braken
  • vermoeidheid
  • geen trek in eten
  • onscherp zicht
  • spierpijn
  • hoofdpijn
  • schilferende huid
  • rode huid

Vergiftigingsverschijnselen chronische hypervitaminose A

Op den duur geeft een te grote inname van vitamine A een veelheid aan klachten:
  • Verstoord slaappatroon
  • hoofdpijn
  • haaruitval
  • diarree
  • afbrekende nagels
  • gewichtsafname
  • bloedarmoede
  • uitdroging van huid en ogen
  • bot- en gewrichtspijn
  • extreme vermoeidheid
  • schade aan de lever
  • osteoperose
  • schade aan nieren.

Waar is het goed voor?

Vitamine A is niet alleen een slechte vitamine. Dat is het alleen als het in grote hoeveelheden wordt ingenomen. Het is een onontbeerlijke vitamine voor de aanmaak van cellen in de huid, voor de ogen zodat ze zich kunnen aanpassen aan de schemer, de groei en het afweer- en immuunsysteem. Het is ook belangrijk bij de vorming van epitheelcellen in huid, luchtpijp, haar, tandvlees en longweefsel.

Hoe weet je dat je tekort aan vitamine A hebt?

Te veel vitamine A is niet goed, maar te weinig ook niet. Een tekort aan vitamine A merk je aan verminderde weerstand. Het geeft huidproblemen, je haar wordt dof en je krijgt problemen met je gebit. Nachtblindheid is een bekend gevolg van gebrek aan vitamine A en in een extreem geval kan het zelfs blindheid veroorzaken. Gebrek aan vitamine A kan ook de vruchtbaarheid verminderen.

Wat te doen?

Bij vermoedens van een teveel aan vitamine A (of juist een tekort) kun je het beste zo snel mogelijk de huisarts raadplegen. Verbetering treedt op door eenvoudig minder vitamine A tot je te nemen. De huisarts kan hier advies over geven.

Een hachelijk avontuur

Commandeur Hidde Dirks Kat maakte in 1777 – 1778 een hachelijk avontuur mee. Hij kwam met zijn schip bij Groenland in het ijs vast te zitten en dat schip werd door het ijs gekraakt. Het walvisspek van reeds gevangen walvissen dreef in het water en daar kwamen ijsberen op af. Kat en zijn mannen schoten een paar van die dieren dood en, hongerig als de mannen waren, aten sommigen van het vlees. Ze vonden het niet onsmakelijk maar na twee dagen hadden ze vellen in de mond en hing het vel van de tong af. Ook op hun handen en voeten kregen ze huidproblemen. Hidde Dirks Kat en zijn mannen ervoeren de gevaren van het eten van ijsberenvlees. De mannen hadden last van een acute vergiftiging. Ze leerden snel om dat vlees niet te eten, zoals ze ook leerden dat de bessen op Groenland gezond waren en om zuurkool mee aan boord te nemen voor de vitamine C. Daarmee voorkwamen ze scheurbuik.

Eet nooit ijsberenvlees

Eet nooit ijsberenvlees. Het ligt niet zo voor de hand om ijsbeer te gaan eten. In de eerste plaats kom je de soort in Nederland niet tegen en in de tweede plaats is de ijsbeer een bedreigde diersoort. In de derde plaats hebben ijsberen vaak darmparasieten, die niet gezond zijn voor de mens. Tot slot is er geen dier dat zoveel giften als PCB’s BFF’s en andere afkortingen voor giftige stoffen in zijn vet heeft als de ijsbeer. Grootste euvel aan ijsberenvlees is het overmatige gehalte aan vitamine A. Die vitamine zit vooral in de lever. Andere dieren met een erg hoog vitamine A gehalte zijn baardrobben, walrussen, elanden en husky’s. Slachten en oppeuzelen is dus wel het laatste wat je met deze dieren moet doen. Neem maar een worteltje.

Lees verder

© 2018 Sjaanfanameland, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Paarden en vitamine A (tekort)Paarden en vitamine A (tekort)Paarden hebben net als mensen en andere dieren vitamines en mineralen nodig. Vitamine A is één van die vitaminen. En die…
Hutspot eten om beter te zien: invloed vitamine A wortelenHutspot eten om beter te zien: invloed vitamine A wortelenAls kind hoor je het al van je ouders, eet al je wortelen op zodat je goed kunt zien! De relatie tussen goed kunnen zien…
Wortelen bevorderen de ooggezondheidWortelen bevorderen de ooggezondheidKinderen die moeilijk groenten eten, krijgen van de ouders vaak te horen dat wortelen goed zijn om het gezichtsvermogen…
Bètacaroteen: nodig voor de aanmaak van voldoende vitamine ABètacaroteen: nodig voor de aanmaak van voldoende vitamine ABètacaroteen wordt in het lichaam omgezet in vitamine A. Het is een belangrijke antioxidant die goed is voor de weerstan…
Vitamine A-tekort: symptomen, gevolgen en functie vitamine AVitamine A-tekort: symptomen, gevolgen en functie vitamine AVitamine A tekort symptomen is een storing in het gezichtsvermogen en huidafwijkingen. Het vitamine A-tekort moet dan we…
Bronnen en referenties
  • https://www.huidziekten.nl/zakboek/dermatosen/htxt/HypervitaminosisA.htm
  • https://www.dokterdokter.nl/dossiers/vitamine-a/te-veel-vitamine-a/item72916
  • https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/vitamine-a.aspx
  • https://www.simpto.nl/diagnose/vitamine-a-vergiftiging/
  • https://www.gezondheidsnet.nl/vitamines-en-mineralen/een-vitamine-a-tekort
  • https://gezondr.nl/vitamine-a-tekort-teveel/
  • Arctisch Kookboekje 1778 - 1778
  • Afbeelding bron 1: Dbreen, Pixabay

Reageer op het artikel "Te veel vitamine A - Hypervitaminose A"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Sjaanfanameland
Gepubliceerd: 05-10-2018
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Gezondheid
Bronnen en referenties: 8
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!