Lekkend hersenvocht: Oorzaken, symptomen en behandeling

Lekkend hersenvocht: Oorzaken, symptomen en behandeling Hersenvocht (cerebrospinale vloeistof) is een heldere vloeistof die de hersenen en het ruggenmerg omringt. Het beschermt de hersenen en het ruggenmerg tegen letsel en dient ook als voedingsstofafgifte en afvalverwijderingssysteem voor de hersenen. Hersenvocht wordt continu geproduceerd in ventrikels (bepaalde hersengebieden). Hersenvocht wordt geabsorbeerd door de bloedbaan. Soms ontstaat lekkend hersenvocht als gevolg van bijvoorbeeld een hoofdtrauma of een operatie. Hoofdpijn en problemen met het gezichtsvermogen zijn enkele mogelijke symptomen van lekkend hersenvocht. Een conservatief beleid verlicht meestal de symptomen. Gebeurt dit niet, dan zet de arts meestal een operatie in. De vooruitzichten van deze aandoening zijn tot slot zeer goed.

Epidemiologie

Lekkend hersenvocht is een zeldzame gebeurtenis. De prevalentie bedraagt naar schatting 5 op elke 100.000 mensen. Mogelijk is dit cijfer wel een onderschatting. Artsen diagnosticeren lekkend hersenvocht namelijk meestal verkeerd en plakken hierop dan de diagnose van migraine (aanvallen van een aura en/of eenzijdige hoofdpijn), andere hoofdpijnaandoeningen of sinusitis. De meeste patiënten met lekkend hersenvocht zijn tussen de dertig en vijftig jaar oud.

Een ruggenmergprik leidt af en toe tot lekkend hersenvocht / Bron: Brainhell, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Een ruggenmergprik leidt af en toe tot lekkend hersenvocht / Bron: Brainhell, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Oorzaken: Scheur of gat in dura mater van hersenen

Lekkend hersenvocht treedt op wanneer hersenvocht ontsnapt door een kleine scheur of een gat in de dura mater. Dit is buitenste bindweefsellaag die de hersenen en het ruggenmerg omringt en het hersenvocht vasthoudt. Door de scheur of het gat lekt het hersenvocht weg. Het verlies van hersenvocht zorgt er voor dat dat de hersenen inzakken in de schedel, wat resulteert in hoofdpijn. Het vloeistofverlies veroorzaakt ook een verlaging van de druk in de schedel (intracraniële hypotensie). Lekkend hersenvocht verschijnt in de hersenen (craniaal lekkend hersenvocht) of op elk punt in de wervelkolom (spinaal lekkend hersenvocht).

Veel gevallen van lekkage van lekkend hersenvocht hebben geen bekende oorzaken. Dit staat bekend als een spontaan lekkend hersenvocht genoemd. Volgende lijst bevat andere mogelijke veelvoorkomende oorzaken:
  • bepaalde operaties aan het hoofd en de wervelkolom
  • een epidurale injectie (voor pijnverlichting)
  • een geschiedenis van epidurale of wervelkatheters
  • een hoge druk in de hersenen
  • een hoofdtrauma
  • een lumbale punctie (ruggenprik: onderzoek van het hersenvocht)
  • een wervelkolomletsel
  • hydrocefalie (een abnormale opeenhoping van hersenvocht in de hersenen)
  • onderliggende en onbehandelde bindweefselaandoeningen, zoals het Ehlers-Danlos-syndroom (aandoening met symptomen aan huid en gewrichten) en Marfan- syndromen (aandoening met symptomen aan hart, ogen en skelet)
  • onderliggende en onbehandelde intracraniële hypertensie (een verhoogde druk in het hersenvocht)
  • osteofyten (benige botuitsteeksels rond gewrichten) langs de wervelkolom
  • schedelbasisdefecten (zoals meningoencefalocèles)

Risicofactoren van lekkend hersenvocht

Iedereen krijgt mogelijk te maken met lekkend hersenvocht. Dit komt echter vaker tot stand bij patiënten:
  • die zwaarlijvig zijn
  • met bepaalde bindweefselaandoeningen zoals het Ehlers-Danlos-syndroom en het Marfan-syndromen
  • met een hoge bloeddruk
  • van het vrouwelijke geslacht

Hoofdpijn is het belangrijkste symptoom bij lekkend hersenvocht / Bron: Geralt, PixabayHoofdpijn is het belangrijkste symptoom bij lekkend hersenvocht / Bron: Geralt, Pixabay

Symptomen: Hoofdpijn

Diverse symptomen komen mogelijk tot stand bij lekkend hersenvocht zoals:

Naast deze symptomen komen ook andere, unieke symptomen tot stand bij lekkend hersenvocht in de schedel:

Diagnose en onderzoeken

Lichamelijk en diagnostisch onderzoek

De diagnose van lekkend hersenvocht begint meestal met een lichamelijk onderzoek en een medische geschiedenis. Lekkend hersenvocht is soms moeilijk te detecteren, wat een verkeerde of vertraagde diagnose veroorzaakt. Als de arts vermoedt dat de patiënt lijdt aan lekkend hersenvocht in de schedel, moet de patiënt naar voren leunen, zodat de arts kan observeren of dit de stroom van neusafscheiding verhoogt. Als de arts in staat is om de afscheiding te verzamelen, stuurt hij dit naar het laboratorium om te laten onderzoeken of dit hersenvocht is.

Verder zet de arts mogelijk ook testen in om de toestand van de hersenen en het ruggenmerg te onderzoeken. Dankzij enkele onderzoeken kent de arts de exacte locatie van het gat of de scheur dat zich in het craniale gebied of de wervelkolom bevindt.

De arts zet dan volgende mogelijke testen in:
  • een cisternografie (bepaalt of er sprake is van een abnormale stroom van vloeistofstroom in de hersenen of het wervelkanaal
  • een MRI-scan
  • een myelografie (beelden van de wervelkolom, het ruggenmerg en de omliggende structuren)
  • een peltget-test (bepaalt of lekkend hersenvocht in de schedel optreedt door kleine wattenschijfjes (pledgets) in de neus te plaatsen) (hiermee is het niet mogelijk om de locatie van het lek te bepalen

Differentiële diagnose

De presentatie van een duidelijke afscheiding uit de neus en/of hoofdpijn is gebruikelijk bij veel aandoeningen zoals:

Behandeling

Het is belangrijk dat patiënten met lekkend hersenvocht de arts bezoeken omdat ze een verhoogd risico hebben op meningitis (bij lekkend hersenvocht in de hersenschedel). De arts beveelt normaal gesproken een conservatieve behandeling aan die bestaat uit bedrust van minimaal drie dagen. Wanneer dit niet helpt, is mogelijk een medische behandeling (bijvoorbeeld via een neusendoscopie: inwendig kijkonderzoek van de neus en sinusholtes) of een operatie nodig om het lek te herstellen. Wanneer lekkend hersenvocht van de wervelkolom niet reageert op bedrust, zet de arts een epidurale bloedpleister of epidurale pleister met fibrinelijm in. Bij een epidurale bloedpleister injecteert de arts het eigen bloed van de patiënt in het wervelkanaal. Het resulterende bloedstolsel dicht vervolgens het gat waar het lek optreedt. Als een epidurale bloedpleister niet werkt, zijn andere chirurgische reparaties nodig. Als hydrocefalie leidt tot lekkend hersenvocht, moet de arts mogelijk shunts plaatsen om het overtollige vocht af te tappen.

Prognose van lekkend hersenvocht

De algemene prognose voor lekkend hersenvocht is zeer gunstig. Patiënten genezen veelal spontaan of anders is een behandeling in 90-98% effectief.

Complicaties: Meningitis

Meningitis (hersenvliesontsteking met hoofdpijn een stijve nek) is de belangrijkste complicatie die gepaard gaat met lekkend hersenvocht. Er is geen verhoogd risico op meningitis wanneer lekkend hersenvocht in de wervelkolom optreedt.
© 2019 - 2022 Miske, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Per 2021 gaat InfoNu verder als archief, artikelen worden nog maar beperkt geactualiseerd.
Gerelateerde artikelen
Hydrocephalus (waterhoofd)Hydrocephalus (waterhoofd)Hydrocephalus, ook wel een waterhoofd genoemd, is een aandoening waarbij er te veel cerebrospinale vloeistof (hersenvoch…
Hersenvocht: onderzoek, ruggenprik en drainHersenvocht: onderzoek, ruggenprik en drainHet hersenvocht omspoeld zowel de hersens als het ruggenmerg. Het heeft onder andere een beschermende functie. Aandoenin…
Spinale hoofdpijn: Hoofdpijn na ruggenprik (lumbale punctie)Spinale hoofdpijn: Hoofdpijn na ruggenprik (lumbale punctie)Spinale hoofdpijn (post-lumbale punctiehoofdpijn) is een vervelende bijwerking van een ruggenprik (lumbale punctie). Dit…
Pseudotumor cerebri: een verhoogde druk in het hoofdPseudotumor cerebri: een verhoogde druk in het hoofdEen pseudotumor cerebri is een aandoening waarbij er een verhoogde druk in het hoofd aanwezig is. Het is geen tumor, maa…

Gekneusde wervelkolom: symptomen, oorzaken en behandelingGekneusde wervelkolom: symptomen, oorzaken en behandelingEen gekneusde wervelkolom hoeft niet altijd gepaard te gaan met complicaties, maar het is in elk geval een ernstige diag…
Verstuikte knie: symptomen en oorzaken van knieverstuikingVerstuikte knie: symptomen en oorzaken van knieverstuikingEen verstuikte knie of verstuiking (distorsie) van het kniegewricht is een van de meest voorkomende sportblessures. Symp…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Geralt, Pixabay
  • Geraadpleegd op 30 augustus 2019:
  • Cerebrospinal Fluid (CSF) Leak, https://www.hopkinsmedicine.org/neurology_neurosurgery/centers_clinics/brain_tumor/center/skull-base/types/csf-leak.html
  • Cerebrospinal Fluid (hersenvocht) Leak, https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/16854-cerebrospinal-fluid-csf-leak
  • Cerebrospinal Fluid Leak, https://www.cedars-sinai.org/health-library/diseases-and-conditions/c/cerebrospinal-fluid-leak.html
  • Cerebrospinal Fluid Leak, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK538157/
  • Coëlho, medisch zakwoordenboek, digitale editie, versie 2010
  • Spontaneous cerebrospinal fluid leak, https://en.wikipedia.org/wiki/Spontaneous_cerebrospinal_fluid_leak
  • Traumatic Cerebrospinal Fluid Leak: Diagnosis and Management, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5702760/
  • Afbeelding bron 1: Brainhell, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • Afbeelding bron 2: Geralt, Pixabay
Miske (4.039 artikelen)
Laatste update: 04-01-2020
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Bronnen en referenties: 11
Per 2021 gaat InfoNu verder als archief. Het grote aanbod van artikelen blijft beschikbaar maar er worden geen nieuwe artikelen meer gepubliceerd en nog maar beperkt geactualiseerd, daardoor kunnen artikelen op bepaalde punten verouderd zijn. Reacties plaatsen bij artikelen is niet meer mogelijk.
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.