Dieet, het jojo effect verklaard

Wie is er niet bekend met het jojo effect? Het grote probleem voor menig dieetvolger. Wat is nou het jojo effect en waarom treedt het op? Is het jojo effect wel zo negatief en in hoe verre heeft het een plek binnen een crashdieet? Hieronder het antwoord.

Het jojo-effect

Het jojo effect is bij erg veel mensen zeer bekend. Het wordt ook vaak gezien als een effect op het volgen van een crashdieet. Een crashdieet is een dieet waar er zeer ver onder de dagelijkse caloriebehoefte wordt gegeten. Het doel daarmee is om zoveel mogelijk lichaamsgewicht te verliezen in korte tijd. Deze gedachte is natuurlijk heel logisch, maar in de werkelijkheid ligt het een beetje anders.

Lichaamsgewicht

Allereerst moet er benadrukt worden dat het verliezen van lichaamsvet iets anders is dan het verliezen van lichaamsgewicht. Veelal wordt het jojo effect gerelateerd aan (grote) schommelingen in het lichaamsgewicht. Om dit te begrijpen, kunnen de schommelingen van het lichaamsgewicht grofweg met de volgende onderwerpen verklaard worden:

Het jojo effect treedt pas op nadat het (crash)dieet voorbij is. Dit betekent dat er weer meer calorieën gegeten worden.

Vocht en glycogeenvoorraden

Het gewichtsverlies tijdens het volgen van een crashdieet is voor een groot deel hier aan te wijten. Wanneer er weinig calorieën gegeten worden, worden er vaak ook zeer weinig koolhydraten geconsumeerd. De koolhydraten zijn verantwoordelijk voor het vullen van de glycogeenvoorraden. Dit klinkt ingewikkeld, maar het is eigenlijk heel eenvoudig. Glycogeenvoorraden zijn de voorraden van het lichaam waar het de suikers opslaat. Deze suikers zijn vaak nodig bij intensieve inspanningen. De glycogeenvoorraden zijn gevestigd in de spieren en in de lever. Tijdens het volgen van een crashdieet, zullen deze voorraden snel een stuk leger raken. Het gevolg is gewichtsverlies.

Vocht
Bij het opslaan van de koolhydraten (suikers) in de glycogeenvoorraden, slaat het lichaam ook water op. Het grootste deel van deze voorraden bestaat uit water. Wanneer er een crashdieet gevolgd wordt en het glycogeen wordt verbruikt, verdwijnt er een hoop vocht. Het gewichtsverschil tussen volle en lege glycogeenvoorraden is zeker enkele kilo's. Vochtverlies is het meest verantwoordelijk hiervoor.

Nog meer vocht

Er zijn meer factoren die invloed hebben op de vochthuishouding van het lichaam. Denk hierbij aan de hormonen (zoals cortisol) en voeding met bepaalde mineralen, zoals zout en kalium. Het is erg moeilijk in te schatten of te bepalen in hoe verre dit effect heeft op het jojo effect. Het zal per individu en per dieet sterk verschillen. Houd er echter rekening mee dat dit in bepaalde mate zeker een belangrijke rol kan spelen bij het jojo effect.

Jojo effect deel 1
Wanneer het dieet voorbij is en er weer meer calorieën (en dus koolhydraten) gegeten worden, zullen de voorraden weer vollopen en wordt de vochthuishouding beïnvloed. Het gevolg is enkele kilo's meer lichaamsgewicht. Eén deel van het jojo effect is hiermee verklaard.

Maag- en darminhoud

Wanneer een crashdieet wordt gestart, zullen de maag- en darminhoud een stuk minder worden. Zeker na een aantal sanitaire behoeftes verdwijnt er een hoop gewicht.

Jojo effect deel 2
Het gewicht dat hiermee verloren gaat, komt terug wanneer er weer meer gegeten wordt. De maag en darmen worden weer gevuld. Een deel van het jojo effect is dan ook hier aan te wijten.

Hormonen, caloriebehoefte en overeten

De effecten die optreden in tijden van ondervoeding zijn niet positief voor het verliezen van lichaamsvet (dit is inherent aan diëten). Het lichaam wilt het lichaamsvet graag vasthouden. Dit is vanuit evolutionair perspectief zeer logisch. Men moet immers overleven.

Het lichaam maakt gebruik van hormonen die signalen moeten geven hoe het er voor staat in het lichaam. Wanneer een dieet gevolgd wordt, zullen de hormonen signalen geven dat het lichaam te weinig binnenkrijgt. Afhankelijk van heel veel factoren wordt bepaald in hoe verre het lichaam er op reageert. Dit zal ook verschillen van persoon tot persoon. Hieronder een aantal belangrijke gevolgen:
  • Vertraging van het metabolisme (dit leidt tot een verlaging van de caloriebehoefte).
  • Meer honger en meer denken aan eten (dit kan leiden tot het overeten na een dieet).
  • Minder energie en slechter humeur (dit kan leiden tot een verlaging van de caloriebehoefte).
  • Verhoging van stress. (dat kan bijvoorbeeld leiden tot spierafbraak in plaats van vetverlies).

Jojo effect deel 3
Als het dieet erop zit, "staan" de homonen nog in een negatieve stand. Het duurt altijd enige tijd voordat de hormonen weer een positief signaal afgeven. De hormonen kunnen uitsluitend een positief signaal geven als er voor langere tijd op of boven de caloriebehoefte gegeten wordt. In de praktijk leidt dit heel snel tot bijvoorbeeld overeten en een lagere caloriebehoefte. Ook de vochthuishouding kan erop reageren. Vanzelfsprekend zal het lichaamsgewicht hierdoor toenemen en kan een deel van het jojo effect hierdoor verklaard worden.

Vetmassa

Het verliezen van het lichaamsvet is natuurlijk altijd het grote doel van elk dieet. Bij ieder calorietekort zal er altijd een deel van de vetmassa verdwijnen. Dit is dan ook terug te zien in het verliezen van lichaamsgewicht.

Vetverlies

Mensen hebben vaak onrealistische verwachtingen met betrekking tot het verliezen van lichaamsvet. Door verkeerde doelstellingen raakt men vaak van het juiste pad en komt men in de achtbaan van het jojoën. Het is aantrekkelijk veel lichaamsgewicht te verliezen in korte tijd, maar vetverlies is altijd een relatief traag proces. Wanneer de weegschaal een erg positief beeld geeft bij het volgen van een crashdieet, worden de verwachtingen nog hoger. De snelheid van het vetverlies wordt verbloemd door deze mooie korte termijn resultaten. Het is echter een illusie. Het verdwijnen van de vetmassa is slechts een klein deel van het totaal.

Jojo effect deel 4
Op het moment dat een dieet voorbij is en de calorieën worden teruggebracht, is de kans aanzienlijk dat er boven de caloriebehoefte gegeten wordt. Door het crashdieet is de caloriebehoefte verlaagd. Daarnaast geeft het lichaam een signaal dat er meer gegeten kan worden, omdat het denkt uitgehongerd te worden. Dit resulteert in overeten. Het gevolg is een toename van het lichaamsvet. Een deel van het jojo effect wordt hierdoor bepaald.

Spiermassa

Bij het volgen van een crashdieet is het mogelijk dat er wat spiermassa verdwijnt. Dit zal voornamelijk afhangen van de hoeveelheid eiwitten die er gegeten worden en of er krachttraining gedaan wordt. Als er spiermassa verloren gaat, verdwijnt er ook wat gewicht. Door het verdwijnen van spiermassa zal tevens de caloriebehoefte iets afnemen.

Jojo effect deel 5
Bij het verdwijnen van spiermassa zal er na het dieet minder gegeten kunnen worden om aan de dagelijkse caloriebehoefte te voldoen. Overeten is daardoor iets makkelijker. Het is ook mogelijk dat er wat spiermassa gewonnen wordt, als er weer meer calorieën geconsumeerd worden. Het jojo effect zal hoogstens in hele kleine mate hierdoor bepaald worden.

Tot slot

Een jojo effect hoeft niet altijd slecht te zijn. Zolang er na een dieet geen toename van het lichaamsvet ontstaat, is er in feite niets aan de hand. Het grote doel is het verliezen van lichaamsvet. Enige toename in lichaamsgewicht is niet te voorkomen en is ook helemaal niet erg. Het is uiteindelijk van groot belang een dieet op een juiste manier op te zetten om het succesvol te laten zijn.

Lees verder

© 2013 - 2022 Cephei, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Per 2021 gaat InfoNu verder als archief, artikelen worden nog maar beperkt geactualiseerd.
Gerelateerde artikelen
5 kilo afvallen in 5 dagen - Het crashdieet5 kilo afvallen in 5 dagen - Het crashdieetWanneer je veel kilo’s wil afvallen in een korte tijd, biedt het crashdieet misschien wel een mogelijkheid voor jou. In…
Afvallen met een crashdieetAfvallen met een crashdieetVeel mensen die bezig zijn met afvallen, willen zo snel mogelijk resultaat zien. Het is motiverend om te zien hoe de kil…
Hoe je snel kunt afvallenIedereen die wat gewicht kwijt wil, wil dit graag zo snel mogelijk en met ze weinig mogelijk moeite. Er zijn een aantal…

Dieet en tomaat, zijn tomaten gezond of ongezond en giftig?Dieet en tomaat, zijn tomaten gezond of ongezond en giftig?Mensen houden van vruchten en mensen eten veel vruchten. Ook de tomaat is een lekkere vrucht. Tomaten zijn daardoor een…
Dieet en noten, vet- en calorierijk, maar toch gezond!Dieet en noten, vet- en calorierijk, maar toch gezond!In de wereld worden er veel noten gegeten. Noten bevatten, in verhouding met veel andere producten, vrij veel calorieën…
Bronnen en referenties
  • Rollingroscoe, missyredboots, clarita: morguefile.com
Cephei (15 artikelen)
Laatste update: 28-08-2013
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Dieet
Bronnen en referenties: 1
Per 2021 gaat InfoNu verder als archief. Het grote aanbod van artikelen blijft beschikbaar maar er worden geen nieuwe artikelen meer gepubliceerd en nog maar beperkt geactualiseerd, daardoor kunnen artikelen op bepaalde punten verouderd zijn. Reacties plaatsen bij artikelen is niet meer mogelijk.
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.