Pijnlijke steek bij inlopen rivier of zee: kleine pieterman

Pijnlijke steek bij inlopen rivier of zee: kleine pieterman Komt je kind huilend het (zee)water uit met pijn? Dit zou een steek van de vis 'kleine pieterman' kunnen zijn. De kleine pieterman is een visje met giftige stekels wat zich in het zand verstopt. Je moet het getroffen lichaamsdeel zo snel mogelijk behandelen, om de symptomen zo kort en zo min mogelijk te houden.

De kleine pieterman

De kleine pieterman (Echiichthys vipera) heet in Nederland en België ook wel ‘pukkel’ of ‘puikelaar’ en is een vis uit de familie van de pietermannen. Pietermannen zijn afkomstig uit de orde van de baarsachtigen. Pietermannen behoren tot de giftigste dieren van Europa.
De kleine pieterman / Bron: Peter van der Sluijs, Wikimedia Commons (Publiek domein)De kleine pieterman / Bron: Peter van der Sluijs, Wikimedia Commons (Publiek domein)
De kleine pieterman is zandkleurig en maximaal 15 cm lang. Hij leeft in ondiep kustwater en verstopt zich in het zand. Zijn kop en rugvin steken dan alleen nog uit het zand. Op zijn rugvin heeft de kleine pieterman wat steels met een giftige stof. Als je op een kleine pieterman trapt, kan je geprikt worden.

In het buitenland? De kleine pieterman heet in verschillende talen:
  • Engels: lesser weever
  • Frans: petite vive
  • Duits: viperqueise, kleines vipermännchen
  • Italiaans: tracina vipera
  • Spaans: salvariego/aranya

De kleine pieterman komt vanaf het strand tot aan dieptes van 30 meter voor. In Nederland vind je ze langs de Nederlandse kust en veel ten noorden van de Waddeneilanden. Verder zijn kleine pietermannen te vinden in de Noordzee, Middellandse Zee en Oost-Atlantische Oceaan.

Klachten als je gestoken bent door een kleine pieterman

Als je door een pieterman geprikt wordt, voel je een hevige, brandende pijn rond de steekplaats die lang kan aanhouden. De pijn kan gaan uitstralen over het getroffen lichaamsdeel. De steekplaats is rood en kan wat bloeden. Er kan ook een zwelling en/of ontsteking ontstaan. Mogelijke andere symptomen zijn hoofdpijn, hartkloppingen, hoge koorts, duizeligheid en braken. Er zijn gevallen van coma bekend, maar dit gebeurt heel zelden. Om de symptomen zo snel mogelijk te laten verdwijnen, moet je gelijk een behandeling starten.

Er zijn enkele gevallen bekend waarin mensen allergisch waren voor het pieterman-gif (net zoals men dat soms is voor bijensteken), waarbij het fataal afgelopen is. Het werkzame bestanddeel van het gif is 5-hydroxytriptamine, een krachtige pijn verwekkende stof.

Wat moet ik doen als ik (of je kind) gestoken ben (is) door een kleine pieterman?

Als je gestoken bent door een kleine pieterman, moet je altijd langs een arts of EHBO-hulppost gaan. Je kunt eerst alvast zelf wat doen om de symptomen te verminderen en het gif te bestrijden:

Ga na een steek van de pieterman altijd langs de lifeguard post op het strand / EHBO post. / Bron: Pierre Terre, Wikimedia Commons (CC BY-SA-2.0)Ga na een steek van de pieterman altijd langs de lifeguard post op het strand / EHBO post. / Bron: Pierre Terre, Wikimedia Commons (CC BY-SA-2.0)
  • Was de wond met (zee)water om het gif te verwijderen.
  • Houdt het lichaamsdeel zo snel mogelijk in een bak met heet water (tot 45 °C, minstens een half uur). De hitte breekt het gif van de pieterman af, waardoor de symptomen minder worden.
  • Als er geen heet water in de buurt is, kan je de steekplaats onderdompelen in alcohol of een brandende sigaret op korte afstand van de steekplaats houden (nooit er tegen aan!).
  • Om zwelling te verminderen, kan je het gestoken lichaamsdeel hoog leggen.
  • De arts kan antibiotica voorschrijven om een wondinfectie te voorkomen en/of behandelen.

Nieuws juli 2014: toename kleine pieterman langs Belgische kust

Op 16 juli 2014 stond er een bericht op NU.nl dat Belgische strandgangers moesten opletten voor de toename van de kleine pieterman. Volgens marinebioloog Francis Kerckhof komt de kleine pieterman veel meer voor dan vroeger. Volgens hem worden ze wel eens gevangen door kustvissers, die ze erna weggooien. De pietermannen graven zich erna in het zand.

Marine-ecoloog Hans Witte van het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) heeft tegen NU.nl gezegd dat de kleine pieterman in de Nederlandse kustwateren nog niet in grote mate is waargenomen. Witte stelde ook dat het per jaar kan verschillen of de pietermannen veel in de omgeving van het strand voorkomen.
© 2014 - 2020 Tmaar, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Beten en steken van insectenBeten en steken van insectenWanneer het beter weer in aantocht is betekent ook dat de insecten weer in aantocht zijn. Sommigen van deze insecten kun…
Thermolabiel gifThermolabiel gifSteek-en beetwonden komen vooral in de zomer veel voor door insecten, maar ook tijdens het duiken door vissen. Het gif v…
Wespensteek / insectensteekMuggen, vlooien, wespen, bijen, mieren, teken en steekvliegen zijn insecten die bijten of steken. Insecten steken uit ze…
Een wespensteek, een pijnlijke en vervelende steekWespen zijn vervelende beestjes die rondom jou en je eten heen vliegen. Ze komen vooral af op zoetigheid, zoals waterijs…

Uierzalf voor wondjes, tatoeage, wallen en ander gebruikUierzalf voor wondjes, tatoeage, wallen en ander gebruikUierzalf werd van oudsher door boeren gebruikt ter bescherming en verzorging van de uiers bij melkkoeien. Tegenwoordig g…
Tips om je huid en lichaam te beschermen tegen felle zonTips om je huid en lichaam te beschermen tegen felle zonHet is bij iedereen wel bekend dat je je huid goed moet beschermen tegen de zon. Steeds meer mensen smeren zich dan ook…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Peter Van Der Sluijs, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Wikipedia: http://nl.wikipedia.org/wiki/Kleine_pieterman
  • Artikel op gezondheid.be: http://www.gezondheid.be/index.cfm?fuseaction=art&art_id=9429
  • Total fishing over de pieterman: http://www.totalfishing.nl/laatste-nieuws/articles/pas-op-voor-pieterman
  • NU.nl artikel: http://www.nu.nl/wetenschap/3829260/vlaamse-badgasten-moeten-uitkijken-kleine-pieterman.html
  • Eerste hulp wikipedia - steek pieterman: http://www.eerstehulpwiki.nl/wiki/index.php/Steek_van_de_pieterman
  • Afbeelding bron 1: Peter van der Sluijs, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Afbeelding bron 2: Pierre Terre, Wikimedia Commons (CC BY-SA-2.0)

Reageer op het artikel "Pijnlijke steek bij inlopen rivier of zee: kleine pieterman"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Tmaar
Laatste update: 21-11-2015
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Diversen
Bronnen en referenties: 8
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!