Slapen: functie en ritme

Slapen: functie en ritme Slapen is een dagelijks en veel onderzocht proces. Desondanks is het overgrote deel van het slaapproces nog onbekend. De functie van slapen is vaak bediscussieerd, maar een algemene overeenkomst is nog niet bereikt.

De functie van slaap

Er zijn enkele aannemelijke hypothesen over de functie van slaap. Een benadering om de functie van slaap te onderzoeken is het kijken naar de fysiologische veranderingen en gedragsveranderingen die ontstaan na een gebrek aan slaap. Zo sterven mensen met de zeldzame ziekte Fatale Familiare Insomnia na enkele maanden. Het is niet duidelijk of de sterfte het gevolg is van het gebrek aan slaap of van andere aspecten van de ontstane hersenschade. Daarnaast is gebleken dat grotere dieren minder slaap nodig hebben dan kleinere dieren. De reden hiervoor is waarschijnlijk gerelateerd aan het feit dat kleinere dieren een hogere metabole snelheid en een hogere lichaams- en hersentemperatuur hebben dan grotere dieren. Bij metabole processen worden veel vrije radicalen geproduceerd. Deze vrije radicalen brengen schade toe aan het lichaam en ook aan de hersenkernen. Om deze schade te herstellen is een lage metabole snelheid en lage temperatuur nodig. Bij ratten met slaaptekort is schade aan de hersencellen aangetoond, wat de herstellende functie van slaap onderbouwt.

Daarentegen zijn tijdens de slaap de meeste hersenkernen minstens zo actief als tijdens het wakker zijn, maar de actieve hersenkernen en de neurotransmitters die vrijkomen verschillen. Tijdens de slaap worden minder monoamines, noradrenaline, serotonine en histamine afgegeven. Door deze afname van activiteit kan het monoamine receptorsysteem “rusten” en wordt sensitiviteit behouden. Deze rust kan cruciaal zijn voor het reguleren van het humeur. De monoamines spelen daarnaast ook een rol in de reacties van de hersenen op nieuwe ervaringen.

Het slaap-waakritme

Mensen hebben een slaap-waakritme met een periode van 24 uur. Het is een circadiaans (24-uurs) en endogeen ritme. Het endogene ritme, de timing en geneigdheid om te gaan slapen, worden bepaald door endogene biologische klokken en tijdgevers.

De belangrijkste endogene klok zit in de suprachiasmatische nucleus, dit is een kern in de hersenen. Deze klok wordt door een tijdgever, namelijk het licht, sterk beïnvloedt. Aanpassing van het slaap waakritme aan bijvoorbeeld zonlicht is deels gemedieerd door lichtval op de retina. Vanuit de retina wordt vervolgens een signaal via een retinohypothalamische tract naar de suprachiasmatische nucleus gestuurd. De suprachiasmatische nucleus beïnvloedt slechts het ritme van slapen, niet de hoeveelheid slaap. De hoeveelheid slaap die men nodig heeft, verschilt nauwelijks van dag tot dag. Lichamelijke of geestelijke inspanning heeft ook geen invloed op de hoeveelheid slaap. Het enige dat duidelijk de hoeveelheid slaap beïnvloedt is voorafgaand slaaptekort.

Voor het ontstaan van de verschillende fases in het slaap waakritme zijn de onderdelen van het dalende reticulaire activerende systeem van belang. Dit systeem wordt ook wel het ARAS systeem genoemd (Ascending Reticular Activating System) en is een stelsel van zenuwvezels. Dit systeem ligt in de pons en in het mesencephalon, oftewel de middenhersenen. Dit deel van de hersenstam bevat noradrenerge cellichamen, zoals locus coeruleus (LC), en cholinerge cellichamen, zoals de pedunculopontine tegment (PPT) nucleus en de laterale dorsale tegment (LDT) nucleus.

Het slaapproces wordt in gang gezet door processen van het voorste deel van de hypothalamus en de aangrenzende basale voorhersenen. Slaap wordt gegenereerd door neuronen in de basale voorhersenen en de medulla die interacties aangaan met neuronen van de middenhersenen en het diencephalon. Het gehele proces van slapen is het gevolg van een actief netwerk van hersenneuronen, die gebruik maken van verschillende neurotransmitters en niet van een bepaald hersengebied.

Slaap wordt gedragsmatig door vier criteria gedefinieerd:
  1. Afgenomen motorische activiteit.
  2. Afgenomen respons op stimulatie.
  3. Stereotypische houding (zoals liggend met ogen dicht).
  4. Relatief gemakkelijk om te draaien.
© 2008 - 2020 Baasb, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Wat zijn slaapproblemen?Wat zijn slaapproblemen?Iedereen kent het wel, slaapproblemen, wie heeft er nou niet eens last van? Bij sommige mensen blijft dit probleem maar…
Slaaphypnose: luisteren naar een app om beter te slapenSlaaphypnose: luisteren naar een app om beter te slapenLangdurig en diep slapen is van wezenlijk belang voor lichaam en geest. De gebeurtenissen van de dag worden daarmee verw…
Waarom slapen we?Wat is toch die toestand die mensen aannemen in 's nachts? Wij noemen het slapen. Maar waarom hebben wij die slaap nodig…
Slaap: wat en waarom van slapenIedereen slaapt wel eens een nacht slecht. Je kan niet in slaap komen, je bent ieder half uur wakker, of je slaapt ontze…

Déjà Vu, een beetje raarDéjà Vu, een beetje raarJe rijdt een klein Frans dorpje in en weet zeker dat je er al eens bent geweest. Een collega maakt een opmerking en terw…
Lachtherapie: lachen is gezondLachtherapie: lachen is gezondLachen is leuk, het voelt goed en het is nog gezond ook. Lachen heeft positieve effecten op zowel ons lichaam als op onz…

Reageer op het artikel "Slapen: functie en ritme"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Baasb
Gepubliceerd: 23-12-2008
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Leven
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!