InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Leven > Helmkruid, naam, geschiedenis en toekomst

Helmkruid, naam, geschiedenis en toekomst

Heb je speenkruidknolletjes voor mij? Ik kan me nog levendig herinneren, dat een wat oudere mevrouw mij jaren geleden die vraag stelde. Ik de tuin in en fier terug komen met die kleine witte knolletjes van het echt speenkruid, Ficaria verna, maar die moest mevrouw helemaal niet hebben. Het waren veel grotere bruine knollen die zij nodig had en toen besefte ik dat zij 'het groot Speencruydt' van Dodoens zocht, met de Nederlandse naam Helmkruid en de Latijnse naam Scrophularia nodosa. Weer zo'n vreemde, vergeten plant. Helmkruid, Speenkruid. Scrophularia nodosa. Ooit gebruikt tegen scrofuleuze gezwellen en tegen andere uitstulpingen des lichaams, aambeien, lymfeklieren. Een typische vorm van signatuurleer, je kan aan het uiterlijk van de plant zien waar hij goed of slecht voor is. De wortels zijn knobbelig, en daaruit is dan ook de officiële naam 'nodosa', knopig ontstaan en mogelijk ook 'scrofuleus', klierachtig. De plant was een specifiek kruid voor het scrofuleuze type , mensen met aanleg voor opgezette lymfeklieren.

Dodonaeus over Helm cruyt

Ook Dodoens vermelde dezelfde werkingen. Die bladeren/ stelen/ saet/ wortelen/ en sap van dat oprecht Helm cruyt verteeren ende doen verdwijnen alderleye gheswel/ en herde clieren/ alsmense met eedick (azijn) menghelt/ ende daer twee daghen lauwachtich op gheleyt. Die bladeren ghestooten/ zijn goet gheleyt op vervuylde en voorts etende sweringhen ende tot den kanker met sout ghemenght en daer op gheleyt. Tsap van desen cruyde verdrijft die roose in daensicht alsmen dat daer mede wascht. Die wortel inghenomen verdroocht ende gheneest die speenen: Dijsghelijck doet zy oock ghestooten/ en van buyten daer op gheleyt.

Zeugwortel of Sint Anthoniusknollen

Hildegard von Bingen noemde de plant 'Sauwurz', Zeugwortel. In Nederland werden ze Sogewortel, of Zoeghewortel genoemd. De knollen zouden als voedsel voor varkens gebruikt zijn, vooral ook om klierziektes bij die beesten te genezen. Omdat Sint Antonius de patroon van de varkens was en is, werd Helmkruid ook wel Sint Antoniusknol genoemd.

Helmkruid

De Nederlandse naam helmkruid verwijst naar de kleine, bruine bloemen die de vorm van een pompiershelm zouden hebben. Andere oudere Nederlandse namen, zoals Speenkruid, verwijzen eerder naar de medicinale werking, naar zijn gebruik tegen aambeien. In sommige streken noemde men het zelfs aambeiwortel, net zoals in Frankrijk 'herbe aux hémorroïdes', alhoewel hier dezelfde vergissing ontstond als bij mij aan de voordeur. Herbe aux hémorroïdes is het echte speenkruid Ficaria verna.

In Nederland bij Brummen zou het rond 1929 nog verbouwd geweest zijn als medicijn tegen kanker. Vandaar de naam kankerbloem, alhoewel deze naam vooral ook aan de goudsbloem gegeven werd.

Dr. Leclerc

Dr. Leclerc en vele anderen schrijven het ook een bloedsuikerverlagende werking toe. Verder is er in Helmkruid ook de anti-inflammatoire stof harpagoside gevonden, waar Duivelsklauw (Harpagophytum) zijn werking bij artrose aan te danken heeft. Bijzonder is ook dat het flavonoïde diosmine voor het eerst en al in 1925 in deze plant gevonden werd en dat deze stof nu ook verwerkt wordt in preparaten voor het veneuze vaatstelsel, tegen spataderen en aambeien. Dus de kwalen waar juist Helmkruid in de volksgeneeskunde voor gebruikt word. Diosmine heeft net zoals harpagoside ook een ant-inflammatoire werking.

Toekomst voor Helmkruid

Ondanks dit alles wordt Knopig helmkruid ook nu nog weinig medicinaal gebruikt. Het lijkt me dan ook nuttig dat we deze plant wat beter gaan onderzoeken. Het is mogelijk dat Scrofularia nodosa
  • voor het veneuze vaatstelsel versterkend is,
  • bij ouderdomsdiabetes gebruikt kan worden en
  • als anti-inflammatoir middel bij reumatische klachten zijn diensten zou kunnen bewijzen.

Namen

  • Knopig helmkruid, aambeiwortel, klierkruid, groot speenkruid, dominee op de kansel (bloemetje in de vorm van een kansel, meeldraadje als dominee)
  • Namen bij Dodonaeus: Galeopsis, Urtica labeo (Scrofularia maior, Castrangula, Ficaria), ierste (oprecht) Helm cruyt (groot Speen cruyt), in Grieks Galeopsis, Galeobdolon, en in Latijn Urtica labeo. In der Apoteken Scrofularia maior, en van sommighen Castrangula en Ficaria. In Hoochduytsch Braunwurtz/ Sauwurtz/ en grosz Feigwartzen kraut. In Neerduytsch groot Speen cruyt. In Franchois Scrophulaire.
  • Engels: Figwort, Knotted Figwort, Throatwort, Carpenter’s Square, Kernelwort
  • Frans: grande scrofulaire, herbe aux écrouelles, herbe du siège
  • Duits: Knotige Braunwurz, Braunwurz, Echte Braunwurz, Feigwurzel, Knotenbraunwurz, Knotenwurz, Nachtgewächs, Skrofel

Voor verdere studie

  • Dr Leclerc. Précis de phytothérapie. 1954.
  • Diosmin.(Monograph) Alternative Medicine Review | September 1, 2004 |
  • Sesterhenn K, Distl M, Wink M. Occurrence of iridoid glycosides in in vitro cultures and intact plants of Scrophularia nodosa L. Plant Cell Rep 2006 Sep 14.
  • Stevenson PC, Simmonds MS, Sampson J, et al. Wound healing activity of acylated iridoid glycosides from Scrophularia nodosa. Phytother Res 2002 Feb; 16(1):33-5.
  • Miyase T, Mimatsu A . Acylated iridoid and phenylethanoid glycosides from the aerial parts of Scrophularia nodosa. J Nat Prod 1999 Aug; 62(8):1079-84.
© 2009 - 2019 Herborist, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
De geneeskracht van knopig helmkruidDe geneeskracht van knopig helmkruidKnopig helmkruid is een vaste plant en groeit in vrijwel geheel Europa en een klein deel van West-Azië. In Noord Amerika…
Huismiddeltjes tegen aambeienHuismiddeltjes tegen aambeienAambeien zijn zeer pijnlijke, gezwollen aderen in het rectum, die in ernstigere gevallen kunnen bloeden. Aambeien gaan v…
Aambeien: jeuk en de behandelingAambeien: jeuk en de behandelingAambeien zijn uitgezakte zwellichamen rond de anus, die voor hinderlijke klachten als pijn en jeuk kunnen zorgen. Pijn i…
Zwanger en aambeienZwanger en aambeienZwanger en aambeien, veel zwangere vrouwen hebben er last van. Aambeien (haemorrhoïden) zijn vaak pijnlijk en lastig. Zw…
Aambeien of hemorroïden: ontstaan, symptomen, behandelingAambeien of hemorroïden: ontstaan, symptomen, behandelingOp aambeien rust een taboe, veel mensen vinden het niet fijn om over dit onderwerp te praten. Dit terwijl het misschien…
Bronnen en referenties
  • KruidMail Scrofularia. Documentenmap Maurice Godefridi

Reageer op het artikel "Helmkruid, naam, geschiedenis en toekomst"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

Josee, 19-06-2015 19:07 #5
Knopig helmkruid waar kan ik het vinden?

Carola, 27-08-2014 18:50 #4
Waar kun je de helmkruidwortel kopen?

Wijnhoven, 24-10-2012 11:17 #3
Ik zou heel graag aan die knolletjes komen, waar kan ik die kopen? Reactie infoteur, 24-10-2012
Best is een plant te vinden. In de natuur kun je ze langs beekjes wel tegen komen. Zelen gedroogd in de handel of verwerkt in preparaten.

Nel Mors, 23-06-2012 10:22 #2
Ik zocht iets op voor opgezette klieren bij mijn hond. Ik probeer kruidjes en nu wil het dat er in mijn tuin veel helmkruid groeit. Nu lees ik hoe geneeskrachtig deze is. Nu heb ik een knol, wat blad en de bloem gekookt tot een soep.Nu maar afwachten, het alhernatief is prednison.

Vermet Dirk, 12-09-2011 16:39 #1
Neem een handvol knolletjes en een halve liter verse melk rechtstreeks van bij de boer rasp de knolletjes in de melk en zet die op het vuur voor20 min (zeker niet laten koken) giet daarna in een fles sluit die goed af en laat de fles de hele nacht rusten drink de fles leeg op een nuchtere maag je zal van je aambeien verlost zijn ik ben zo al 20 daarvan verlost.

Infoteur: Herborist
Laatste update: 19-05-2014
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Leven
Bronnen en referenties: 1
Reacties: 5
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!