Angstklachten: Exposure in vivo

Veel mensen in Nederland hebben last van angstklachten. Angstklachten kunnen het gevolg zijn van o.a. langdurige stress, burn-out, magnesium tekort, chronische hyperventilatie, gebruik van antidepressiva(!) of een laag zelfbeeld. Als de periode van angst langer dan drie maanden duurt is er sprake van een angststoornis met of zonder agorafobie (=vermijdingsdrang). Bij een angststoornis heeft iemand angst voor de te verwachte symptomen, het is dus onterechte angst. Mensen met een angststoornis zullen steeds meer plaatsen vermijden omdat deze locaties hun angst triggeren. Men krijgt zonder reden last van hartkloppingen, duizeligheid, luchthonger en men heeft het gevoel de controle te verliezen over zijn of haar lichaam. Klassieke voorbeelden van situaties waar angstaanvallen vaak voor- en opkomen zijn de supermarkt, vergaderingen, trein of bus, de bioscoop en drukke café’s. In het ergste geval gaat men zich isoleren en treed er een depressie op.

In dit artikel sta ik met je stil bij exposure in vivo, een techniek om in relatief korte tijd zoveel mogelijk te genezen van angstaanvallen. Houd wel in je achterhoofd dat angst weer terug kan komen, het is dan goed om weer met onderstaande aan de slag te gaan.

Cognitieve gedragstherapie

Psychologen maken gebruik van de cognitieve gedragstherapie om angst aan te pakken. Door bestaande denkpatronen aan te passen kan men zich beter wapenen tegen angstgevoelens. De resultaten van cognitieve gedragstherapie zijn bemoedigend. Doorgaans zijn de eerste resultaten zichtbaar binnen enkele sessies, als de patiënt zich meewerkend opstelt. Ook kan de behandeling worden aangevuld met een sociale vaardigheidstraining of een taakconcentratietraining.

Naast cognitieve gedragstherapie is het soms nodig om medicijnen te gebruiken. Huisartsen schrijven vaak Peroxetine voor bij mensen met angstklachten. Het is absoluut niet nodig om een antidepressivum te slikken bij angstklachten. Uit rapporten van onderzoeken blijkt dat mensen die cognitieve gedragstherapie volgen met exposure in vivo zonder medicatie te gebruiken, betere resultaten boeken dan mensen die antidepressiva of benzodiazepinen slikken (Roth & Fonagy, 1996).

Zelf ben ik een voorstander van cognitieve gedragstherapie met exposure in vivo zonder medicatiegebruik. Ik heb de afgelopen jaren veel mensen voorbij zien komen die na het stopzetten van de medicatie weer in het oude angstpatroon vielen en langzaam maar zeker afhankelijk zijn geworden van angstremmende (verslavende) middelen. Ze hebben hun angst niet overwonnen, maar hebben zich aan kunnen passen, veroorzaakt door de werkzame bestandsdelen van hun medicijnen. Het is in mijn ogen erg verstandig om je te verdiepen in de bijwerkingen van angstremmende middelen voordat je besluit deze in te nemen.

Exposure in vivo

Exposure in vivo is een onderdeel van de gerichte angstbestrijding en heeft een positief effect op 70% van de patiënten bij wie dit wordt toegepast. Bij exposure in vivo, dat sinds de jaren zeventig wordt toegepast, zoek je angstgevende situaties bewust op. Hier kun je het beste mee beginnen als je al wat bent gevorderd met je cognitieve gedragstherapie en je iets beter kunt ontspannen.

Het is de bedoeling dat je de angstige gevoelens ondergaat totdat dit afneemt. Dit is voor mensen met een angststoornis niet gemakkelijk, maar wel noodzakelijk om te genezen. We weten namelijk dat vermijdingsgedrag de angststoornis erger maakt en dat zorgt ervoor dat het probleem steeds lastiger te behandelen is.

Het principe achter exposure in vivo is eenvoudig. Je zoekt angstaanjagende situaties op en doorstaat deze door jezelf af te leiden met ontspanningsoefeningen of afleidingstrucjes zoals het terugtellen van 50 tot 0, blauwe objecten te zoeken of de voeten te aarden. Bij expoure in vivo is het niet verstandig om te vluchten wanneer de angst opkomt, dit houdt de angst in stand.

Het gaat er om dat je de angstgevoelens toelaat, je weet inmiddels dat angst hoogstens vervelend is maar verder volkomen onschuldig. In de meeste gevallen zullen de angstgevoelens enkele minuten duren om vervolgens af te zwakken, maar in sommige situaties kan de angst ook langer duren. Blijf in de situatie totdat de angst helemaal weg is.

Stappenplan

Als je er klaar voor bent om aan de slag te gaan met exposure in vivo is het verstandig om een stappenplan te maken. Schrijf alle angstopwekkende situaties en plaatsen op en geef deze punten, bijv. 1 punt aan situaties die je niet zo eng vindt en 10 punten aan situaties waar de angst het hoogst is. Maak vervolgens een lijst van alle situaties, waarbij je gaat sorteren op punten.

Als je lijstje klaar is ga je stap voor stap de confrontatie aan. Begin met de situaties die je een laag cijfer hebt gegeven. Ga pas naar de volgende stap als je de huidige situatie onder controle hebt. Ik bedoel te zeggen, dat je geen heftigere situaties moet gaan opzoeken als de angst in de huidige situatie nog niet is afgenomen. Ga dus niet overhaasten.

Mocht het tussentijds toch niet zo lekker gaan, ga dan niet verder totdat je om kunt gaan met de huidige situatie. Desnoods neem je een stap terug. Angstproblemen ontstaan niet in een dag, ze vertrekken dus ook niet zo snel….