Keelontsteking: symptomen, behandeling en besmettelijk

Een keelontsteking, ook wel faryngitis genoemd, is een ontsteking van het slijmvlies van de keelholte. Een keelontsteking is ongeacht de oorzaak (een bacterie of een virus), als besmettelijk te beschouwen. De meest voorkomende oorzaak van faryngitis is een virus. Een keelontsteking die wordt veroorzaakt door een virus of een bacterie veroorzaakt acute keelpijn gecombineerd met koorts. Normaalgesproken gaat een keelontsteking vanzelf over. In het algemeen wordt geen antibiotica voorgeschreven.

Keelontsteking

• Wat is keelontsteking of faryngitis?
• Oorzaken, incidentie en risicofactoren keelontsteking
• Klachten en symptomen keelontsteking
• Diagnose en behandeling keelontsteking

Wat is keelontsteking of faryngitis?

Een keelontsteking (medische benaming: faryngitis) is een ontsteking van het slijmvlies van de keelholte. De keelholte bevindt zich tussen de amandelen en het strottenhoofd (larynx).

Een keelontsteking is ongeacht de oorzaak (een bacterie of een virus), als besmettelijk te beschouwen. De ziekteverwekkers worden via de lucht in minuscule druppeltjes, door hoesten of niezen op een ander overgebracht. Veel mensen zijn drager van zulke virussen of bacteriën zonder ziek te worden. Een verzwakt immuunsysteem of een minder sterke afweer, kunnen ervoor zorgen dat de ziekteverwekker de keelamandelen kan besmetten.

Oorzaken, incidentie en risicofactoren keelontsteking

De meest voorkomende oorzaak van faryngitis is een virus. Er zijn veel verschillende virussen die faryngitis kunnen veroorzaken. In veel gevallen is de boosdoener een verkoudheidsvirus. We hebben het dan over rhino- en adenovirussen. Het virus nestelt zich dan in het keelslijmvlies, alwaar het een ontsteking veroorzaakt. Dit gaat vaak gepaard met verkoudheid en hoesten. Het virus dat de ziekte van Pfeiffer veroorzaakt, kan ook keelontsteking veroorzaken. Het herpessimplex- en cytomegalievirus kunnen soms ook keelpijn veroorzaken.

Voorts zijn er een groot aantal bacteriën die aanleiding kunnen geven tot faryngitis. Niet zelden gaat het om een streptokok bacterie van groep A. Dit een bacterie die vaak voorkomt in de keel en op de huid. Een keelontsteking met de streptokok noemt men ook wel ‘angina’. Andere, minder voorkomende bacteriën die keelpijn veroorzaken zijn onder andere Haemophilus influenzae en Staphylococcus aureus. Qua ziekteverschijnselen zijn bacteriële keelontstekingen niet van elkaar te onderscheiden. Difterie geeft echter wel een ander beeld. De bacterie die verantwoordelijk is voor de bacteriële infectie difterie is Corynebacterium diphtheriae. Difterie is in Nederland een importziekte. Een keelontsteking kan ook de voorbode zijn van roodvonk, een besmettelijke vlekjesziekte die wordt veroorzaakt door infectie met streptokokken

De meeste gevallen van keelontsteking treden op tijdens de koudere maanden: herfst en winter. De ziekte verspreidt zich vaak onder familieleden. Kinderen die vaak in een crèche verblijven lopen wellicht meer kans op een virale of bacteriële keelontsteking dan hun leeftijdsgenoten. De onderzoeksresultaten zijn niet eenduidig. Onder volwassenen in een gesloten gemeenschap, zoals een tehuis, gevangenis of kazerne, kan een keelontsteking door streptokokken een lokale epidemie veroorzaken.

De incidentie van keelontsteking is ongeveer 20 per 1000 patiëntjaren. Keelontstekingen komen vooral voor bij de volgende groepen:

• kinderen van 4 tot 14 jaar; en
• jongvolwassenen van 15 tot 24 jaar.

Het blijkt dat bij terugkerende acute keelpijn de kans groot is dat de keelontsteking wordt veroorzaakt door streptokokken. Leefgewoonten, zoals roken en het forceren van de stem, en leefomgeving, zoals droge lucht of bepaalde irriterende stoffen, kunnen de klachten verergeren.

Klachten en symptomen keelontsteking

Een keelontsteking die wordt veroorzaakt door een virus of een bacterie veroorzaakt acute keelpijn gecombineerd met koorts. Slikklachten die in ernst toenemen kunnen wijzen op een abces rond de keelamandelen (ook wel peritonsillair abces genoemd)of infiltraat, waarbij cellen uit het immuunsysteem zich tussen de normale weefselcellen hebben genesteld. Bijkomende klachten van een keelontsteking door een virus zijn (neus)verkoudheid en hoesten. Vaak hebben kinderen met een keelontsteking ook last van hoofdpijn en/of buikpijn. Andere klachten zijn opgezette en gevoelige lymfklieren in de hals, rode, gezwollen slijmvliezen en keelamandelen (mogelijk met witte stippen of dik slijm), rauwe keel en heesheid.

Een streptokokkenkeelontsteking kan complicaties geven, zoals abces of acuut reuma. Acuut reuma kan blijvende hartschade veroorzaken en presenteert zich met een tijdelijk artritis (aantasting van de grote gewrichten), carditis (hartontsteking) of met een chorea (stoornis in de aansturing van de bewegingen), in combinatie met huiduitslag en huidnoduli (stevige, niet pijnlijke onderhuidse bulten van 0,5 tot 2 cm groot).

Diagnose en behandeling keelontsteking

De diagnose wordt vaak gesteld op basis van de verschijnselen en lichamelijk onderzoek. Als het vermoeden bestaat op een mononucleosis infectiosa (in Nederland bekender onder de naam ziekte van Pfeiffer), kan aanvullend onderzoek worden uitgevoerd. Om een infectie met streptokokken meer waarschijnlijk te maken kan door de huisarts een 'strep-test' worden uitgevoerd.

Normaalgesproken gaat een keelontsteking vanzelf over. In het algemeen wordt bij een keelontsteking geen antibiotica voorgeschreven, behalve bij een ernstige bacteriële keelinfectie. Keelpijn kan verlicht worden door veel te drinken, vooral zeer hete en koude dranken, of door ijs of drop te eten. Gorgelen met zout water kan ook helpen. Voorts kunnen pijnstillers of zuigtabletten de pijn verzachten. Ter verlichting van de klachten kan ook rust geadviseerd worden. Houd bij het ademen de mond dicht. Gebruik desnoods neusdruppels bij een verstopte neus.


Klik hier voor een special over hoesten en keelpijn.

Lees verder

• Zere keel, keelpijn (bij slikken): wat te doen, tips
• Verkoudheid: verstopte neus, niezen, koorts, keelpijn, hoest
• Hoesten: sputum/slijm ophoesten, bloed ophoesten of opgeven
• Roodvonk: symptomen, besmettelijk, oorzaak en behandeling
• Griep: hoge koorts, hoofdpijn, spierpijn, droge hoest