Yoga en de mythe van de bovennatuurlijke krachten

Yoga. Iedereen heeft wel eens gehoord over hatha Yoga en 'oosterse concentratieoefeningen'. Yoga is echter meer dan dat alleen. Deze diep in de Indiase cultuur gewortelde religieuze levenshouding is ook een verlossingsmethode. Yoga betekent 'vereniging' of 'samenvloeiing', de verbinding van de individuele met de universele ziel. In westerse termen: de mens ontmoet God. Dat gaat gepaard met bovennatuurlijke krachten. Wat is er van waar? Is er wetenschappelijk onderzoek gedaan?

Yogi's en fakirs

Als we de verhalen uit India mogen geloven zijn er yogi's en fakirs die zich enkele dagen levend laten begraven. Er zitten wonderdoeners tussen die blinden het gezichtsvermogen teruggeven en lammen weer laten lopen. De Indiase parapsycholoog dr. Ramakrishna Rao, verbonden aan het instituut voor parapsychologie in Durham (VS), is in India op zoek gegaan naar wonderdoeners. Slechts enkelen waren bereid hun talent voor de ogen van deze en vele andere wetenschappers te demonstreren. En de meesten bedienden zich van trucjes, ofwel hun 'goochelrepertoire'. Er zijn echter yogi's die met vleeshaken in hun rug een kar achter zich aantrekken, waarbij het lijkt of ze geen pijn hebben. Worden we om de tuin geleid? Niet altijd. Rond yogi's, fakirs en swami's zijn verhalen geweven die zelden de toets van de wetenschap doorstaan. Toch zijn er uitzonderingen die de menselijke fysiologie en de algemene natuurwetten tarten. Hoe ziet de methode er uit waarmee deze mensen die fase bereiken?

De praktijk

Het yogapad van Patanjali, die het niveau van de yogatechniek verhoogde en op schrift stelde, bestaat uit acht geledingen:

1. yama : ethische geboden, ofwel het equivalent van de tien geboden
2. niyama : persoonlijke hygiëne, voedingsvoorschriften, enz.
3. asana : yogahoudingen
4. pranayama: ademoefeningen
5. pratyahara : beheersing van de gedachten en zintuigen.
6. dharana : concentratie, richten van de aandacht
7. dhyana : ononderbroken concentratie
8. samadhi: hoogste meditatieniveau, identificatie met het doel

De laatste fase - het nirwana - is bovendien het einddoel van alle andere soorten yoga, waarover ik hier niet zal uitweiden. Ook is dat niveau naar men zegt het speelveld van de bovennatuurlijke vermogens.

Wetenschap en yoga

Er is veel wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de bio-elektrische processen in de hersenen. In het dagelijks leven bevinden de hersenen zich in een toestand die we het bèta-ritme (13-30 hertz) noemen. Ofwel een bepaald soort hersengolven dat optreedt bij hersenactiviteit. Tijdens meditatie is er in toenemende mate sprake van een alfa-ritme (8-13 hertz) met een verbluffende gelijkmatigheid (ontspanningsfase). Gedurende de meditatie neemt de amplitude van die golven echter toe, ofwel een krachtiger en geprononceerder ritme. Tijdens een onderzoek op de yogi Sri Ramananada, uitgevoerd in 1960 door Indiase wetenschappers, hielden de hersengolven van de yogi een ritmisch patroon van alfagolven aan, waarbij men hem ook met flitslicht en andere stimulansen niet uit zijn meditatie (alfaritme) kon halen. Volgens de wetenschap is meditatie een gecontroleerde vorm van ontspannen waakzaamheid, een verhoogde geestelijke alertheid. De bloeddruk daalt, de pols- en ademfrequentie neemt af, alle fysiologische processen staan op een laag pitje. Het bewustzijn is echter niet vernauwd of verminderd, maar verruimd, helder en transparant.

Levend begraven

Is dat mogelijk? Er zijn yogi's die tijdens de meditatie genoeg hebben aan twee, drie ademteugen per minuut. Als ze in een luchtdichte kamer worden opgesloten, is de kans groot dat ze het overleven dankzij hun verminderde zuurstofbehoefte. In 1974 deed de Amerikaanse fysioloog dr. Elmer Green een experiment op Yogiraja Vaidyaraja. De yogi werd opgesloten in een luchtdichte kamer, waarbij de hartslag, de bloeddruk en andere fysiologische processen elektronisch werden gemeten. Na anderhalf uur was de zuurstofvoorraad zodanig verminderd dat een in de kamer geplaatste kaars uitging. Hij ademde vier keer per minuut en brak de meditatie pas na zeven uur en twintig minuten af. Het experiment van Green bewijst dat yogi's tijdens meditatie invloed kunnen uitoefenen op fysiologische processen van het vegetatieve zenuwstelsel.

Het geheim van meditatie

Volgens de Japanse onderzoekster dr. Kimiko Kawano, verbonden aan de Nippon Medical School (Tokyo), verlangzamen de hersengolven tijdens meditatie en komen in een thèta-ritme (4-8 hertz) terecht. Dat ritme voert echter niet tot de slaap. De yogii zweeft tussen waken en slapen zonder in een van die bewustzijnstoestanden te belanden. Mogelijk zou je dat het bewustzijnsverruimende nirwana kunnen noemen. Als u dus hoort over een yogi die met vleeshaken in zijn rug een kar achter zich aantrekt en geen pijn lijkt te voelen, zou het kunnen dat hij een charlatan is, hoewel dat niet per definitie het geval hoeft te zijn...

Hoe u ook over het bovenstaande denkt, het feit blijft dat yogaoefeningen geblokkeerde energiestromen vrijmaken, de weerstand van lichaam en geest verhogen, de bloeddruk verlagen en gewoon een rustiger mens van je maken. En voor mensen zoals u en ik, die midden in het leven staan, is dat al een zegen.