InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Maligne neurolepticasyndroom: Reactie op antipsychotica

Maligne neurolepticasyndroom: Reactie op antipsychotica

Maligne neurolepticasyndroom: Reactie op antipsychotica Het maligne neurolepticasyndroom is een zeldzame reactie op antipsychotica (oude benaming: neuroleptica). Dit zijn medicijnen die de arts inzet voor het behandelen van diverse psychische aandoeningen zoals schizofrenie en een bipolaire stoornis. Door de aandoening is het zenuwstelsel aangetast, hetgeen symptomen zoals hoge koorts en spierstijfheid veroorzaakt. De aandoening treedt vaak op kort na het begin van de behandeling met de medicijnen of na een dosisverhoging. Deze ernstige ziekte is behandelbaar door stopzetting van de medicijnen en ondersteunende zorgen. Bij een vroege behandeling herstellen de meeste patiënten volledig binnen één à twee weken.

Epidemiologie van zeldzame reactie op antipsychotica

Het maligne neurolepticasyndroom is een erg zeldzame aandoening die slechts ongeveer 1 tot 2 op de 10.000 patiënten treft die antipsychotica gebruiken. Het maligne neurolepticasyndroom komt twee keer vaker voor bij mannen dan bij vrouwen.

Oorzaken van maligne neurolepticasyndroom

Het maligne neurolepticasyndroom ontstaat hoogstwaarschijnlijk als gevolg van het ‘dopamine D2-receptorantagonisme’. Dopamine is een chemische stof (neurotransmitter) in de hersenen en elders in het centrale zenuwstelsel die berichten overbrengt. Het gebruik van een bepaald medicijn blokkeert soms de receptor in de hersencel voor dopamine. Wanneer de dopaminereceptoren in de hypothalamus of een andere bundel van zenuwvezels en/of het ruggenmerg geblokkeerd zijn, ontstaat een verhoogde spierstijfheid. De interferentie met de dopaminereceptoren in de hypothalamus is waarschijnlijk ook verantwoordelijk voor een hoge lichaamstemperatuur, evenals schommelingen in de bloeddruk. Mogelijk is het maligne neurolepticasyndroom gerelateerd met maligne hyperthermie, een genetische aandoening die zich kenmerkt door een abnormale reactie op anesthesiemedicijnen.

Antipsychotica

De arts schrijft bij bepaalde psychische aandoeningen zoals schizofrenie (aandoening met o.a. waanideeën en hallucinaties) en een bipolaire stoornis (stemmingsstoornis) antipsychotica voor. Deze medicijnen veroorzaken echter zeer zelden schade aan het zenuwstelsel, waardoor een zeldzame reactie ontstaat, die bekend staat als het maligne neurolepticasyndroom.

Oudere antipsychotica
Alle antipsychotica veroorzaken mogelijk het maligne neurolepticasyndroom. De oudere antipsychotica omvatten:
  • Chlorpromazine (Thorazine)
  • Fluphenazine (Prolixin)
  • Haloperidol (Haldol)
  • Loxapine (Loxitane)
  • Perphenazine (Etrafon)
  • Thioridazine (Mellaril)

Nieuwere antipsychotica
Artsen noemen de nieuwere antipsychotica ‘atypische antipsychotica’. Deze bevatten:
  • Aripiprazole (Abilify)
  • Asenapine (Saphris)
  • Brexpiprazole (Rexulti)
  • Cariprazine (Vraylar)
  • Clozapine (Clozaril)
  • Iloperidon (Fanapt)
  • Olanzapine (Zyprexa)
  • Paliperidon (Invega)
  • Quetiapine (Seroquel)
  • Risperidon (Risperdal)

Deze medicijnen blokkeren de hersenstof dopamine. Hierdoor verstijven de spieren en ontstaan stijve bewegingen bij patiënten met de ziekte van Parkinson (neurologische aandoening met bevingen).

Anti-emetica

Sommige geneesmiddelen die de arts voorschrijft om misselijkheid en braken te behandelen (anti-emetica), veroorzaken eveneens het maligne neurolepticasyndroom, omdat ze dopamine blokkeren, waaronder:
  • Domperidon (Motilium)
  • Droperidol (Inapsine)
  • Metoclopramide (Reglan)
  • Prochlorperazine (Compazine)
  • Promethazine (Phenergan)

Medicatie voor behandeling van ziekte van Parkinson

Patiënten die geneesmiddelen gebruiken voor de ziekte van Parkinson, zoals levodopa, krijgen te maken met het maligne neurolepticasyndroom als ze te snel stoppen met het nemen van hun medicijn.

Risicofactoren van ernstige reactie

Het gebruik van elk antipsychoticum resulteert mogelijk in het maligne neurolepticasyndroom. Sterkere medicijnen, zoals flufenazine en haloperidol, hebben wel een grotere kans om de aandoening te activeren. De zeldzame reactie op antipsychotica komt vaker voor wanneer een patiënt:
  • een hoge dosis van het medicijn neemt
  • het medicijn via een injectie krijgt
  • overschakelt van het ene antipsychoticum naar het andere
  • snel de dosis verhoogt

Andere mogelijke risicofactoren zijn:
  • agitatie (rusteloosheid)
  • een geschiedenis van elektroconvulsietherapie (behandeling van een depressie) in het verleden
  • een niet-schizofrene geestesziekte
  • genetische factoren
  • het inconsistent gebruik van neuroleptica
  • lithiumgebruik
  • ondervoeding
  • organische hersensyndromen
  • postpartumperiode (periode na de bevalling)
  • uitdroging
  • uitputting
  • warme en vochtige omgevingen

Symptomen: Koorts en spierstijfheid

De symptomen beginnen vaak binnen twee weken nadat de patiënt het geneesmiddel voor het eerst heeft ingenomen of de dosering is gewijzigd. Soms verschijnen de tekenen een paar dagen nadat de patiënt begonnen is met het innemen van de medicatie. Af en toe zijn de klachten pas duidelijk na een paar maanden. De symptomen van het maligne neurolepticasyndroom duren meestal zeven tot tien dagen en bestaan uit:

Diagnose en onderzoeken

Lichamelijk onderzoek
De arts zoekt naar de twee belangrijkste symptomen van het maligne neurolepticasyndroom met name koorts en spierstijfheid. Daarnaast moeten bij de patiënt enkele waarschuwingssymptomen aanwezig zijn, zoals een snelle hartslag, een lage of hoge bloeddruk en zweten.

Een bloedonderzoek is nodig / Bron: Frolicsomepl, PixabayEen bloedonderzoek is nodig / Bron: Frolicsomepl, Pixabay
Diagnostisch onderzoek
Sommige andere aandoeningen hebben symptomen die vergelijkbaar zijn met het maligne neurolepticasyndroom. Daarom moet de arts meerdere onderzoeken uitvoeren om deze aandoeningen uit te sluiten:

Differentiële diagnose
Veel medische aandoeningen bootsen de klinische presentatie van het maligne neurolepticasyndroom na. Enkele van de meest voorkomende zijn:

Behandeling

De behandeling gebeurt vaak in een ziekenhuisafdeling voor intensieve zorg. De arts zal eerst het medicijn stopzetten dat de klachten veroorzaakt. Daarna wil hij de koorts verminderen en zorgen dat de patiënt voldoende vocht en voeding krijgt.

Medicatie

Geneesmiddelen voor de behandeling van het maligne neurolepticasyndroom zijn onder meer:
  • geneesmiddelen die zorgen voor spierontspanning, zoals dantroleen (Dantrium)
  • geneesmiddelen tegen de ziekte van Parkinson die ervoor zorgen dat het lichaam meer dopamine produceert, zoals amantadine (Symmetrel) of bromocriptine (Parlodel)

Elektroconvulsietherapie

Als deze geneesmiddelen niet helpen, probeert de arts elektroconvulsietherapie. Tijdens deze behandeling slaapt de patiënt en is hij pijnvrij. De patiënt krijgt een elektrische stroom toegediend om een epileptische aanval te activeren, waardoor de symptomen verminderen.

Prognose

De meeste patiënten herstellen binnen één à twee weken van het maligne neurolepticasyndroom. Na het herstel is het voor de meeste patiënten weer mogelijk om antipsychotische geneesmiddelen te gebruiken. De arts schakelt soms wel over naar een ander medicijn. Verder keert het maligne neurolepticasyndroom soms wel terug nadat de patiënt een behandeling heeft gekregen. Hoe langer de patiënt wacht om terug antipsychotica te gebruiken, hoe minder kans hij heeft om het maligne neurolepticasyndroom opnieuw te krijgen.

Complicaties van reactie na gebruik van medicatie

Het maligne neurolepticasyndroom treft mogelijk de spieren en veroorzaakt een zeer hoge bloeddruk of lage bloeddruk. Onbehandeld ontstaan ernstige problemen, zoals:

Lees verder

© 2018 - 2019 Miske, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Serotoninesyndroom: Te veel serotonine in het lichaamSerotoninesyndroom: Te veel serotonine in het lichaamHet lichaam maakt de neurotransmitter (boodschapperstof) serotonine aan. Serotonine is nodig voor de communicatie van de…
Hodgkin en non-Hodgkin: lymfeklierkankerHodgkin en non-Hodgkin: lymfeklierkankerEr bestaan verschillende soorten kanker van het lymfestelsel. Maligne lymfoom is een groep van soorten kanker van het ly…
Paramyotonia congenita: Spierziekte met spierstijfheidParamyotonia congenita: Spierziekte met spierstijfheidParamyotonia congenita is een zeldzame erfelijke ziekte waarbij de skeletspieren zijn aangetast. Patiënten met de spiera…
De gevaarlijke bijwerkingen van antipsychoticaDe gevaarlijke bijwerkingen van antipsychoticaAntipsychotica zijn medicijnen die gebruikt worden bij mensen met psychosen. Zoals elk medicijn hebben antipsychotica oo…
Tumoren, oftewel kankerTumoren, oftewel kankerTegenwoordig hoor je veel om je heen over mensen die kanker hebben (gehad). Het woord ‘kanker’ heeft dezelfde werking al…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: OpenClipart-Vectors, Pixabay
  • Geraadpleegd op 9 december 2018:
  • Coëlho, Medisch Zakwoordenboek, digitale editie, versie 2010
  • Neuroleptic Malignant Syndrome or Serotonin Syndrome?, https://www.medsafe.govt.nz/profs/PUArticles/Dec2012Neuroleptic.htm
  • Neuroleptic Malignant Syndrome, https://rarediseases.org/rare-diseases/neuroleptic-malignant-syndrome/Neuroleptic Malignant Syndrome, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3726098/
  • Neuroleptic malignant syndrome, https://www.orpha.net/consor/cgi-bin/OC_Exp.php?Expert=94093
  • Overview, https://emedicine.medscape.com/article/816018-overview#showall
  • What Is Neuroleptic Malignant Syndrome?, https://www.webmd.com/schizophrenia/guide/what-is-neuroleptic-malignant-syndrome#1
  • Afbeelding bron 1: Frolicsomepl, Pixabay

Reageer op het artikel "Maligne neurolepticasyndroom: Reactie op antipsychotica"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Miske
Laatste update: 04-11-2019
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Hersenaandoeningen
Bronnen en referenties: 9
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!