Alvleesklierkanker: symptomen, oorzaken en behandeling

Alvleesklierkanker wordt ook wel alvleeskliercarcinoom of pancreascarcinoom genoemd. De alvleesklier speelt een belangrijke rol bij de spijsvertering. Het verradelijke is dat alvleesklierkanker vaak in een laat stadium ontdekt wordt. Er ontstaan in de regel pas klachten als de tumor een ander orgaan heeft geinfiltreerd of is doorgegroeid in de omliggende zenuwbanen. Doordat alvleesklierkanker meestal pas ontdekt op het moment dat er al uitzaaiingen zijn, is genezing vaak niet meer mogelijk.

Alvleesklierkanker

• Alvleesklierkanker: inleiding
• Oorzaken van alvleesklierkanker
• Klachten en symptomen van alvleesklierkanker
• Diagnose alvleesklierkanker
• Behandeling alvleesklierkanker

Alvleesklierkanker: inleiding

De alvleesklier (pancreas) is een langwerpige klier die boven in de buikholte ligt. De alvleesklier produceert enzymen die nodig zijn voor de vertering van voedsel en een aantal hormonen die de stofwisseling, het spijsverteringsproces en het functioneren van de darmen beïnvloeden. Zo maakt de alvleesklier bijvoorbeeld insuline aan.

Jaarlijks worden in Nederland bij ongeveer 1.670 mensen alvleesklierkanker vastgesteld. Alvleesklierkanker treft ongeveer twee keer zoveel mannen als vrouwen en bijna altijd na de leeftijd van 45 jaar.

Er worden verschillende vormen van alvleesklierkanker onderscheiden. De meest voorkomende vorm - 95% van de gevallen - wordt adenoomcarcinoom genoemd. Dit betreft kanker van de afvoerbuisjes. In tweederde deel van de gevallen ontstaat deze tumor in de kop van de alvleesklier, ’pancreaskopcarcinoom’ genoemd. De tumor kan door de wand van de alvleesklier heen groeien. Doorgroei in het omliggende weefsel en aangrenzende organen is dan mogelijk. Alvleesklierkanker kan ook metasteren of uitzaaien naar de regionale lymfelieren en via het bloed kunnen er uitzaaien ontstaan in botten, lever of longen.

Oorzaken van alvleesklierkanker

Alvleesklierkanker ontstaat wanneer cellen in de alvleesklier zich ongecontroleerd gaan delen waardoor een gezwel of tumor ontstaat. Kwaadaardige tumoren (kanker) kunnen omliggende weefsels en organen infiltreren en aldaar ook gaan groeien. Ook kunnen zij metasteren (uitzaaien). De precieze oorzaak van pancreaskanker is onbekend. Wel zijn er een aantal risicofactoren aan te wijzen.

Roken is de belangrijkste risicofactor voor alvleesklierkanker. Het roken van sigaretten verdubbelt ruwweg het risico op alvleesklierkanker. Mensen met diabetes (suikerziekte) of chronische pancreatitis (chronische ontsteking van de alvleesklier) hebben ook een verhoogd risico.

Leeftijd (alvleesklierkanker komt vaker voor boven 50 jaar), mannelijk geslacht (het komt bijna twee keer zo vaak voor bij mannen), en familiale voorgeschiedenis (het komt in bepaalde bevolkingsgroepen vaker voor) zijn andere risicofactoren voor pancreaskanker. Voorts zijn een vetrijk dieet, overgewicht en zwaarlijvigheid en overmatig drankgebruik risicofactoren.

Niet roken, matig alcoholgebruik, het hebben van een gezond gewicht, en het eten van een plantaardig dieet met een laag vetgehalte verminderen het risico op alvleesklierkanker.

Klachten en symptomen van alvleesklierkanker

Het verradelijke is dat alvleesklierkanker vaak in een laat stadium ontdekt wordt. Er ontstaan in de regel pas klachten als de tumor een ander orgaan heeft geinfiltreerd of is doorgegroeid in de omliggende zenuwbanen. De klachten zijn afhankelijk van de plaats en de grootte van de tumor. Veelvoorkomende symptomen van alvleesklierkanker zijn:

• verminderde eetlust;
• misselijkheid;
• zeurende pijn boven of midden in de buik en/of in de rug;
• een verstoord ontlastingspatroon;
• gewichtsverlies.

Als de tumor de grote galbuis afsluit, kan er geelzucht optreden. Bij afsluiting van de grote galbuis of andere galwegen is de ontlasting vaak dun en lichtgekleurd of wit en de urine erg donker.

In een later stadium van de ziekte kunnen de volgende klachten ontstaan:

• jeuk;
• braken;
• ernstige vermoeidheid;
• vetdiarree (steatorróe).

Diagnose alvleesklierkanker

Naast een anamnese en lichamelijk onderzoek, kan beeldvormend onderzoek worden uitgevoerd om de diagnose van alvleesklierkanker te kunnen stellen. Deze onderzoeken omvatten:

• Echografie: onderzoek met behulp van geluidsgolven.
• CT-scan: met een computertomograaf kunnen organen en/of weefsel zeer gedeitalleerd in beeld worden gebracht.
• Endoscopische retrograde cholangiopancreatografie (ERCP): met behulp van een rontgenapparaat en een endoscoop met camera worden de galwegen en de afvoerwegen van de alvleesklier in beeld gebracht.
• MRI (Magnetic Resonance Imaging): met behulp van deze techniek worden dwars- of lengtedoorsneden van het lichaam zichtbaar, waardoor de tumor en eventuele uitzaaingen in beeld worden gebracht.
• Endo-echografie: hierbij wordt een endoscoop via de mond ingebracht en met dit onderzoek wordt de ligging, de grootte en de mate van doorgroei van de tumor in de omgeving van de alvleesklier in kaart gebracht.
• Laparoscopie: soms kan deze kijkoperatie onder narcose waarbij via kleine sneetjes in de buik een kijkbuis (laparoscoop) in de buikholte wordt ingebracht nodig zijn. Met dit onderzoek kunnen eventuele uitzaaiingen worden vastgesteld en een biopsie (het wegnemen van een klein stukje weefsel) worden genomen voor nader onderzoek.

Behandeling alvleesklierkanker

Doordat alvleesklierkanker meestal pas ontdekt op het moment dat er al uitzaaiingen zijn, is genezing vaak niet meer mogelijk. De behandeling van alvleesklierkanker is daarom doorgaans palliatief. Een palliatieve behandeling is erop gericht de ziekte zo veel mogelijk af te remmen en de klachten te verminderen.

Alvleesklierkanker kan op verschillende manieren worden behandeld, alleen of in combinatie:

• Operatie: de tumor en het omringende weefsel worden hierbij zoveel mogelijk verwijderd. Vaak wordt de Whipple operatie uitgevoerd, waarbij de chirurg het deel van de alvleesklier verwijderd waarin de tumor zit en de twaalfvingerige darm, de galblaas en een groot deel van de grote galbuis. Tegenwoordig kan de maag bij deze operatieve ingreep meestal worden gespaard. Een operatie wordt meestal uitgevoerd als curatieve (= op genezing gerichte) behandeling.
• Endoscopisch plaatsen van een buisje (stent of endoprothese): de stent zorgt ervoor dat de galweg openblijft.
• Chemotherapie (kankerremmende medicijnen): wordt vaak ingezet bij alvleesklierkanker als palliatieve behandeling om de ziekte te remmen.
• Radiotherapie (bestraling): dit is meestal een palliatieve behandeling, gericht op pijnbestrijding of het stoppen van het bloedverlies.
• Coeliacus-block: ter bestrijding van hevige pijn wordt een zenuwknoop aangeprikt en lamgelegd.
• Om pijn te bestrijden kunnen diverse pijnstillers worden voorgeschreven.

Er kan ook worden afgezien van (verdere) behandeling als blijkt dat de belasting voor de patient te groot is en de mogelijke bijwerkingen van de interventie niet (meer) opwegen tegen de te verwachte resultaten.

Klik hier voor een special over kanker.

Klik hier voor een special over aandoeningen van de alvleesklier.

Lees verder

• Alvleesklierontsteking (pancreatitis): symptomen behandeling
• Leveraandoeningen symptomen: vergrote lever/geelzucht/kanker
• Buikpijn: pijn in buik en onderbuik links/rechts vrouw + man
• Pancreatitis symptomen: buikpijn, misselijk, braken & koorts