InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Centrale en perifere cyanose (blauwzucht)

Centrale en perifere cyanose (blauwzucht)

Centrale en perifere cyanose (blauwzucht) Wie wel eens in berggebieden is geweest, en daar een tijdlang kou heeft geleden, weet wellicht uit eigen ervaring wat cyanose is. De handen en voeten krijgen een blauwige kleur doordat de weefsels meer zuurstof uit het bloed halen terwijl de bloeddoorstroming verlangzaamd is. Men noemt dat perifere blauwzucht. Centrale cyanose is een heel ander verhaal. Het is te wijten aan een slechte oxygenatie van het arterieel bloed. Het onderliggende probleem is vrijwel altijd een hartziekte of longproblemen, zoals longemfyseem of een zware pneumonie. Acute cyanose kan komen door verslikken, waarbij de ademhaling van het ene op het andere moment geblokkeerd is.

Inhoud


Hemoglobine en oxyhemoglobine

Voor de energievoorziening van de lichaamscellen is zuurstof essentieel. Zuurstof wordt opgenomen in de longen en bindt zich aan hemoglobine (Hb), de rode bloedkleurstof (zuurstofbindend eiwit) die deel uitmaakt van de erytrocyten. Dankzij deze binding krijgt hemoglobine een lichtrode kleur. Zuurstofarme bloedkleurstof, ofwel gereduceerd hemoglobine, is daarentegen donker van kleur.

Perifere cyanose / Bron: James Heilman, MD, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Perifere cyanose / Bron: James Heilman, MD, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
Zuurstofsaturatie
Bloedvaten met veel gereduceerd hemoglobine en weinig oxyhemoglobine hebben een blauwige tint, zoals vaak te zien is aan de aders op de voeten en handrug. Dat is overigens een normaal fysiologisch verschijnsel. Een blauwige verkleuring van de huid wil daarentegen zeggen dat de erytrocyten in alle vaten weinig oxyhemoglobine bevatten. Er is dan sprake van een slechte oxygenatie (zuurstofsaturatie).

Cyanose (blauwzucht) is een symptoom

Cyanose kan wijzen op een ziekte. Duidelijkheid daaromtrent hangt af van andere symptomen, ofwel begeleidende verschijnselen. Bij het beoordelen van de ernst van blauwzucht is het belangrijk onderscheid te maken tussen twee vormen van cyanose. Perifere blauwzucht duidt altijd op een verminderde doorbloeding van de huid. Bloedonderzoek wijst dan ook uit dat de arteriële O²-saturatie normaal is.

Verminderde zuurstofverzadiging
Bij centrale cyanose is er sprake van een ernstig probleem met de bloedsomloop of de opname van zuurstof in de longen. Dat wil zeggen een verminderde oxygenatie (zuurstofsaturatie of -verzadiging) van het bloed dat van de longvaten afkomstig is. Maar het kan ook wijzen op een zuurstofverbruik dat niet in verhouding staat tot de circulatiesnelheid van het bloed. Bij het vaststellen en beoordelen van blauwzucht is het dan ook belangrijk om onderscheid te maken tussen deze twee zeer verschillende vormen.

Perifere cyanose

Perifere blauwzucht is gerelateerd aan een slechte doorbloeding waarbij de perifere vaten zijn vernauwd, zoals dat bij extreme kou vaak het geval is. Het kan echter ook ontstaan door een gebrekkige vaatvulling tijdens ernstig bloedverlies (inwendig of uitwendig). Verder kan door tal van andere oorzaken, zoals een peritonitis (buikvliesontsteking) of een sepsis, sprake zijn van een ophoping van bloed in het lichaam.

Capillaire refill
De extremiteiten betalen dan steevast het gelag, want als gevolg van de 'gerantsoeneerde' bloedvoorziening, en doordat de systeemorganen (hart, longen, hersenen, lever, enz.) altijd prioriteit hebben, zal de bloeddoorstroming in de extremiteiten in noodgevallen te wensen overlaten en dus blauw verkleuren (acrocyanose), zoals in de armen, de benen en de lippen. Dat er sprake is van een verminderde bloeddoorstroming is onder andere goed zichtbaar aan de capillaire refill van de vingernagels, die dan langer dan enkele seconden duurt.

Perifere blauwzucht kan ernstig zijn

Veel mensen hebben wel eens blauwe vingers of tenen gehad van de kou. Dat wil echter niet zeggen dat perifere cyanose per definitie niet ernstig is. Hierboven werd al een tipje van de sluier opgelicht. Deze vorm van cyanose kan immers het gevolg zijn van een slechte vaatvulling.

Oorzaken

De belangrijkste oorzaken van perifere cyanose zijn:
  • Slechte perifere doorbloeding: blauwe handen, voeten, neus, lippen, ofwel 'blauw zien van de kou'. Ook de zogenaamde cyanotische wintertenen en winterhanden zijn daarvan het gevolg.
  • Verblijf op grote hoogtes (berggebieden, hoogtestages).
  • Schrik, heftige emoties, waarbij bloed zich ophoopt in de buikvaten.
  • Hetzelfde gebeurt bij een ernstige buikvliesontsteking (peritonitis) en een septische shock.
  • Ziekte van Raynaud.
  • Inwendige of uitwendige bloeding.
  • Trombose

Centrale cyanose

Centrale blauwzucht is zonder meer ernstig. Bloedonderzoek toont een verminderde arteriële O²-saturatie. De blauwe huidverkleuring is dan te wijten aan een algemeen gereduceerd hemoglobine. Vrijwel altijd zijn de longen daar debet aan. Verblijf op grote hoogte, waar de lucht zuurstofarm is, kan overigens ook een oorzaak zijn. Verder kan de hartfunctie in gebreke blijven en cyanose tot gevolg hebben. Centrale cyanose is onder andere herkenbaar aan een blauwe tong en een cyanotisch gelaat, naast natuurlijk de bovengenoemde symptomen. Vooral de paars-rode tongpunt vormt een typische en betrouwbare indicatie van blauwzucht door hart- en longproblemen. Bij perifere cyanose treedt geen verkleuring van de tongpunt op.

Bron: Clker Free Vector Images, PixabayBron: Clker Free Vector Images, Pixabay

Cyanose door longziekten

Tal van longaandoeningen veroorzaken cyanose. Enkele voorbeelden daarvan zijn emfyseem, longkanker en longembolie. Afgezien van het feit dat centrale cyanose voorkomt op grote hoogte, als gevolg van zuurstofarme lucht, hebben giftige gassen (bijv. koolmonoxide) hetzelfde effect wat betreft de gebrekkige opname van zuurstof.

Oorzaken

In vrijwel alle andere gevallen gaat het om een ernstige longfunctiestoornis, veroorzaakt door onder andere:
  • Longontsteking, zware bronchitis en astma bronchiale.
  • Tumoren.
  • Longoedeem, maar bijvoorbeeld ook glottisoedeem.
  • Longemfyseem door slijmophoping en verminderde elasticiteit van het longweefsel.
  • Veneuze bloedstuwing in de longen door decompensatio cordis.
  • Longembolie.

Cyanose door hartaandoeningen

Ook hartafwijkingen en -aandoeningen veroorzaken centrale cyanose, zoals een open verbinding tussen het rechter- en linkergedeelte van het hart, waarbij arterieel en veneus bloed wordt vermengd. Het betreft een aangeboren afwijking (blue baby). Naast een ventrikel-septumdefect zijn ook klepgebreken en hartfalen beruchte oorzaken van centrale cyanose, waarbij de kleine of grote circulatie voortdurend overvuld is.

Methemoglobinemie

Bij deze aandoening kunnen de rode bloedcellen onvoldoende zuurstof opnemen door een hoog gehalte aan methemoglobuline in plaats van hemoglobine. De ziekte komt relatief vaak voor bij kinderen als aangeboren afwijking. Overigens kunnen antibiotica, een hoog nitraatgehalte in het drinkwater en andere factoren methemoglobinemie uitlokken.

Bloedarmoede (anemie)

Karakteristiek bij centrale cyanose is dat het optreedt bij een algemeen gereduceerd hemoglobinegehalte. Bij anemie komt het zelden zover. Iemand met anemie ziet dan ook bleek, maar is vrijwel nooit cyanotisch, ook niet bij inspanning.

Lees verder

© 2014 - 2018 Orion, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Het fenomeen cyanoseCyanose ofwel blauwzucht is een verschijnsel waarbij een blauw-paarse verkleuring van de huid optreed. Hieronder zal ik…
Bloedziekten: AnemieAnemie is een tekort aan of een afwijking van hemoglobine, de stof in het rode bloedlichaampje die zuurstof in de longen…
Cyanose: blauw kleuren van de huidCyanose: blauw kleuren van de huidCyanose is het blauw kleuren van de huid. We kennen cyanose en perifere cyanose. Beiden hebben te maken met de bloedtoev…
Bloedziekten: Anemie door ijzertekortAnemie door ijzertekort is de meest voorkomende vorm van anemie (een tekort aan het zuurstoftransporterende pigment hemo…
Anemie (bloedarmoede)Anemie (bloedarmoede)Anemie, ook wel bloedarmoede genoemd, is een aandoening waarbij er sprake is van een te laag hemoglobinegehalte in het b…
Bronnen en referenties

Reageer op het artikel "Centrale en perifere cyanose (blauwzucht)"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Orion
Laatste update: 13-12-2017
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Medische weetjes
Bronnen en referenties: 6
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!