InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Tekenbeet: symptomen en tekenbeet herkennen bij mensen

Tekenbeet: symptomen en tekenbeet herkennen bij mensen

Tekenbeet: symptomen en tekenbeet herkennen bij mensen Tekenbeet symptomen en verschijnselen zijn moeilijk te herkennen. Een tekenbeet bij een mens kun je herkennen door een zwart puntje op de huid waar de teek je net heeft gebeten. Teken zijn kleine spinachtige beestjes (parasieten) die zich aan de mens kunnen hechten en zich vooral in bomen en struiken ophouden. Sommige teken zijn besmet met de bacterie Borellia burgdorferi, die via een beet kan worden overgebracht op mensen. Op deze manier kan men de ziekte van Lyme oplopen. Op de plaatst waar de teek vastgezogen heeft gezeten, ontstaat bij de helft van de mensen die Lyme hebben opgelopen, een karakteristieke huidafwijking (erythema migrans): een rode ring die ontstaat op de plek waar je gebeten bent door een teek en die ring wordt steeds groter.

Tekenbeet symptomen


Teek (Ixodes hexagonus) / Bron: André Karwath aka Aka, Wikimedia Commons (CC BY-SA-2.5)Teek (Ixodes hexagonus) / Bron: André Karwath aka Aka, Wikimedia Commons (CC BY-SA-2.5)

Tekenbeet

Teken zijn kleine spinachtige beestjes (parasieten) die zich aan de mens kunnen hechten en zich vooral in bomen en struiken ophouden. Als een teek eenmaal op iemand zit, dan verplaatst hij zich naar een warme, vochtige plaats, zoals de oksels, liezen, en behaarde huid. Op dat moment hechten ze zich stevig aan de huid vast en zuigen ze bloed op waarvan ze leven.

Geïnfecteerde teken
Teken kunnen vrij groot zijn - ongeveer de grootte van een potloodgum - of zo klein zijn dat ze bijna niet met het blote oog zijn waar te nemen. Teken kunnen leiden tot allerlei gezondheidsproblemen, variërend van onschuldig tot ernstig. Sommige teken zijn besmet met de bacterie Borellia burgdorferi, die via een beet kan worden overgebracht op mensen. Op deze manier kan men de ziekte van Lyme oplopen. Bij een geïnfecteerde teek die op een lichaam vastgezogen zit, vindt gewoonlijk binnen 24 tot 78 uur besmetting plaats. Na enkele dagen komen de bacteriën in de lymfe- en bloedbaan terecht en op deze manier kunnen ze zich door het hele lichaam verspreiden.

Teken kunnen met meerdere bacteriën geïnfecteerd zijn, zodat een tekenbeet tegelijk ook andere infecties, zoals ehrlichiosis of babesiosis kan veroorzaken. Dit artikel beschrijft de symptomen en gevolgen van een tekenbeet die de ziekte van Lyme veroorzaakt.

Waar is de ziekte van Lyme naar genoemd?
De ziekte van Lyme is genoemd naar een stadje 'Old Lyme' in de Verenigde Staten, alwaar de ziekte voor het eerst werd geconstateerd.

Een vrouwelijke teek kan sterk uitzetten tijdens het opzuigen van bloed / Bron: Washington State Department of Health, Wikimedia Commons (Publiek domein)Een vrouwelijke teek kan sterk uitzetten tijdens het opzuigen van bloed / Bron: Washington State Department of Health, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Waar kun je tekenbeten oplopen?

Niet alle teken zijn een geschikte gastheer voor de bacterie die verantwoordelijk voor de ziekte van Lyme. Teken van het soort Ixodus, die in Nederland de meest voorkomende tekensoort is, is dat wel. Vooral in de wat bosrijkere delen van Nederland komt de teek veel voor. Door wandeltochten te maken of te kamperen in deze gebieden, vooral als de huid onbedekt is en men van de wandelpaden afwijkt, of als men door wat hoger gras of langs bosjes loopt, neemt de kans op een tekenbeet toe. Teken komen vooral in bosjes of bomen en in hoog gras voor, wanneer ze niet op een dier of mens vastgezogen zijn. Niet alleen in het bos, maar ook in de tuin kunnen teken aanwezig zijn. Teken zijn vooral in de warme maanden actief.

In het bos en in de tuin
Volgens Wageningse onderzoekers worden iets meer dan 40 procent van de tekenbeten opgelopen in het bos en iets meer dan 30 procent in de eigen tuin. Daarnaast zijn in de duinen veel teken te vinden. In Nederland worden teken vooral in de Flevopolder, het Gooi, de regio Arnhem-Apeldoorn, Zeeland en het noorden van Limburg aangetroffen, maar ook in andere delen van Nederland komen ze voor.

Wanneer is de kans groot op een infectie?
Meestal kruipt een teek een paar uur op het lichaam rond voordat hij een geschikte plek heeft gevonden om zich te nestelen en zich vol bloed te zuigen. Het bloedzuigen kan wel 24 tot 78 uur duren en pas tegen het einde ervan worden, als de teek geïnfecteerd is, de ziekmakende bacteriën overgebracht. Dus als de teek binnen 24 uur wordt verwijderd, is de kans dat de bacterie is overgedragen klein. Een volgezogen teek laat zich van de gastheer afvallen en gaat vervolgens eitjes leggen. Een teek kan meer dan tien keer het eigen lichaamsgewicht aan bloed opzuigen. In volgezogen toestand ziet een teek er bijna rolrond uit.

Waar voelt de teek zich senang?
De gevreesde teek verblijft bij voorkeur in gemengde loofbossen met een ondergroei van bosbessen of varens. Ook in dennenbossen komt de teek voor, met name als er hoge grassen onder de bomen staan, evenals in de duinen en in stadsparken.

Teken zijn zeer klein, op de afbeelding een mannetje vergeleken met de kop van een lucifer / Bron: André Karwath aka Aka, Wikimedia Commons (CC BY-SA-2.5)Teken zijn zeer klein, op de afbeelding een mannetje vergeleken met de kop van een lucifer / Bron: André Karwath aka Aka, Wikimedia Commons (CC BY-SA-2.5)

Verspreiding van de ziekte van Lyme

Om besmet te raken met de ziekte van Lyme moet een mens door een geïnfecteerde teek gebeten worden, die lang genoeg op de huid heeft gezeten aangezien het enige tijd duurt vooraleer de bacteriën worden overgedragen. Uit onderzoek uit 2003 en 2004 bij teken afkomstig van twee verschillende plekken in Nederland, bleek dat ongeveer 20% van de teken besmet was met de bacterie Borrelia. Dit percentage kan variëren en anders zijn in andere jaren en op andere plaatsen in Nederland.

Oplopend aantal ziektegevallen
Volgens cijfers van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) zagen in 2001, naar schatting, alle huisartsen in Nederland samen ongeveer 12.000 patiënten met erythema migrans, dat is het beginstadium van de ziekte van Lyme. De ziekte lijkt steeds vaker voor te komen: in 2005 was dit cijfer al opgelopen tot 17.000 patiënten.

Tekenbeet symptomen en tekenbeet herkennen

Rood vlekje

Hoe kun je een tekenbeet herkennen? Tekenbeten zijn meestal pijnloos. Bovendien kunnen teken heel klein zijn, waardoor veel mensen niet in de gaten hebben dat ze gebeten worden door een teek en dat ze als gastheer dienen voor deze parasiet. Als een teek je net heeft gebeten, lijkt het of er een zwart puntje op de huid zit. Niet zelden ontstaat op de plaats van de tekenbeet en kort erna een rood vlekje, zoals bij de meeste insectenbeten gebeurt. Het vlekje wordt veelal niet groter dan 1 tot 2 centimeter en verdwijnt binnen twee weken

Erythema migrans / Bron: Hannah Garrison, Wikimedia Commons (CC BY-SA-2.5)Erythema migrans / Bron: Hannah Garrison, Wikimedia Commons (CC BY-SA-2.5)

Erythema migrans (rode ring)

Op de plaatst waar de teek vastgezogen heeft gezeten, ontstaat bij de helft van de mensen die geïnfecteerd zijn binnen twee dagen tot vier weken een karakteristieke rode plek. Deze breidt zich langzaamaan uit tot een bleekrode ring die in het midden lichter van kleur is, met een diameter van circa 15 centimeter. Deze plek wordt erythema migrans genoemd en dit is het enige kenmerkende symptoom van de ziekte van Lyme. Alle andere symptomen zijn aspecifieke en kunnen ook bij andere ziekten optreden. Grofweg de helft van de geïnfecteerde mensen krijgt dit vroege verschijnsel. Dit kan later gepaard gaan met de volgende klachten en symptomen:

Chronische fase

Nog weer later kan de ziekte zich openbaren als een ontsteking van het zenuwstelsel. Zenuwpijnen of hersenvliesontsteking kunnen dan op de voorgrond treden. Ook kan één of meerdere gewrichten aangetast worden. Een zeer late of chronische vorm wordt meestal gekenmerkt door de volgende klachten:
  • ontsteking en verkleuring van de huid van de ledematen; en/of
  • een chronische gewrichtsontsteking, meestal van de knie.

In de chronische fase kan de patiënt ook last krijgen van zijn hart en het centrale zenuwstelsel.

Incubatietijd

Het is zo dat alle bovenbeschreven verschijningsvormen van de ziekte kunnen ontstaan zonder dat de andere verschijnselen eraan vooraf gegaan zijn. De incubatieperiode, dat is de tijd die verstrijkt tussen de besmetting en de eerste klinische symptomen van de ziekte, voor alle verschijnselen varieert van enkele maanden tot jaren. Sommige mensen raken besmet zonder er ziek van te worden.

Bloedafname / Bron: Istock.com/anna1311Bloedafname / Bron: Istock.com/anna1311

Behandeling ziekte van Lyme

Schakel onverwijld medische hulp in als de persoon erythema migrans ontwikkelt. Een snelle en adequate behandeling met een antibioticum in dit stadium vermindert het risico van verdere symptomen en complicaties van de ziekte van Lyme. Mocht iemand na een tekenbeet geen ringvormige huiduitslag hebben gekregen, maar wel klachten als hoofdpijn, koorts en spierpijn (griepachtige verschijnselen), dan is het raadzaam ook naar de huisarts te gaan en de tekenbeet te vermelden. De huisarts kan bloedonderzoek laten verrichten om de diagnose vast te stellen.

Langdurig antibiotica niet altijd zinvol bij Lyme
Patiënten met aanhoudende klachten toegeschreven aan de ziekte van Lyme hebben geen baat bij langdurige behandeling met antibiotica. Dat is de belangrijkste conclusie van de PLEASE-studie van het Radboudumc die in NEJM werd gepubliceerd. De PLEASE-studie is de eerste gerandomiseerde Europese studie die de effecten van langdurig antibioticagebruik bij chronische lymeklachten onderzocht. De Gezondheidsraad beveelt aan om allereerst goed te onderzoeken of er aanwijzingen zijn voor aantoonbare persisterende infectie. Zo ja, dan zijn antibiotica geïndiceerd. Is dat niet het geval dan is een gecombineerde aanpak van begeleiding, training en revalidatie het best. Veel mensen herstellen dan grotendeels.

Preventie tekenbeet: hoe kun je een tekenbeet voorkomen?

In gebieden waar veel teken voorkomen, is het verstandig armen en benen bedekt te houden om zodoende het risico op tekenbeten te verkleinen. Ofschoon absolute veiligheid een illusie is: zelfs beschermende kleding kan niet voorkomen dat teken op de mens kruipen. Na het bezoeken van risicoplekken, zoals de bossen, duinen, weiland en na gewerkt te hebben in de tuin, is het daarom verstandig het hele lichaam te controleren op de aanwezigheid van teken. Indien een teek binnen 24 uur verwijderd wordt, is de kans klein dat het beestje de bacterie heeft kunnen overbrengen. Hou verder de plek van de beet in de gaten nadat een teek verwijderd is, om te zien of er geen rode plek ontstaat. Haal elke teek die op de huid wordt aangetroffen onmiddellijk weg met een taps toelopende pincet of een speciale tekenpincet die zowel van kunststof als metaal gemaakt kan zijn.

Knoflook / Bron: Istock.com/MallivanKnoflook / Bron: Istock.com/Mallivan
Knoflook als preventie
Het consumeren van veel knoflook kan ook helpen. Wetenschappers hebben het aantal tekenbeten bij mensen die hoge doses van knoflook innemen vergeleken met mensen die geen knoflook innemen. Hoge doses van knoflook wat is verwerkt door het eten over een periode van vijf maanden, lijkt het aantal tekenbeten significant te verminderen.

Nieuwe ontwikkelingen en nieuws

Recordaantal teken in Nederland
Er zijn in 2013 meer teken dan ooit aangetroffen in Nederland, melden het RIVM en Wageningen UR. Het RIVM en Wageningen UR verzamelen al sinds 2006 via de Tekenradar informatie over teken in Nederland. In 2013 werden er door mensen 9000 tekenbeten gemeld en werden er 1500 teken naar het RIVM opgestuurd. Van de mensen die waren gebeten door een teek en deze hadden opgestuurd, bleek 2 procent te zijn getroffen door de ziekte van Lyme. (Bron: NOS, 6 april 2014)

'Vaak zelfdoding lymepatiënten'
De ziekte van Lyme leidt momenteel (voorjaar 2014) tot een zorgwekkend aantal zelfdodingen. Volgens de Nederlandse Vereniging voor Lymepatiënten, die emotioneel alarm slaat, hebben de afgelopen maanden meerdere chronische lymepatiënten zichzelf van het leven beroofd, daartoe gedreven door hun medisch uitzichtloze situatie. (Bron: www.telegraaf.nl, 4 april 2014)

Lees verder

© 2010 - 2019 Tartuffel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
De teek, een tekenbeet en de ziekte van LymeDe teek, een tekenbeet en de ziekte van LymeHet aantal teken en tekenbeten is de laatste jaren fors toegenomen. Als een kind lekker aan het dollen is op het gras, i…
Infectieziekten bij kinderen – Tekenbeten, ziekte van LymeDe laatste tijd hoor je steeds meer over de Ziekte van Lyme. Wat is dit precies, wat heeft het met teken te maken en wat…
De gevolgen van een tekenbeetDe gevolgen van een tekenbeetTekenbeten zijn vaak onschuldig. Toch is ongeveer 10-25 % van de teken, afhankelijk van het leefgebied, drager van een b…
Lyme: een onderschatte ziekteTeken zitten in het gras of in de bomen. Een teek in je huid opgedaan tijdens een wandeling in de natuur of tijdens het…
Tekenbeet, wat nu?Tekenbeet, wat nu?Teken zijn kleine spinachtige beestjes die voor grote problemen kunnen zorgen. Een tekenbeet kan ziektes met zich meebre…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: André Karwath Aka Aka, Wikimedia Commons (CC BY-SA-2.5)
  • Medisch Contact. Langdurig antibiotica niet altijd zinvol bij lyme. 31-3-2016, http://www.medischcontact.nl/Actueel/Nieuws/Nieuwsbericht/153394/Langdurig-antibiotica-niet-altijd-zinvol-bij-lyme.htm (ingezien op 1-4-2016)
  • Dr. Jannes J.E. van Everdingen (hoofdredactie): Het medisch handboek; Kosmos-Z&K Uitgevers, Utrecht/Antwerpen, vijfde volledig herziene druk 2006.
  • http://www.rivm.nl
  • Afbeelding bron 1: André Karwath aka Aka, Wikimedia Commons (CC BY-SA-2.5)
  • Afbeelding bron 2: Washington State Department of Health, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Afbeelding bron 3: André Karwath aka Aka, Wikimedia Commons (CC BY-SA-2.5)
  • Afbeelding bron 4: Hannah Garrison, Wikimedia Commons (CC BY-SA-2.5)
  • Afbeelding bron 5: Istock.com/anna1311
  • Afbeelding bron 6: Istock.com/Mallivan

Reageer op het artikel "Tekenbeet: symptomen en tekenbeet herkennen bij mensen"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

Carolien Vermeer, 02-10-2014 21:12 #3
Heb deze week een teek verwijderd. Had daarna een flinke ontsteking op die plek. Deze wordt nu kleiner, maar is nog wel rood. De teek is er hopelijk eruit gehaald binnen de 24 uur. Onze arts raadde een preventieve antibiotica kuur af. Is het normaal dat de huid zo heftig gelijk daarna reageert? De arts wilde me nu al laten testen, maar daar wacht ik nog mee, wanneer kan ik dit op zijn vroegst doen en welke test is de beste. Weet van een aantal jaren geleden dat de testen bij radar werden besproken, één zou niet betrouwbaar zijn. Alvast bedankt.

Fannie Verbrugge, 19-06-2014 13:26 #2
Beste,

Ben al reeds meerdere keren gebeten door een teek (enkele jaren geleden). Maar nooit heb ik rode uitslag gehad rond de beet. Verkeerdelijk dacht ik dat geen uitslag ook geen infectie betekende. Al maanden heb ik allerlei problemen met de gezondheid. Hartkloppingen, maagproblemen, kortademigheid, hoest, recidiverende gewrichtsproblemen, moeheid. Mijn huisarts houdt het maar steeds bij "stress". Vooral omdat de problemen recidiverend zijn, met periodes waarbij het beter gaat. Ikzelf kan daar niet mee akkoord gaan en ben al op eigen initiatief naar longspecialist geweest. Echter alles was normaal. Volgende week heb ik afspraak met cardioloog.
Mijn vraag is nu, kan men een infectie diagnosticeren met een bloedonderzoek? Kunnen de klachten intermitterend zijn? Wat stelt u voor dat ik zou doen?
Alvast bedankt!

M. W. Noordhoek, 03-04-2013 08:31 #1
Geachte Mevr.meneer:
Mijn vrouw en ik zijn beide in de 90er jaren door een teek gebeten. Vanwege onwetendheid is er toen niet behandeld. Al jaren worden wij geplaagd door allerlei klachten. We zijn wel getest op lyme echter steeds negatief. Wel is het zo dat de klachten in het voorjaar ergerzijn dan in de rest van het jaar. Mijn vraag is, of dit meer voorkomt? Of heeft dit een andere oorzaak, bv minder weerstand?
Alvast bedankt,
Vr, gr, Meint Noordhoek

Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 16-06-2019
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Insectenbeet
Bronnen en referenties: 10
Reacties: 3
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!