InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Diversen > Zo herken je ontstekingsverschijnselen

Zo herken je ontstekingsverschijnselen

Zo herken je ontstekingsverschijnselen Een ontsteking is een lichamelijke reactie op weefselbeschadiging, pathogene microben of schadelijke stoffen en andersoortige prikkels. Iedereen heeft wel eens last van een ontsteking, zoals een ontstoken nagelriem of misschien zelfs een steenpuist. Plaatselijke ontstekingsreacties zijn doorgaans heel karakteristiek en de oorzaken talrijk. Een steriele ontsteking is vaak het gevolg van overbelasting, zoals een slijmbeursontsteking. En wat is trouwens het verschil tussen een besmetting, een infectie en een ontsteking?

Inhoud


Wat is een ontsteking?

Bij een ontsteking denkt men meestal meteen aan ziektekiemen, zoals bacteriën en andere pathogene micro-organismen. Ontstekingsreacties kunnen echter door tal van andere oorzaken ontstaan. Wanneer bacteriën een wond binnendringen en zich daar vermenigvuldigen en toxinen afscheiden, reageert het lichaam met een aantal typische ontstekingsreacties. Het afweersysteem zal er alles aan doen om de binnendringers te vernietigen en de weefselschade te beperken en te herstellen. Het is een teken dat het lichaam zich op de juiste wijze verzet en het gevecht aangaat met deze microben... en die strijd doorgaans ook wint.

Ontstekingsverschijnselen steenpuist / Bron: Mahdouch / Wikimedia CommonsOntstekingsverschijnselen steenpuist / Bron: Mahdouch / Wikimedia Commons

Besmetting, infectie of ontsteking?

Voor alle duidelijkheid: de begrippen besmetting, infectie en ontsteking zijn geen synoniemen. In het geval van pathogene microben of parasieten is er bij een besmetting contact (binnendringen) met deze ziektekiemen, maar het afweersysteem maakt er korte metten mee voordat er sprake is van een vermeerdering van de microben. Dat wil dus zeggen dat er geen klinische reacties optreden, van een infectie hoeft geen sprake te zijn. In contact komen (besmetting via luchtwegen of de huid) met bijvoorbeeld het verkoudheidsvirus wil kortom niet zeggen dat men er uiteindelijk ook ziek door wordt.

Ziekteverschijnselen

Een infectie daarentegen betekent dat de bacteriën of parasieten het lichaam zijn binnengedrongen en zich hebben kunnen vermenigvuldigen en verspreiden, waarbij we onderscheid maken tussen een plaatselijke infectie, zoals een steenpuist of een systemische infectie, zoals dat bij griep het geval is. Een infectie leidt mogelijk tot ziekteverschijnselen, ofwel klinische reacties. Een ontsteking is de lichamelijke reactie op een infectie of een andersoortige prikkel, ofwel het symptomencomplex ervan.

Geen ziektekiemen

Om het nog ingewikkelder te maken: een ontsteking kan plaatsvinden zonder dat er sprake is van een infectie door ziektekiemen. Het is goed om dat onderscheid te maken, aangezien deze begrippen vaak door elkaar worden gehaald. Plaatselijke en acute ontstekingsreacties (symptomen) volgen een klassiek patroon. Een reeks klassieke verschijnselen die door de eeuwen werd opgemerkt, zoals huidreacties die zich op een typische wijze ontwikkelen. Bij chronische ontstekingen treden deze klassieke verschijnselen minder prominent op de voorgrond.

Ziektekiemen / Bron: Geralt / PixabayZiektekiemen / Bron: Geralt / Pixabay

Ontstekingsreacties – de verschijnselen (symptomen)

De lichamelijke reactie op pathogene microben – bijvoorbeeld ziektekiemen die zich in een splinterwondje hebben kunnen verspreiden – waren al bekend bij de Romeinen. In die periode werden vijf verschijnselen (symptomen) beschreven, die ook tegenwoordig geldig zijn:
  1. Roodheid (rubor).
  2. Warmte (calor).
  3. Zwelling (tumor).
  4. Pijn (dolor).
  5. Gestoorde functie (functio laesa).

Fysiologie van de ontstekingsverschijnselen

Bovengenoemde symptomen zijn met enige fysiologische kennis makkelijk te verklaren. Wanneer ziektekiemen het lichaam zijn binnengedrongen, zullen de bloedvaten zich verwijden. Er stroomt dan meer bloed (roodheid, rubor) naar het aangedane lichaamsdeel. Het doel ervan is mede om de fagocytose ruim baan te geven, waarbij veelal neutrofiele granulocyten (leukocyten) de binnengedrongen bacteriën omhullen en verteren met behulp van eiwitenzymen. Door de bloedtoevoer voelt de ontstoken plek warm aan (warmte, calor).

Toxinen van bacteriën

Hierdoor, en als gevolg van de verwijde bloedvaten, vullen de omringende weefsels zich met vocht (zwelling ofwel oedeem, tumor). Dat prikkelt de zenuwuiteinden (pijn, dolor). Ook de toxinen (giftige afbraakproducten) van bacteriën spelen hierbij een rol. Door deze lichamelijke reacties wordt in het dagelijks leven het aangedane lichaamsdeel ontzien (gestoorde functie, functio laesa).

Oorzaken van ontstekingsreacties

Tal van ‘prikkels’ kunnen ontstekingsreacties veroorzaken. Bepaalde reacties noemen we steriele ontstekingen, omdat ze niet veroorzaakt zijn door micro-organismen. Sommige van de hierboven genoemde klassieke verschijnselen en reacties zijn niet altijd zichtbaar, bijvoorbeeld als de ontsteking plaatsvindt in een inwendig orgaan. De vele oorzaken zijn samen te vatten in de volgende zes categorieën:
  1. Chemische oorzaken. Hieronder rekenen we ook de giftige gassen, zoals chloor en traangas, en etsende stoffen.
  2. Mechanische oorzaken. We moeten dan denken aan verwondingen. Ook bloeduitstortingen en overbelasting vallen in deze categorie.
  3. Brandwonden. De primaire ontstekingsreactie is niet het gevolg van het binnendringen van ziektekiemen. Later kunnen bacteriën wel een rol gaan spelen (secundaire infectie).
  4. Allergieën. Hooikoorts is daarvan een voorbeeld.
  5. Ziektekiemen. Allerlei micro-organismen – tevens de grootste categorie veroorzakers – kunnen ontstekingsreacties tot gevolg hebben.
  6. Immunologische reacties. Zoals acuut gewrichtsreuma.

Antibioticum / Bron: Myriams Fotos / PixabayAntibioticum / Bron: Myriams Fotos / Pixabay

Wie wint de strijd?

Ook in de strijd tegen infecties hangt alles af van evenwicht. Het aantal bacteriën, het soort pathogene microben (virulentie) en de afweerkrachten van het lichaam bepalen de uitkomst. Maar wees gerust, doorgaans leggen de bacteriën het loodje. In sommige gevallen is er echter antibiotica nodig om de afweer van het lichaam een steuntje in de rug te geven, zoals in sommige gevallen nodig is bij agranulocytose, een gevaarlijke aandoening waarbij de neutrofiele leukocyten sterk verlaagd zijn.

Sepsis

Soms krijgen de ziektekiemen toch de overhand en bereiken via de lymfevaten het bloed. Er kan dan een sepsis (bloedvergiftiging) ontstaan en in het ergste geval een septische shock. Met de juiste behandeling komt het gelukkig zelden zover.

Lees verder

© 2014 - 2017 Orion, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Besmetting, infectie en ontstekingHet binnendringen van schadelijke micro-organismen in ons lichaam wordt een besmetting genoemd. Zo'n besmetting leidt la…
Eileiderontsteking t.g.v. chlamydia-infectie: symptomenEileiderontsteking t.g.v. chlamydia-infectie: symptomenEileiderontsteking symptomen en behandeling eileiderontsteking ten gevolge van chlamydia-infectie, een seksueel overdraa…
SlijmbeursontstekingRegelmatig hoor je van mensen dat ze een slijmbeursontsteking hebben, maar wat is dit eigenlijk voor ontsteking? Hoe ont…
Ziekte van PfeifferZiekte van PfeifferDe ziekte van Pfeiffer of klierkoorts, die volar kinderen, pubers en jongvolwassenen treft, wordt overgebracht via speek…
Buikvliesontsteking: Oorzaken, symptomen en behandelingEen buikvliesontsteking is vaak het gevolg van een ontsteking van de blinde darm, die niet tijdig wordt behandeld. Het b…
Bronnen en referenties

Reageer op het artikel "Zo herken je ontstekingsverschijnselen"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Infoteur: Orion
Laatste update: 18-04-2017
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Diversen
Special: Wondbehandeling
Bronnen en referenties: 7
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!