InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Zo ontstaat een abces

Zo ontstaat een abces

Zo ontstaat een abces Een abces betekent weefselversterf, ofwel necrose. In feite is het een massagraf van levende en dode bacteriën, witte bloedcellen en weefselcellen. Pus, of etter, is de vervloeide inhoud van het abces. In vrijwel alle gevallen ontstaat een abces door een bacteriële ontsteking, zoals in de huid (steenpuist). Genezing vindt plaats als de pus op natuurlijke of chirurgische wijze kan afvloeien, waarna de abcesranden samenvallen, aaneengroeien en er een litteken overblijft. Er gaat echter een strijd aan vooraf voordat het zover is. Meestal wint het lichaam dit gevecht op leven en dood tussen de leukocyten (fagocytose) en de ziektekiemen. Vaak al in de beginfase van de ontsteking.

Inhoud


Een abces begint met ontstekingsverschijnselen

Een ontsteking is een lokale reactie van het weefsel op een schadelijke prikkel. Niet alleen pathogene micro-organismen zijn daar debet aan. Ook weefselbeschadiging door verwondingen (mechanisch), etsende vloeistoffen (chemisch), overgevoeligheidsreacties, verbranding en immunologische reacties, zoals gewrichtsreuma, veroorzaken ontstekingen. Bij abcesvorming is de onderliggende oorzaak vrijwel altijd bacterieel.

Steenpuist / Bron: Mahdouch, Wikimedia Commons (CC BY-1.0)Steenpuist / Bron: Mahdouch, Wikimedia Commons (CC BY-1.0)

Plaatselijke ontsteking

Een plaatselijke ontsteking heeft karakteristieke kenmerken. Ook in vroeger tijden werden die symptomen opgemerkt. De Romeinen Celsus en Galenus beschreven in het begin van de jaartelling de volgende typische verschijnselen van een lokale ontsteking:
  • Roodheid (rubor).
  • Warmte (calor).
  • Zwelling (tumor).
  • Pijn (dolor).
  • Gestoorde functie (functio laesa).

Onzichtbare symptomen

In klassieke zin doen deze verschijnselen zich uiteraard alleen voor als de ontsteking oppervlakkig is, zoals bij een ontstoken vinger. Bij de inwendige weefsels en organen zijn de ontstekingsreacties veelal niet zichtbaar of voelbaar. Ook algemene symptomen kunnen duiden op een ontsteking, zoals koorts en algehele malaise bij een neusverkoudheid of pneumonie.

Ontstekingsvormen

Neusverkoudheid is een (virale) ontsteking waar iedereen wel eens last van heeft. Het is een klassieke catarre, waarbij de afscheiding bestaat uit slijm, afgestoten slijmvliescellen, vocht uit de bloedbaan en bloedcellen. Van de vele ontstekingsvormen zijn er drie algemeen bekend:

Catarrale ontsteking
Bij deze ontstekingsvorm zijn de slijmvliezen betrokken. Bekende voorbeelden zijn zoals genoemd de neusverkoudheid, maar bijvoorbeeld ook de gastritis (maagslijmvliesontsteking). Catarrale ontstekingen zijn altijd oppervlakkig en gaan gepaard met een sterke vochtafscheiding, zoals een loopneus bij neusverkoudheid en diarree bij een gastro-enteritis.

Infiltratieve ontsteking
In tegenstelling tot de catarre is een infiltratieve ontsteking invasief van aard. Er hoopt zich ontstekingsvocht op in de weefsels of organen. Vocht dat niet kan afvloeien en een infiltraat vormt. Voorbeelden daarvan zijn de borstontsteking (mastitis) en de pneumonie. Ook kan zich rondom de galblaas een infiltraat vormen (galblaasinfiltraat). Hetzelfde geldt voor de appendix (appendiculair infiltraat). Oppervlakkige infiltraten zijn voelbaar, zoals een beginnende steenpuist.

Necrotiserende ontsteking
Bij necrose is er sprake van weefselversterf in een ontstekingshaard (infiltraat), doordat de weefsels onherstelbaar beschadigd zijn. Abcesvorming wil zeggen dat de lichaamsafweer de strijd heeft verloren. De pus in het abces is omringd door een harde infiltraatschil (schijf), een barrière om het gezonde weefsel te beschermen, maar die eveneens snel kan overgaan tot necrotisering. Voorbeelden van een necrotiserende ontsteking zijn het longabces en de 'rijpe' steenpuist.

Abcesvorming

De strijd vindt plaats in de ontstekingshaard. Talloze neutrofiele granulocyten en macrofagen treden uit de haarvaten om de bacteriën en hun toxinen te bestrijden. Ze omhullen de micro-organismen door middel van fagocytose en leggen aldus een verdedigingswal aan rondom de ontstekingshaard. Bovendien worden er antilichamen gevormd die de bacteriegroei op allerlei manieren frustreren en aantasten. Daar staat tegenover dat de toxinen van de bacteriën de slagkracht van de leukocyten verlammen. Tijdens die strijd ontstaat dood weefsel, vermengd met pathogene micro-organismen en leukocyten. Er vormt zich een holte gevuld met pus.

Factoren
Het verloop van een ontsteking hangt af van veel factoren, waaronder de 'aanvalskracht' van de leukocyten (fagocytose), waarbij na enige tijd ook de afweerstoffen een rol gaan spelen (antigeen-antistofreactie). Uiteraard is de behandeling van een abces eveneens een factor van belang. Bij oppervlakkige abcesvorming ontstaat een zweer, en bij diepere ontstekingen een weefselholte. Deze holte is in feite een massagraf van levende en dode bacteriën, witte bloedcellen en dood weefsel. Het abces is omhuld door het infiltraat waaruit het abces is ontstaan. De vervloeide inhoud van het aanvankelijk vaste weefsel wordt pus of etter genoemd.

Bron: Hundehalter, Wikimedia Commons (CC0)Bron: Hundehalter, Wikimedia Commons (CC0)

Koorts

Een abces staat altijd onder spanning. Daardoor kan de vorming van pus in het omringende weefsel onverminderd doorgaan en zowel de lymfe- als uiteindelijk de bloedvaten erbij betrekken. Naast allerlei ziekteverschijnselen treedt er dan ook vaak een intermitterend koortsverloop op, waarbij de lichaamstemperatuur 's ochtends laag en 's avonds hoog is. Dit koortstype duidt dikwijls op de aanwezigheid van een abces of empyeem.

Empyeem

In tegenstelling tot een abces is een empyeem een bestaande holte gevuld met pus, zoals de galblaas (bij een cholecystitis) en de pleuraholten. Aan een longabces is dikwijls een pleuritis voorafgegaan.

Fistel

Een fistel (pijpzweer) is buisvormig, waardoorheen de pus kan afvloeien. Het abces is dan meestal chronisch geworden. Het ziekteproces (abces) gaat dus gewoon door en onderhoudt de fistel. In het overgrote deel van de gevallen is er bij een fistel sprake van een vreemd voorwerp dat voorkomt dat het abces kan genezen, zoals een houtsplinter, een hechting, een reepje operatiegaas, enzovoorts. Ook zijn er bepaalde ontstekingen die een abces onderhouden, waaronder tuberculose en syfilis. Verder is ook osteomyelitis doorgaans fistelend van aard. Andere voorbeelden zijn de anale fistel en de wang- of kinfistel als gevolg van een ontstoken tand of kies.

Genezing van het abces

Een abces kan spontaan doorbreken. Hierbij vloeit de pus via een hol orgaan (darmen, longen, enzovoorts) of via de huid af, zoals bij een ontstoken vinger. Bij oppervlakkig gelegen abcessen kiest de arts in veel gevallen liever zelf de wijze van afvloeiing en snijdt dan het abces in om de uitbreiding van necrose te stoppen en de genezing te bespoedigen.

Incisie
Na een punctie (aanprikken) of incisie (insnijden) wordt de toxische abcesmassa niet meer in het omringende gezonde weefsel gedrukt en vloeit weg. Daarna verdwijnen de plaatselijke en algemene ziekteverschijnselen zoals koorts meestal meteen. In sommige gevallen besluit de arts een drain aan te leggen tot de abcesholte schoon is. Uiteindelijk groeien de schone wondranden aaneen en blijft er een litteken van bindweefsel over.

Lees verder

© 2014 - 2019 Orion, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Wortelpuntontsteking: symptomen en klachtenWortelpuntontsteking: symptomen en klachtenWortelpuntontsteking: wortelkanaalbehandeling, symptomen, klachten. Een wortelpuntontsteking komt vaak voor na niet beha…
Tandwortelpunt ontsteking & oorzaak en behandelingTandwortelpunt ontsteking & oorzaak en behandelingTandwortelpuntontsteking of tandwortelabces is een met pus gevulde holte in het weefsel rond de tandwortelpunt. Meestal…
Gebitsabces: oorzaak en behandelingGebitsabces: oorzaak en behandelingAls je kiespijn of een gaatje negeert en ermee blijft rondlopen, kan dit uiteindelijk uitgroeien tot een abces. Pus hoop…
Wortelpuntontsteking: oorzaak en behandelingWortelpuntontsteking: oorzaak en behandelingEen wortelpuntontsteking is een ontsteking van de punt van de wortel van een tand of kies. Deze ontstaat niet zomaar: de…
Ontstoken traanzak: symptomen, diagnose en behandelingOntstoken traanzak: symptomen, diagnose en behandelingAls de traanzak is ontstoken spreekt men van dacryocystitis. Hierbij is sprake van zwelling van de traanzak. In deze zak…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Multifacetedgirl, Pixabay
  • Codex Verpleegkunde, 'Chirurgische verpleging', M. van Dam
  • 'Biologie van de mens', Th. Rooswinkel, Wolters-Noordhoff, Groningen
  • 'Algemene ziekteleer', Hazelhorst, Spruyt & Van Mantgem, Leiden
  • Afbeelding bron 1: Mahdouch, Wikimedia Commons (CC BY-1.0)
  • Afbeelding bron 2: Hundehalter, Wikimedia Commons (CC0)

Reageer op het artikel "Zo ontstaat een abces"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Orion
Laatste update: 29-09-2018
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Wondbehandeling
Bronnen en referenties: 6
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!