InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Diversen > Anatomie & fysiologie in 10 stappen – de longen

Anatomie & fysiologie in 10 stappen – de longen

Anatomie & fysiologie in 10 stappen – de longen De longen bevatten meer dan een half miljard longblaasjes (alveoli), waardoor de totale longoppervlakte – het respiratieoppervlak – ongeveer 60 m² is. Een zeer uitgebreid capillair netwerk rondom de alveoli maakt de gaswisseling mogelijk, ofwel de overdracht van zuurstof en kooldioxide. Per tijdseenheid stroomt er evenveel bloed door de longen als door de rest van het lichaam; het slagvolume van de linker en rechter hartkamer is immers gelijk. Het ademcentrum in de hersenen reageert op de zuurgraad (pH) in het bloed, waaronder de kooldioxidespanning, en prikkelt aldus de ademdrang. Zoals alle organen zijn ook de longen zeer complex in bouw en werking. Aan de hand van 10 stappen volgt een eenvoudige analyse van deze twee onvermoeibare 'blaasbalgen'.

Inhoud


Ademen is leven

Ademen gaat 'vanzelf'. Hoewel men gedurende een bepaalde tijdspanne de adem kan inhouden en 'bewust' ademen tot de mogelijkheden behoort, is de ademhaling onder normale omstandigheden een onwillekeurig proces. Ademen gaat met andere woorden 'vanzelf', hoewel veel longziekten en andere aandoeningen aantonen dat dat beslist niet altijd het geval is. Bij het vasthouden van de adem wordt de ademdrang steeds dringender. Dat komt doordat het zuurstofgehalte in het bloed daalt en de koolzuurspanning stijgt. De ademdrang blijft bijvoorbeeld langer weg als men enkele malen diep in- en uitademt.

Longen en hart / Bron: Mikael Hδggstrφm, Wikimedia Commons (Publiek domein)Longen en hart / Bron: Mikael Hδggstrφm, Wikimedia Commons (Publiek domein)
Koolzuurspanning
De voornaamste prikkel tot ademen is de koolzuurophoping in het bloed. Chemoreceptoren in het ademhalingscentrum 'melden' voortdurend het koolzuurgehalte in het lichaam. Zodra een bepaalde grenswaarde is bereikt, worden de ademhalingsspieren geprikkeld en volgt een ademhaling, althans de drang daartoe, en komen de longen in actie.

1. Linker- en rechterlong

De luchtwegen beginnen bij de neusgaten. Via de neus of mond arriveert de inademingslucht in de neuskeelholte en via de stemspleet in de trachea (luchtpijp). De luchtpijp vertakt zich in twee hoofdbronchi. Deze splitsing heet bifurcatio, waarachter de bronchi voor de linker- en rechterlong zich vertakken in een netwerk dat nog het beste te vergelijken is met een boomkruin.

Longkwabben

De eerste vertakkingen bevatten nog kraakbeenringen, zoals de hoofdbronchi. De kleinste vertakkingen (bronchioli) gaan over in longblaasjes (alveoli). De rechterlong bestaat uit drie kwabben (lobi) en de linkerlong bevat twee kwabben.

2. Bronchioli en alveoli

De bronchioli vertakken zich steeds verfijnder en gaan over in longtrechtertjes, ofwel kleine holtes waarvan de wanden verdeeld zijn in longblaasjes (alveoli). Deze blaasjes bestaan uit eenlagig epitheel met aan de buitenzijde elastische vezels. Elke alveolus is omsponnen door een een web van haarvaatjes (capillairen), waardoor de afstand tussen bloed en longlucht verwaarloosbaar klein is.

Longoppervlak

Dankzij deze onderverdeling in longblaasjes (ca. een half miljard) is het totale longoppervlak ruim 60 m². In de longblaasjes vindt de overdracht van zuurstof en kooldioxide plaats. Zuurstof uit de lucht diffundeert naar het bloed en kooldioxide in het bloed wordt afgegeven aan de longlucht.

3. Ademhalingsspieren

De belangrijkste ademhalingsspier is het middenrif (diafragma), dat uit twee koepelvormige spieren bestaat die in het midden in een streng (centraal peesblad) bijeenkomen. Andere ademhalingsspieren zijn de tussenribspieren en borstspieren. Ze worden tijdens het ademen, zoals bij grote inspanning of in geval van een progressieve longziekte, bijgestaan door de schouder- en halsspieren. Feitelijk liggen de longen los in de borstholte.

Röntgenfoto van de longen / Bron: Oracast, PixabayRöntgenfoto van de longen / Bron: Oracast, Pixabay
Longvliezen (pleurae)
De longvliezen of borstvliezen (pleurae) vormen de inwendige en uitwendige bekleding van de longen. Het buitenste pariëtale blad is vergroeid met de binnenkant van de borstwand. De pleuraholte is de ruimte tussen de pleurabladen en bestaat uit een spleetvormige, luchtdichte ruimte. Daardoor ontstaat een negatieve thoraxdruk. Tussen de vliezen bevindt zich een capillaire vochtlaag. Hierdoor kunnen de pleurabladen langs elkaar heen schuiven, maar ze zijn niet van elkaar te scheiden, vergelijkbaar met twee glasplaten waartussen zich een geringe hoeveelheid water bevindt.

4. Inademing en uitademing

Tijdens de inademing verruimt de borstkas, waarbij het diafragma (middenrif) zich zowel samentrekt als naar beneden beweegt. De ribben scharnieren omhoog dankzij de kleine gewrichten waarmee de ribben aan de wervelkolom zijn bevestigd. Aldus zet de borstkas uit. De longen volgen die bewegingen. Daarbij verwijden de longblaasjes zich en wordt lucht aangezogen door de bronchiën. Tijdens de uitademing veren de ribben terug en verslapt het diafragma (beweegt zich omhoog). Dankzij de elasticiteit van het longweefsel hebben de longen altijd de neiging om zich samen te trekken.

5. Buik- en borstademhaling

De inademing is een actief proces. Er is energie voor nodig. Bij de uitademing is dat niet het geval en wordt er dus nauwelijks energie verbruikt. Idealiter is de ademhaling een combinatie van de buik- en borstademhaling, ofwel de middenrif- en ribbenademhaling. Bij ziekteprocessen, zoals longemfyseem, een gebroken rib of een buikvliesontsteking, zal een van deze ademhalingswijzen belemmerd zijn. In klinisch opzicht is de wijze van ademhalen dus een indicatie van wat er mis kan zijn in de buik- of borstholte. Bij een peritonitis (buikvliesontsteking) zal de patiënt immers 'hoog' ademen, omdat de buikademhaling te pijnlijk is.

6. Kleine bloedsomloop

De longslagader (arteria pulmonalis) met zuurstofarm bloed loopt van de rechter hartkamer via de longhilus (opening in het borstvlies) de longen in. Dit vat vertakt zich en vormt een web van haarvaten rondom de longblaasjes. Uit elke long treden via de longhilus twee longaders met zuurstofrijk bloed. Ze monden gezamenlijk uit in de linker hartkamer. Dit wordt de kleine bloedsomloop genoemd. Tijdens elke tijdspanne stroomt er evenveel bloed door de longen als door de rest van het lichaam, aangezien de slagvolumes van beide hartkamers gelijk zijn.

7. Longblaasjes en chemoreceptoren

In de longblaasjes vindt de gaswisseling plaats. Dat geschiedt door middel van diffusie, waarbij zuurstof wordt opgenomen in het bloed en kooldioxide wordt uitgeademd. Overigens diffundeert kooldioxide tientallen keren sneller dan zuurstof. Niet zuurstofgebrek maar een verhoogde kooldioxidespanning in het bloed leidt tot ademdrang. Nu is het wel zo dat zuurstofgebrek altijd gepaard gaat met een hoog gehalte aan koolzuur. Het ademhalingscentrum bevat chemoreceptoren die de koolzuurspanning meten. Zodra een bepaalde kooldioxidedrempel is bereikt, zal het ademhalingscentrum de zenuwen van de ademhalingsspieren prikkelen.

Kleine bloedsomloop / Bron: Patrick J. Lynch, Wikimedia Commons (CC BY-2.5)Kleine bloedsomloop / Bron: Patrick J. Lynch, Wikimedia Commons (CC BY-2.5)

8. Over ademvolume en residueel volume

De normale ademhaling bevat ongeveer 500 ml lucht, waarvan slechts 350 ml in de longblaasjes arriveert (ademvolume). De resterende lucht blijft achter in de neuskeelholte en bronchiën. Dit wordt ook wel de 'schadelijke ruimte' genoemd. Bij een diepe inademing wordt er meer lucht ingeademd, ofwel complementaire lucht (inspiratoir reservevolume – ca. 2.500 ml). Bij een diepe uitademing is het expiratoir reservolume ca. 900 ml. Het residueel volume is ongeveer 1500 ml, ofwel de lucht die achterblijft in de longen na een geforceerde uitademing. De totale longcapaciteit varieert individueel en schommelt tussen de 5000-6000 ml.

9. Longfunctie

De hoeveelheid lucht die wordt in- en uitgeademd kan gemeten worden met een spirometer. Met dit onderzoek kan bij chronische longaandoeningen, zoals longemfyseem, astma en chronische bronchitis, de toestand en capaciteit van de longen (longfunctie) beoordeeld worden.

10. Bloedgaswaarden

De gaswisseling in de longen wordt gemeten aan de hand van de koolzuurspanning en de zuurstofverzadiging in het bloed. Het klinisch laboratorium heeft daar arterieel (slagaderlijk) bloed voor nodig. maar het is ook meetbaar met een oxymeter. Bij een gebrekkige gaswisseling, door bijvoorbeeld een longaandoening, zal de koolzuurspanning te hoog zijn en de zuurstofverzadiging te laag.

Kortademig

Bij ziekten waarbij de longcapaciteit te wensen overlaat, zoals bij longoedeem en sommige hartafwijkingen, zal de patiënt sneller gaan ademen om voldoende zuurstof binnen te krijgen en wordt dan kortademig (dyspnoe).

Lees verder

© 2014 - 2019 Orion, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Inspanningsfysiologie; de ademhaling tijdens sportTijdens sporten ga je vaak eerst dieper en daarna sneller ademen. Waar je in rust ongeveer tot zes liter lucht per minuu…
Waarom ademen we?Waarom ademen we?Waarom ademen we? Elke keer als we ademhalen, halen onze longen zuurstof uit de lucht en geven dit door aan het bloed. E…
Inspanningsfysiologie; ventilatie en ademhalingDe ventilatie is het verplaatsen en verwisselen van lucht in de longen. Hiervoor moet buitenlucht zich verplaatsen richt…
Inspanningsfysiologie; adembeweging en ademzonesBijna alle cellen van het lichaam hebben zuurstof nodig om vetten en koolhydraten te kunnen verbranden om zo energie te…
Inspanningsfysiologie; gaswisseling in longen en weefselsDe lucht is een mengsel van grotendeels stikstof, zuurstof en koolstofdioxide. In het ademhalingsstelsel verandert de co…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: OpenClipart-Vectors, Pixabay
  • Codex Verpleegkunde, 'Anatomie en fysiologie', E. Siebenga
  • 'Grondslagen der geneeskunde', A. Waalewijn, Stafleu's Wetenschappelijke Uitgeversmaatschappij, Leiden
  • 'Interne geneeskunde', R. Van Ginkel, Spruyt & Van Mantgem, Leiden
  • Afbeelding bron 1: Mikael Hδggstrφm, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Afbeelding bron 2: Oracast, Pixabay
  • Afbeelding bron 3: Patrick J. Lynch, Wikimedia Commons (CC BY-2.5)

Reageer op het artikel "Anatomie & fysiologie in 10 stappen – de longen"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Orion
Laatste update: 27-05-2018
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Diversen
Special: Anatomie & fysiologie
Bronnen en referenties: 7
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!