InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Longemfyseem een sluipende ziekte

Longemfyseem een sluipende ziekte

Longemfyseem  een sluipende ziekte Toenemende kortademigheid is een belangrijk kenmerk van longemfyseem. In het eindstadium van deze aandoening hapt de patiënt letterlijk naar lucht, waarbij hij de schouders optrekt om de ademhaling te ondersteunen. Aanvankelijk treedt kortademigheid alleen op bij inspanning, later ook in rust. Longemfyseem is een slopende ziekte, vaak met vermagering in het kielzog. Van jongs af aan stug doorroken (kettingroken) is doorgaans de boosdoener. Deze respiratoire insufficiëntie is progressief van aard en wordt verergerd door acute luchtweginfecties, die voortdurend op de loer liggen en die preventief bestreden dienen te worden.

Inhoud


Verwoeste longblaasjes

De luchtpijp vertakt zich in twee hoofdbronchi van de linker- en rechterlong. Na de Y-splitsing (bifurcatio) volgen steeds meer en kleinere vertakkingen, ofwel bronchioli, die overgaan in longtrechtertjes waarvan de wanden zijn verdeeld in longblaasjes (alveoli). De van epitheelcellen voorziene longblaasjes zijn omsponnen door een netwerk van haarvaten (capillairen) ten behoeve van de gaswisseling. Dankzij deze anatomische structuur is het longoppervlak voor de gaswisseling zeer groot. De totale oppervlakte van de alveoli is ongeveer 70 m². Hier vindt diffusie plaats, waarbij zuurstof wordt opgenomen in het bloed en kooldioxide wordt afgegeven aan de lucht.

Hart en longen / Bron: Henry Vandyke Carter, Wikimedia Commons (Publiek domein)Hart en longen / Bron: Henry Vandyke Carter, Wikimedia Commons (Publiek domein)
COPD
Eenvoudig gezegd is longemfyseem (COPD) een aandoening waarbij het longweefsel is uitgerekt, ofwel aan elasticiteit heeft ingeboet. De longblaasjes en tussenschotjes ervan zijn deels te gronde gegaan, waardoor anatomisch gezien het vaatbed verkleind en de oppervlakte waar de gaswisseling plaatsvindt substantieel verminderd is.

Kortademigheid

Longemfyseem wil zeggen dat er in de alveole ruimtes een volumevergroting heeft plaatsgevonden waarbij de wanden van de longblaasjes, voorzien van elastische vezels en capillairen (haarvaatjes), grotendeels verloren zijn gaan. Meestal is emfyseem de eindfase van een andere chronische longziekte, zoals astma bronchiale of astmatische bronchitis. In het gros van de gevallen is roken de onderliggende oorzaak.

Longweefsel

Typisch bij emfyseem is dat de uitademing nooit helemaal voltooid kan worden door het genoemde verlies van elasticiteit van het longweefsel en door een opeenhoping van taai slijm. De uitademing verloopt dan zo traag en moeizaam dat tijdens het uitademen de prikkel om in te ademen (hoge pCO²) zich weer aankondigt. Door de sterke uitrekking van het emfysemisch longweefsel staat de borstkas voortdurend zogezegd in de inademingsstand (inspiratiestand). De patiënt krijgt met andere woorden te weinig lucht en probeert de adembewegingen effectiever te maken door spiergroepen in te zetten die zelden gebruikt worden voor de ademhaling, waarbij de borstkas en de schouders worden opgetrokken en de patiënt zich soms zelfs schrap zet tegen een stoelleuning, het bed of een muur. De bemoeilijkte uitademing is piepend (slijm), rochelend, en de inademing versneld.

Factoren

Samenvattend heeft deze vorm van kortademigheid alles te maken met onder andere de volgende factoren:
  • Vermindering van het diffusieoppervlak (gaswisseling).
  • Verkleining van het capillaire vaatbed.
  • Vermindering van de elasticiteit van het longweefsel.
  • Vertraagde uitademingssnelheid.

Longen bij ernstige COPD / Bron: James Heilman, MD, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Longen bij ernstige COPD / Bron: James Heilman, MD, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Diagnose

Met röntgen-, longfunctie- en bloedonderzoek is de diagnose meestal snel gesteld, hoewel de klinische verschijnselen doorgaans al in een vroeg stadium niet mis te verstaan zijn. Karakteristiek is dat in het eindstadium de borstkas star en tonvormig wordt door de continue inademingsstand van de thorax en de voortdurend bemoeilijkte uitademing. De diagnose longemfyseem wordt gesteld met onder andere de volgende onderzoeken:

Röntgen- en longfunctieonderzoek

Op de röntgenfoto zijn onder meer een laagstaand diafragma (middenrif) en een horizontale stand van de ribben zichtbaar. Bij longfunctie-onderzoek blijkt het residu (lucht die achterblijft in de longen na maximale uitademing) hoog en de vitale capaciteit verminderd.

Bloedonderzoek

Doordat de gaswisseling in gebreke blijft, is er sprake van een verhoogde kooldioxidewaarde (hoge pCO²) en een laag zuurstofgehalte (lage pO²). Onder geleiding van de bloedgaswaarden wordt bij ernstig longemfyseem zuurstof toegediend. Doordat de diffusie in de longen slecht verloopt, is de hemoglobine (Hb) en het erytrocytengehalte in het bloed meestal verhoogd. Dit is een karakteristiek compensatiemechanisme bij onder andere longemfyseem.

Klachten en symptomen van longemfyseem

Er zijn tal van verschijnselen die duiden op longemfyseem of het beginstadium ervan. Een kleine greep hieruit:

Hoesten, opgeven van slijm (sputum)

De klachten gaan niet over, het hoesten is progressief. Deze symptomen vormen vaak het beginstadium van longemfyseem.

Kortademigheid

Dyspnoe of kortademigheid treedt aanvankelijk alleen op bij inspanning, later ook in rust. Het verloop van longemfyseem is in dat opzicht progressief van aard.

Cyanose

Cyanose (blauwzucht) is het gevolg van een verstoorde gaswisseling.

Opgetrokken schouders

Bij ernstig emfyseem worden ook de hulpademhalingsspieren ingezet om voldoende lucht binnen te krijgen, zoals het optrekken van de schouders, steun zoeken bij een stoelleuning, de muur, enzovoorts.

Verhoogde Hb

Verhoogde Hb en hoge erytrocytenspiegel (polycythemie) in het bloed. Het is feitelijk een compensatiemechanisme door de verstoorde gaswisseling in de longen.

Inademingsstand van de borstkas

De thorax is star en tonvormig.

Verlengde, moeizame uitademing

Door het elasticiteitsverlies van het longweefsel is voornamelijk de uitademing bemoeilijkt.

Shockverschijnselen

Shock treedt vooral op als het longemfyseem in een vergevorderd stadium is, waarbij de patiënt meestal continu zuurstof krijgt toegediend.

Algehele malaise

Longemfyseem gaat vaak gepaard met vermoeidheid, depressies, vermagering (hoog energieverbruik tegenover weinig eetlust) en een slechte nachtrust. Dikke enkels treden op als door het longemfyseem het hart gedecompenseerd raakt (decompensatio cordis).

Oorzaken van longemfyseem

Longemfyseem is doorgaans het gevolg van een andere aandoening. Vaak is dat een chronische bronchitis of astma bronchiale (COPD), meestal in combinatie met bepaalde vormen van longfibrose, ofwel toenemende verbindweefseling van het longweefsel. In het merendeel van de gevallen is roken de onderliggende oorzaak van longemfyseem. Ook zijn er genetische (erfelijke) oorzaken bekend. Sommige beroepsgroepen neigen meer tot het krijgen van longemfyseem, zoals mijnwerkers (stof), bouwvakkers (asbest en verf), kappers (haarproducten) en koperblazers (trompet, hoorn; verhoogde druk in de longen) in orkesten.

Behandeling van longemfyseem

Een belangrijke peiler bij de behandeling van emfyseem is het actief bestrijden van luchtweginfecties, omdat ze de klachten verergeren. In de meeste gevallen heeft longemfyseem een progressief en fataal verloop. Het gaat dus niet meer over als het emfyseem eenmaal manifest is. De behandeling bestaat in de regel uit het voorschrijven van luchtwegverwijders, antibiotica (bij infecties), ontstekingsremmers en slijmoplossers.

COPD versus gezonde long / Bron: Publiek domein, Wikimedia Commons (PD)COPD versus gezonde long / Bron: Publiek domein, Wikimedia Commons (PD)
Fysiotherapie
Bij ernstig emfyseem ontkomt men er niet aan om praktisch continu zuurstof toe te dienen (onder controle van de bloedgaswaarden). Veel slaap- en kalmeringsmiddelen hebben als neveneffect een ventilatoire depressie. Het is dus zaak op te passen met deze medicamenten, zeker als het zelfzorgmiddelen betreft die dus zonder recept verkrijgbaar zijn. Ook fysiotherapie is belangrijk. Emfyseempatiënten krijgen bijvoorbeeld het advies om zich 's ochtends eerst helemaal leeg te hoesten (huffen). Verder zijn goede leefgewoonten eveneens van cruciaal belang om het dagelijks leven draaglijk te houden. Stoppen met roken is daar uiteraard een van.

Cor pulmonale (decompensatio cordis)

Zoals genoemd is de prognose van longemfyseem slecht. Er treedt een toenemende verzuring (acidose) op als gevolg van respiratoire problemen. Cor pulmonale (decompensatio cordis) is een van de vele complicaties van longemfyseem. Het betreft een vergroting van de rechter harthelft als gevolg van de COPD, dat het hart sterk belast. Dit hartfalen gaat uiteindelijk gepaard met oedeem, cyanose, leverstuwing en toenemende kortademigheid naast de respiratoire insufficiëntie als gevolg van het emfyseem.

Naar de huisarts...

Zoals gezegd gaan bepaalde longziekten gepaard met longemfyseem. 'Er op tijd bij zijn' kan soms erger voorkomen, gelet ook op het sluipende karakter van longemfyseem. De huisarts is de aangewezen persoon voor mensen met beginnende longklachten, zoals vaak hoesten zonder verkouden te zijn, opgeven van slijm (sputum) en een piepende, rochelende ademhaling. Ook snel kortademig worden tijdens inspanning is meestal een veeg teken. Belangrijk is ook dat er meteen gestopt wordt met roken, hoe moeilijk dat doorgaans ook is voor iemand die zijn hele leven stug gerookt heeft. Bij de eerste signalen van COPD is het verstandig direct de huisarts om raad te vragen en de leefgewoonten drastisch aan te passen.

Lees verder

© 2014 - 2019 Orion, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
COPD; chronic obstructive pulmonary diseaseCOPD; chronic obstructive pulmonary diseaseCOPD is een afkorting voor chronic obstructive pulmonary disease. Dit is een verzamelnaam voor verschillende longziekten…
Wat doen tegen rokerslong? Symptomen en behandeling van COPDWat doen tegen rokerslong? Symptomen en behandeling van COPDKortademigheid, kuchen en voortdurend hoesten: het zijn typische symptomen van Chronisch Obstructief Longlijden of COPD.…
COPD: LongemfyseemCOPD: LongemfyseemEen longemfyseem is een vorm van COPD, het is een chronische ziekte waarbij longblaasjes beschadigingen oplopen en hun f…
Longziekte COPD: Chronic Obstructive Pulmonary DiseaseLongziekte COPD: Chronic Obstructive Pulmonary DiseaseDe longziekte COPD is de verzamelnaam voor chronische bronchitis en longemfyseem. De naam COPD staat voor Chronic Obstru…
COPD: Een veel voorkomende longziekteCOPD: Een veel voorkomende longziekteCOPD is net als astma een longziekte. De longen zijn beschadigd en er is sprake van een ernstig adem tekort en benauwdhe…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Oracast, Pixabay
  • Codex Medicus, 'Longziekten', C. Gerrits
  • Codex Verpleegkunde, 'Interne verpleging', G. Thijs
  • 'Algemene ziekteleer'', H. Hazelhorst, Uitgeverij Spruyt & Van Mantgem, Leiden
  • 'Biologie van de mens', Th. Rooswinkel, Uitgeverij Wolters-Noordhoff, Groningen
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Emfyseem
  • Afbeelding bron 1: Henry Vandyke Carter, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Afbeelding bron 2: James Heilman, MD, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • Afbeelding bron 3: Publiek domein, Wikimedia Commons (PD)

Reageer op het artikel "Longemfyseem een sluipende ziekte"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reactie

Frans van de Za Nde, 10-02-2014 18:49 #1
Heeft de Voedings en Waren Autoriteit ooit een bezoek gebracht aan een producent van het meest dodelijk product dat we kennen?

Infoteur: Orion
Laatste update: 10-05-2019
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Longziekten
Bronnen en referenties: 9
Reacties: 1
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!