InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Natuurgeneeswijze > De geneeskracht van valeriaan

De geneeskracht van valeriaan

De geneeskracht van valeriaan Valeriaan heeft voor der mens diverse goede eigenschappen; zo hielp het bij de koorts en de pest. De duivel maakte zich daar erg boos over. Hij scheurde een valeriaanplant uit de aarde en beet uit woede een stuk van de wortel af. Sindsdien is de wortel stomp en heeft het een onaangename geur. Valeriaan is veel gebruikt in de volksgeneeskunde, de homeopathie, de fytotherapie en wordt zelfs nog steeds als rustgevend middel gebruikt in de reguliere geneeskunde. Het grote voordeel aan valeriaan is dat het rustig maakt zonder dat het concentratievermogen wordt aangetast. Het coördinatievermogen en geestelijk evenwicht wordt versterkt doordat valeriaan de aanmaak en werking van de juiste neurotransmittors reguleert.
Botanische tekening valeriaan / Bron: Franz Eugen Köhler, Köhler's Medizinal-Pflanzen, Wikimedia Commons (Publiek domein)Botanische tekening valeriaan / Bron: Franz Eugen Köhler, Köhler's Medizinal-Pflanzen, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Inhoud:


Naamgeving valeriaan

In de botanische wetenschap, de biologie en de kruidengeneeskunde worden doorgaans speciaal afgesproken botanische namen gebruikt welke altijd in het Latijn zijn. De officiële wetenschappelijke naam van valeriaan is Valeriana Officinalis. Valere bekent in het Latijn ´gezond zijn´ of ´sterk zijn´. Daarvan is de naam valeriana een afgeleide. Overigens is dit slechts de meest waarschijnlijke verklaring van het woord valeriaan. Anderen denken dat het afkomstig is van de Romeinse keizer Plinius Lucinus Valerianus wie het kruid als geneesmiddel zou moeten hebben gebruikt. Voordat keizer Valerianus er was, kenden de Noren en Germanen de god Balder. Velen denken dat valeriaan een verbastering is van ´Balderiaan´. In de taalontwikkeling zie je vaker de omkering van de ´B´ en de ´V´.

De vele namen van valeriaan

´Officinalis´ betekent betekent ´afkomstig van de werkplaats van de apotheker´. Deze kwalificatie kregen alle planten mee die gebruikt werden in de geneeskunde. In de volksnamen van vele landen komt de kat terug. Katten houden van valeriaanwortel; vandaar dat men vroeger de kat verbond aan valeriaan. In het Nederlands kent dit geneeskruid de volgende bijnamen: Echte valeriaan, Kattekruid, Baldriaan, Stinkerskruid, Zenuwgoed, St. Joriskruid, Speerwortel, Speerkruid Koortswortel, Veldkropper, Pijpenkruid, Kattepier, Stinkaard, Fleerjan, Ooghecruyt en Duvelsdrek.

Valeriaan in de antieke tijd

Valeriaan werd al in het oude Griekenland gebruikt als kalmerend en ontspannend middel. Hippokrates en Galenus raadden het aan bij slapeloosheid. Dioscorides, pinonier der geneeskunde en kruidenwetenschap, wees op de onaangename geur van dit geneeskruid. Hij prees het aan bij hartkloppingen, spijsverteringsperikelen, epilepsie en ontstekingen van de urinewegen. Valeriaan werd daarnaast gebruikt als hoestdrank. Het werd zelfs aanbevolen om het gezichtsvermogen te verbeteren en het was een onderdeel in een mix van kruiden die gebruikt werden om parfums te maken.

Valeriaan van de Middeleeuwen tot 20e eeuw

In de Middeleeuwen werd valeriaan gebruikt tegen onder andere epilepsie en een overmatige prikkeling van de zintuigen. Nicholas Culpeper. Een gevierd Engels botanicus uit de 17e eeuw en kruidenwetenschapper, raadde vrouwen valeriaan aan als menstruatiebevorderend middel. Het middel was intussen een alom geprezen volksmedicijn geworden en werd tot ver in de 20e eeuw gebruikt bij vooral: zenuwachtigheid, rusteloosheid, slapeloosheid, angst, hysterie, spanningshoofdpijn, astma menstruatiekrampen, nerveuze maag, spastische colon, hoge bloeddruk. Het was daarnaast een uitstekend middel om al te rusteloze en drukke kinderen te bedaren. De geur van valeriaanwortel, welke niet lekker wordt gevonden door mensen, is wel zeer aanlokkelijk voor katten, ratten, muizen en andere knaagdieren. Over de rattenvanger van Hamelen deed het verhaal de ronde dat hij een stukje valeriaanwortel in zijn jaszak had.

Valeriaan tijdens de Eerste Wereldoorlog

In de Eerste Wereldoorlog(1914-1918), die veel verschrikkelijker moet zijn geweest dan de Tweede Wereldoorlog, bracht men de bevolking tot rust met valeriaan. Door de overvliegende vliegtuigen ontstond er regelmatig paniek. Frontliniesoldaten die allerlei gruwelijkheden van dichtbij moesten aanschouwen werden eveneens met valeriaan behandeld om ze tot rust te brengen.

Werkzame stoffen valeriaan

De wortels van de valeriaanplant is het enige deel wat gebruikt wordt medicinale werkzaamheden. Alleen de wortels van een twee- of driejarige plant worden gebruikt. De wortel wordt geoogst as de blaadjes van de plant verdord zijn; in september en oktober. Je kunt de wortel vers gebruiken maar hij kan ook gedroogd worden bij 40 graden Celcius. De samenstelling van de werkzame stoffen kan bij valeriaanplanten enorm verschillen. Het is afhankelijk van de ouderdom van de plant, de groeiplek, de groeicondities, de subspecies en de variëteiten. De belangrijkste stoffen in valeriaan zijn: 20 soorten etherische oliën, 10 soortrenvaleprotiaten, drie soorten aminozuren en acht soorten alkaloïden en het furanofuraan lignaan hydroxypinoresinol. In minder belangrijke mate bevat het fenolzuren, flavonoïden, sterolen, looizuur, mierezuur, azijnzuur, appelzuur, choline, enzymen, suikers, hars en organische zuren.

In zeer kleine hoeveelheden wordt valeriaanwortel als smaakmaker gebruikt in vruchtendranken, banketproducten, ijs en snoep. Voor het medicinale effect kun je thee van de wortel zetten.

Valeriaan als kalmeringsmiddel

Valeriaan heeft een kalmerend en ontspannend effect op het zenuwstelsel. Het heeft in de hersenen een soort tegenovergesteld effect als caffeïne. Stoffen in valeriaan werken als GABA-versterkend middel. GABA is een neurotransmitter die zorgt voor een angst- en stresswerende werkzaamheid. Daarnaast zorgen andere stoffen in valeriaan ervoor dat GABA wordt aangemaakt. Deze neurotransmitter is niet alleen actiever maar ook meer aanwezig in de hersens, na inname van valeriaan. Hierdoor werkt valeriaan goed om angsten te bestrijden. Overdreven rusteloze zenuwimpulsen van andere hersenonderdelen worden verminderd door de valeriaanwortel. Door deze krachtige medicinale werkzaamheid is het een effectief middel bij een groot aantal indicaties. Een fytotherapeut kan het voorschrijven bij:
  • Stress, zenuwachtigheid, rusteloosheid, prikkelbaarheid, jachtigheid, overwerkt-zijn,
  • Blad valeriaan / Bron: Randy Nonenmacher, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Blad valeriaan / Bron: Randy Nonenmacher, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
    Hartkloppingen,
  • Spanningshoofdpijn, migraine, duizeligheid,
  • Oorsuizingen, ziekte van Meniere,
  • Prikkelhoest, hoge bloeddruk, astma, zenuwpijn,
  • Angsten, examenvrees, plankenkoorts, angst voor sollicitatiegesprek,
  • Hysterie, paniek, overdreven emotionaliteit,
  • Overdreven bezorgdheid, snel in staat van opwinding geraken,
  • Intellectuele overspannenheid, depressiviteit na intellectuele overinspanning,
  • Concentratieproblemen,
  • Veminderd coördinatievermogen,
  • Negatieve effecten van alcohol,
  • ADHD vanaf 4 jaar,
  • Ontwenning van kalmerende middelen zoals benzodiazepinen,
  • Ontwenning van nicotine,
  • Verhoogde schildklierwerking,
  • Overgangsklachten, spanningen vlak voor de menstruatie.

Valeriaan als slaapopwekkend middel

Valeriaan bevordert de slaap. Deze werking is het best als het gedurende twee tot vier weken wordt ingenomen. De eerste keer na inname is het niet waarschijnlijk dat het direct goed werkt. Het mooie aan valeriaan is dat je gewoon helder weer opstaat; je hebt geen ´kater´ zoals van sommige chemische slaapmiddelen. Daarnaast leidt het niet tot gewenning; je hebt er niet steeds meer van nodig. Bovendien kun je er niet verslaafd aan raken. Hierdoor wordt het ingezet bij:
  • Problemen met inslapen,
  • Na hectische dagen/langdurig eentonig werk zoals computerwerkzaamheden en studeerperioden,
  • Angsten,
  • Doorslaapproblemen of het ´s nachts wakker liggen nadat je een paar uur hebt geslapen.,
  • Vaak ´s nachts wakker worden.

Valeriaan bij krampen in darmen, nek en spieren

Deze plant is niet alleen goed voor de psychische rust maar heeft ook rustgevende kwaliteiten op het fysieke vlak. Valeriaan is een krampopheffend en spierontspannend middel. Het werkt vooral ontspannend op de nekspieren. Bovendien verhoogt het de galaanmaak waardoor de spijsvertering beter verloopt. Krampen en spanningen zijn vaak het gevolg van stress. Om deze medicinale effecten wordt valeriaan voorgeschreven bij:
  • Spijsverteringsstoornissen:
  • Maagdarmkrampen, nerveuze maag, kolieken,
  • Spastische colon of prikkelbaredarmsyndroom,
  • Winderigheid, constipatie en diarree.
  • Spierkrampen en -spanningen:
  • Nekpijn,
  • Rusteloze benen, gespannen spieren, motorische onrust,
  • Menstruatiepijn.

Overige medicinale werkingen

De rustgevende en slaapverbeterende eigenschappen zijn het meest belangrijk voor valeriaan. Daarnaast zijn er een aantal secundaire werkingen waarvan het goed is ze te kennen als je valeriaan gebruikt. Je kunt valeriaan uiteraard ook speciaal voor deze indicaties gebruiken:
  • Omdat het de kransslagaders verwijdt wordt het gebruikt tegen nerveuze hartklachten,
  • Aangezien het een anafrodisiac is wordt het gebruikt door mensen met overmatig libido,
  • Daar het een slijmoplossemnd middel is kun je meer vrijelijk ademhalen,
  • Vanwege de diuretische werking worden oedemen verminderd.

Raadpleeg een fytotherapeut

Wie valeriaan als geneeskrachtig middel wilt gebruiken wordt aangeraden een consult te nemen bij een fytotherapeut. Valeriaanextracten en medicijnen in de vorm van moedertincturen, poeders, nebulisaat, vloeibaar extract, zalf, creme en capsules dienen alleen op voorschrift van bevoegden gebruikt te worden. Een fytotherapeut kan je daarover meer vertellen net als over de eventuele bijwerkingen en interacties met andere medicijnen of kruiden. Daarnaast bestaan er heilzame combinaties met kruiden. Alle in dit artikel genoemde medicinale werkingen van dit geneeskruid zijn gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek en komen uit het Groot Handboek Geneeskrachtige Planten van Geert Verhelst, een standaardwerk op het gebied van genezende planten. Het boek wordt gebruikt in de fytotherapie.

Lees verder

© 2013 - 2019 Tom008, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Valeriaan, botanisch en farmacologischValeriaan, een vaste plant die vooral langs beekjes en in vochtige weilanden groeit, is zonder meer het krachtigste kalm…
Natuurlijke middelen tegen stressNatuurlijke middelen tegen stressEr zijn diverse natuurlijke, plantaardige geneesmiddelen (fytotherapie) die werkzaam zijn tegen stress. Bekende middelen…
Valeriaan, botanisch en farmacologischEen plant die zonder meer in de top twintig van de geneeskrachtige plant geklasseerd moet worden is Valeriana officinali…
Valeriaan voor mensen en kattenValeriaan, een inheemse vaste plant die zowel in de tuin als in de huisapotheek thuishoort. Een plant voor de moderne ge…
Tuinkruiden: Valeriaan, Valeriana OfficinalisTen tijde van Hippocrates, in de 5e en 4e eeuw v. Chr. werd. valeriaan al intensief door de medische wetenschap gebruikt…
Bronnen en referenties

Reageer op het artikel "De geneeskracht van valeriaan"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

Anita, 06-10-2019 18:33 #10
Ik heb valeriaan dragees, geglazuurd. Ik kan helaas geen pillen slikken maar ik kan nergens vinden of ik de pillen mag kauwen. Er wordt overal beschreven dat ze met water moeten worden ingenomen. Kan kauwen kwaad?

Kees Hermans, 13-03-2019 11:26 #9
Verlaagt valeriaan ook je bloeddruk?

Ingrid van der Smissen, 10-03-2019 09:28 #8
Geachte,
Valeriaan is goed voor mensen met iets op de luchtwegen, het is zeker beter dan morfine waar ze in de ziekenhuizen gebruik van maken bij mensen die niet voldoen aan hun ideaalbeeld. Mijn moeder is overleden 5 februari en had geen pijn maar kon niet meer genoeg dingen doen en ze had in dat opzicht dementie dat ze haar eten niet genoeg kauwde, verder was er weinig op te merken enkel dat ze geen interesse meer had in het leven. Ik heb mijn energie en geld in haar gestoken en mijn tijd en een ander zorgt ervoor dat het na een paar dagen niet meer te zien is door dus het omgekeerde te doen en zij zijn daarvoor betaald en ik niet.
Dus ik hou meer van middelen die helpen maar goed zijn voor iemand.

Valeriaan is ook goed voor de urinewegen en de darmen.

Ingrid Van Der Smissen

Jannis, 06-10-2017 11:54 #7
Ik heb ook eens slaap problemen gehad. Van de huisarts slaap pillen genomen maar is niet de echte slaap en ik raakte er rap aan gewend ze hielpen niet meer nog sterker slaap pillen maar weer het zelfde.Tot me een natuurwinkel valeriaan aanraden druppeltjes uit een flesje in een beetje water doen en uitdrinken.Ik geloofde eerst niet dat dit zou helpen maar toch geprobeerd.En ja na een paar dagen begon het langzaam te beteren.Dus gooi die slaappillen de deur uit en gebruik valeriaan het werkt echt.Het is toch te gek dat dokters liever slaap pillen voorschrijven dan iets dat echt helpt.

Angela, 10-05-2017 03:01 #6
Ik heb een vraagje. Ik heb zojuist voor het eerst valeriaan druppels gehad voor mijn slaapprobleem, maar in plaats van dat ik beter slaap loop ik enorm te trillen en ben ik juist klaarwakker en kan mijn ogen niet eens lang dicht houden ze gaan gewoon van zelf weer open. In het verleden heb ik drugs gebruikt waaronder speed en mijn reactie op de valeriaan lijkt er best wel op qua dus klaarwakker zijn en geen chaos meer in mijn hoofd. Nu is mijn vraag is dit normaal en is het verstandig om er mee door te gaan dat misschien op langere termijn het wel gaat helpen bij mijn slaapprobleem? Ik heb maar 16 druppels gehad.

Jacomina, 15-12-2016 11:28 #5
Ook ik gebruik Valeriaan, in een poging om de chaos aan bewegingen in heel mijn lichaam, en de daaraan verbonden spierkrampen enigszins draaglijk te maken, en om mijn chemische slaap-troep, die ik vanwege de extreme pijnen die ik bij bovengenoemde klachten ervaar te kunnen minderen. Mijn vraag is of iemand een idee heeft over hoe hoog de dosis Valeriaan per dag mag zijn. Ik ben nogal bezorgd over de heftige diarree die telkens de kop (haha) opsteekt, en zoek me rot naar de oorzaak; waarvan ik ook de Valeriaan verdacht. Doch n.a.v. wat ik hier lees kan het dit dus niet zijn. Enfin, nogmaals: hoeveel mag je nemen, iemand een idee?

Marianne, 25-11-2016 17:17 #4
Ik had geruime tijd last van diarree zonder dat de oorzaak gevonden kon worden. Kreeg diarreeremmers maar wilde toch liever iets natuurlijks proberen. Begon dus met valeriaan. Binnen enkele dagen was het over en voelde geen gerommel en geborrel meer in mijn buik. Ik neem aan dat een periode met stress de oorzaak kan zijn geweest.

Richard Roeders, 22-11-2015 15:29 #3
Ik gebruik al enige jaren Valeriaan, maar nu is gebleken dmv bloedonderzoek dat mijn schildklier te langzaam werkt. Moet nu medicijnen innemen om de schildklier te stimuleren. Vraag: in hoeverre is de valeriaan debet aan deze situatie? heeft Valeriaan invloed op met trager worden van de schildklier? Is het raadsaam om met Valeriaan te stoppen?

mvg en alvast bedankt voor uw antwoord Reactie infoteur, 27-03-2016
Deze bijwerking is onbekend. Maar de effecten van langetermijngebruik van valeriaan zijn eveneens officieel onbekend.

In principe is het heel simpel te onderzoeken: als de traag werkende schildklier wordt veroorzaakt door valeriaan, kun je enige weken stoppen met valeriaan en kijken of de schildklier weer op normaal niveau gaat werken.
Wanneer de schildklier te traag blijft werken, lag het niet aan de valeriaan.
Wanneer de schildklier zich herstelt, is er een kans dat de valeriaan de oorzaak was van de te traag werkende schildklier.

E. A., 10-01-2015 14:01 #2
Ik ben altijd zenuwachtig voor toetsen, dit jaar is dat nog erger omdat ze ook meetellen voor mijn schoolexamen cijfer. Bij mijn eerste toets wist ik er nog niets vanaf, ik had economie, met lappen tekst. Ik kon me niet concentreren en dus de toets niet super goed maken. De volgende dag heb ik gelijk naar de huisarts gebeld en hij heeft me valeriaanextract voorgeschreven. Het werkt lekker rustgevend. Ik heb de 'versie' met 45mg, dus niet een sterke. Maar het helpt dus wel. Fijn dat zoiets bestaat haha. Een aanrader als je kampt met in de tekst genoemde 'kwalen'.

Kimberley Pex, 20-01-2014 14:23 #1
Ik wist wel dat 't rustgevend was, maar hierboven staan nog héél veel andere kwalen waar valeriaan goed voor is. Hartstikke fijn, dat valeriaan hier zo uitgebreid beschreven wordt!

Infoteur: Tom008
Gepubliceerd: 01-04-2013
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Natuurgeneeswijze
Special: Geneesplanten
Bronnen en referenties: 6
Reacties: 10
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!