InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Spiritueel > Zenmeditatie – de 10 ossen of bewustzijnsniveaus

Zenmeditatie – de 10 ossen of bewustzijnsniveaus

Zenmeditatie – de 10 ossen of bewustzijnsniveaus Zen is van boeddhistische oorsprong en wordt ook wel ‘het pad der eenzamen’ genoemd. Wars van elke orthodoxie wijkt deze leer niettemin fundamenteel af van de oorspronkelijke leerstellingen van het boeddhisme. Zen is zo geworteld in Japan dat de maatschappelijke, sociale en culturele invloeden groot zijn. Zen als 'leer' staat bovenal de bliksemachtige ervaring van de verlichting voor, het thuiskomen zonder weg te zijn geweest. Toch is er sprake van een groeiproces. De leerling kan zijn ‘reiken naar satori’ afmeten aan bepaalde bewustzijnsniveaus, ook wel de 10 ossen genoemd.

Inhoud


Zen en boeddhisme

Het ch'an- of zenboeddhisme komt van oorsprong uit India. Volgens de overlevering introduceerde Bodhidharma (ca. 470-543 n.C.) in China het ch'an-boeddhisme, een school van het mahayana-boeddhisme. Sterk beïnvloed door het taoïsme ontstond aldus de ch’an-stroming met verwant daaraan het tai chi chuan. In de 12de eeuw waaide deze filosofie over naar Japan, waar het zenboeddhisme werd genoemd. Het Japanse zen en Chinese ch’an zijn afgeleid van dhyana, Sanskriet voor concentratie en meditatie.

Bron: Tadjuideen, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Bron: Tadjuideen, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
Tai chi
Zen is een van de vele meditatiestromingen om tot verlichting te komen, zoals yoga en tai chi dat eveneens zijn. Overigens had Bodhidharma grote invloed op de meditatief-filosofische kant van de Shaolin-traditie en werd hij aldus een van de stichters van tai chi.

Zazen – zittend mediteren

Zen gebruikt drie methoden om tot verlichting te komen: meditatie (zazen), koanstudie en loopmeditatie (kinhin). Bij zazen, ofwel zittend mediteren, volgt de leerling zijn eigen ademhaling, een hulpmiddel om tot diepe concentratie te komen.

Loopmeditatie

Een andere methode is de koanstudie, ofwel het ‘begrijpen’ van veelal woordparadoxen. Een bekende koan luidt: hoe klinkt het klappen van één hand? Of: waar was je voordat je geboren werd? De verwarring die dit soort absurde vragen bij de leerling veroorzaakt zodra hij er diep over nadenkt, leidt soms in een flits tot inzicht. Het woord kinhin is Japans voor loopmeditatie, ook wel 'aandachtig lopen' genoemd en dat fundamenteel niet anders is dan zittend mediteren.

De ongrijpbare koan

De koan, of woordparadox, is ongrijpbaar voor het intellect en kan niet met begrippen worden belicht. Het is de raadselachtigheid ten top. Dat dwingt de leerling ertoe radicaal te breken met de manier van denken die in het dagelijks leven zo gewoon is. Aan de hand van koans en soortgelijke dialogen meet de zenmeester af hoe ver de leerling gevorderd is op het ‘steile pad’, zoals zen vaak genoemd wordt.

Satori

Zen is boeddhistisch van oorsprong en feitelijk een zeer intensieve meditatiescholing. Het doel ervan is dat de leerling satori bereikt, ofwel het schouwen van zijn eigen, ware aard, onder andere door het denken en de wereld van de begrippen te 'breken' met koans. Rituelen doen er niet toe, zijn volgens de ingewijden zelfs zinloos en leiden af van het ware pad. Zen is gericht op direct inzicht, in een flits. Ofwel de onmiddellijke ervaring van de werkelijkheid achter de wereld der verschijnselen waarin men leeft. Die weg heet meditatie.

Inzicht

Toch moet er, ook in zen, een soort leuning zijn waarlangs het goed lopen is. Op de een of andere manier moet het rijpingsproces van de leerling worden gemeten. Het verhaal van de '10 ossen' is zo’n methode, waarbij het spiritueel inzicht in zen achter de rede en begrippen tot uiting komt. In feite zijn het bewustzijns- of ontwikkelingsniveaus. Overigens zijn er verschillende versies van deze bewustzijnsvertelling in omloop. Hieronder volgt de interpretatie van zenmeester K’uo-an Chih-yüan (ca. 1150):

Bron: Faverte, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Bron: Faverte, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

De 10 ossen van zen

De '10 ossen' betreft een reeks afbeeldingen die de spirituele voortgang van de leerling enigszins concretiseren. Door de eeuwen heen is er immers altijd behoefte geweest om de voortgang in een soort stappen te omvatten.

1. Het zoeken naar de os

De spirituele reis van de leerling neemt een aanvang: het zoeken naar het Zelf. Alleen al het feit dat de leerling ergens naar zoekt, doet vermoeden dat zijn ego gescheiden is van het verheven wezen, gesymboliseerd door de os. In de eerste fase is er dus al sprake van een struikeldraad, want dat onderscheid bestaat simpelweg niet. Alleen zijn onwetendheid veroorzaakt deze dualiteit van het denken. De hindernis bestaat eruit dat de leerling satori denkt te bereiken omdat hij naar zijn ware wezen zoekt, alsof het iets is wat zich buiten hemzelf bevindt.

2. De sporen van de os

De leerling zoekt naar zijn ware aard. Hij duikt in boeken, zoekt raad bij meesters en mediteert. Toch vindt hij nergens houvast. De zenmeester zegt over deze bewustzijnsfase van de leerling: wie zijn ogen gesloten houdt, moet niet klagen dat hij niets kan zien.

3. Het waarnemen van de os

Inmiddels ziet hij de staart van de os. Het begint te dagen dat zijn ‘ik’ en de alomtegenwoordige geest onafscheidelijk zijn. Het is niets nieuws. Metaforisch geformuleerd komt een duizend jaar oude herinnering plotseling boven.

4. De os is gevangen

Nu moet de os getemd worden met spirituele discipline om te voorkomen dat hij weer wegloopt.

5. Het temmen van de os

De leerling heeft het Zelf gevonden. Toch blijft hij de wereld ordenen in begrippen. De leerling strijdt nu tegen zichzelf tot hij zich eindelijk met zijn Zelf kan verenigen. Niettemin denkt hij ook dan nog in onderscheidende begrippen, zoals het ik dat op het Zelf (de os) rijdt.

6. Terugkeer op de os

Heeft de leerling nu vat op het Zelf? Beslist niet. Volgens het zenboeddhisme is het onderscheid dat de leerling maakt tussen zijn ego en het alomtegenwoordige Zelf cruciaal. Zolang hij onderscheid maakt, kan er geen sprake zijn van satori.

Bron: Stilg4r, OpenclipartBron: Stilg4r, Openclipart
7. De os loopt weg
Het onderscheid tussen het Zelf en het ego is verdwenen. Zen streeft naar eenvoud en dat doel is nu bereikt.

8. Ook de leerling verdwijnt

Deze fase wordt gesymboliseerd door een lege cirkel zonder begin en einde. Het is het niets waaruit alles zich manifesteert. Het is de Boeddha-natuur, waarbij de mens zichzelf vergeet. Alleen in deze fase kan de leerling zijn ware aard ontplooien. De zinsbegoocheling waarin zijn denken zich verstrikt heeft, valt nu voorgoed weg.

9. Terug naar de oorsprong

De leerling is één geworden met alles om hem heen. Het onderscheid tussen innerlijk en uiterlijk is verdwenen. Het is een natuurlijke toestand, vrij van dualistisch denken. In de zenleer wordt dat mushin (niet-bewustzijn) genoemd. De paradox van het bewustzijn dat geen bewustzijn is, maar als niet-bestaand bewustzijn bestaat.

10. Aankomst met handen die gelukzaligheid schenken

De lachende boddhisattva – doorgaans voorgesteld als een dikke Boeddha – symboliseert de leegte, de satori. Hij is overal en nergens. Iedereen kan hem zien, toch is hij er niet. Deze paradox betekent dat hij als persoon onbelangrijk is geworden. Hij handelt met andere woorden niet vanuit zijn ego.

Lees verder

© 2012 - 2018 Orion, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Zenboedhisme: de verlichtingEen van de vormen van boedhisme is het zenboedhisme. Sommigen zeggen dat zenboedhisme het verstoten kind is van het boed…
Japanse FilosofieDe Japanse filosofie is grotendeels gebaseerd op Chinese denkrichtingen. In de 12de en 13de ontstonden de meest karakter…
Boeddhisme (religie)Boeddhisme (religie)Het boeddhisme is een religie. Het doel van boeddhisten is om te ontsnappen uit de cirkel van wedergeboorten, oftewel de…
Uitleg over het BoeddhismeIedereen heeft wel eens gehoord van het Boeddhisme, maar niemand kan echt vertellen wat het precies inhoud en wat de bel…
Paranormale bewustzijnstoestandenOns bewustzijn kent naast de normale toestanden als waken, slapen, dromen en dergelijke nog een aantal toestanden, die b…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Maxlkt, Pixabay
  • 'The way of Zen', Pantheon Books, Alan W. Watts
  • Enigma, 'Die grossen Rätsel unserer Welt', Bertelsmann Lexikon Verlag, Gütersloh/München
  • Afbeelding bron 1: Tadjuideen, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • Afbeelding bron 2: Faverte, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • Afbeelding bron 3: Stilg4r, Openclipart

Reageer op het artikel "Zenmeditatie – de 10 ossen of bewustzijnsniveaus"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Orion
Laatste update: 22-08-2018
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Spiritueel
Special: Tai chi chuan
Bronnen en referenties: 6
Schrijf mee!