InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Jeuk aan de anus: symptomen, oorzaak en behandeling

Jeuk aan de anus: symptomen, oorzaak en behandeling

Jeuk aan de anus: symptomen, oorzaak en behandeling Jeuk anus 's nachts of jeuk anus overdag is een vervelende klacht. Pruritus ani is een symptoomdiagnose en duidt op een hardnekkige jeuk rond de anus, welke zich kan uitbreiden in het perineale gebied. Er zijn verschillende oorzaken voor jeuk aan de anus, maar de oorzaak is niet altijd bekend. Vaak ontstaat er een vicieuze cirkel met klachten van (intense) anale jeuk, een branderig gevoel en krabben. Door krabben kan echter een traumatische dermatitis (huidontsteking) ontstaan, die weer jeuk geeft waardoor je de neiging hebt om te krabben, enz. Perianale jeuk irriteert en beïnvloedt het dagelijks functioneren. Behandeling van pruritus ani werkt meestal goed, zeker wanneer bekend is wat de oorzaak is.

Jeuk anus


Wat is pruritus ani?

Jeuk aan de anus

Pruritus ani betekent een chronisch (aanhoudend) intens jeukend gevoel rondom de anus. Jeuk aan de anus is een veelvoorkomende klacht, waar iedereen wel eens kortdurend last van heeft en dat is dus normaal. Wanneer de klachten evenwel langdurig aanblijven, de hele dag door, dan spreekt men van 'pruritus ani'. Het belangrijkste symptoom is de drang om rond de anus te krabben, die moeilijk is te weerstaan. De drang om te krabben kan op elk moment optreden, zowel overdag als 's nachts. De jeuk en de neiging om te krabben, speelt echter vooral de kop op nadat je naar het toilet bent geweest om te poepen, en 's nachts - vooral vlak voordat je in slaap valt.

Anale jeuk is vooral 's nachts hinderlijk

Jeuk aan de anus kan in het bijzonder ís nachts erg hinderlijk zijn, omdat je nachtrust erdoor verstoord wordt. Bij pruritus ani zijn er vaak weinig huidveranderingen ter plaatse te zien. Dikwijls ontstaat de jeuk door irritatie van het slijmvlies aan de ingang van de anus door vocht (zweet, slijm), waardoor maceratie (verweking van de huid) ontstaat, die irritatie en infectie bevordert en/of door ontlastingsresten waardoor de huid geëtst wordt waardoor jeuk ontstaat en het risico wordt vergroot op invasie van schimmels en bacteriën. Irritatie van het slijmvlies kan ook ontstaan door krabben en de aanwezigheid van bepaalde bacteriën (streptococcen), die daar eigenlijk niet thuishoren. Ook het frequent eten van sterk gekruide eten, kan leiden tot chronische jeuk aan de anus.

Infectie door frequent krabben

Aanhoudend krabben kan de huid beschadigen en vergroot het risico op een infectie van de huid in dat gebied. Ook kan chronische jeuk in het anale gebied leiden tot gevoelens van schaamte en het kan zowel je stemming als je nachtrust beïnvloeden.

Wie krijgt jeuk aan de anus?

Pruritus ani treft zowel kinderen als volwassenen. Mannen lijken er iets vaker last van te hebben dan vrouwen. Pruritis ani komt bij ongeveer 2% van de volwassen bevolking voor. Aanhoudende jeuk aan de anus komt het meest bij mensen tussen 40-60 jaar. Predisponerende factoren zijn:
  • een zittend beroep;
    Koffie / Bron: Istock.com/PuwanaiSomwanKoffie / Bron: Istock.com/PuwanaiSomwan
  • adipositas (zwaarlijvigheid);
  • grote psychische spanningen en aanhoudende stress;
  • fors alcohol- en koffiegebruik.

Wat is de oorzaak van pruritus ani?

Pruritus ani is een symptoom, niet een definitieve diagnose. Verschillende aandoeningen kunnen pruritus ani veroorzaken en dit staat bekend als secundaire pruritus ani (omdat een oorzaak kan worden geïdentificeerd). In veel gevallen is de oorzaak niet duidelijk. Dit wordt 'idiopathische pruritus ani' genoemd, wat zoveel betekent als 'jeukende anus van onbekende oorzaak'.

Er zijn verschillende mogelijke oorzaken van pruritis ani:

  • Perianale huidaandoeningen:
  • Mucosale (slijmvlies) afwijkingen:
  • Seksueel overdraagbare aandoeningen (soa's):
  • (Ab)normale (endel)darmflora:
    • erythrasma (Corynebacterium minutissimum);
    • schimmels en gisten (candidiasis);
    • Aarsmaden (Enterobius vermicularis); en
    • Volwassen aarsmaden / Bron: Publiek domein, Wikimedia Commons (PD)Volwassen aarsmaden / Bron: Publiek domein, Wikimedia Commons (PD)
    • Strongy-loides stercoralis (een parasitaire rondworm die de infectieziekte strongyloïdiasis veroorzaakt).
  • Gastro-intestinale aandoeningen:
  • Perianale (pre)maligniteiten (kanker en voorstadia van kanker):
  • Interne ziekten (die met perianale jeuk gepaard kunnen gaan):
  • Overige:
    • neuropathische pruritus;
    • contactallergie (door bijvoorbeeld vochtige doekjes, geparfumeerd toiletpapier, het gebruik van sommige zepen, parfums, crèmes, zalven of de kleurstof in sommige toiletpapier kunnen de huid rondom de anus bij sommige mensen irriteren);
    • langdurig gebruik van lokaal aangebrachte corticosteroïden.
  • Toiletgewoonten:
    • frequentie van reiniging (overmatige anale hygiëne wordt herhaalde in verband gebracht met pruritus ani);
    • gebruik van water en zeep na het poepen;
    • gebruik van hygiënische doekjes.
  • Stoelgang:
    • frequente diarree (sommige antibiotica en andere medicijnen kunnen leiden tot diarree);
    • ongewild verlies van ontlasting of slijm.
  • Eetgewoonten:
    Citrusvruchten / Bron: Istock.com/SVETLANA KOLPAKOVACitrusvruchten / Bron: Istock.com/SVETLANA KOLPAKOVA
    • sommige voedingsmiddelen, zoals citrusvruchten, druiven, tomaten, kruiden, en grote hoeveelheden bier, melk, thee, of koffie, worden soms niet volledig verteerd en kunnen de huid rond de anus irriteren nadat je naar het toilet bent gegaan om te poepen;
    • eten van gekruide voeding of sambal;
    • fors alcohol- en koffiegebruik;
    • kruidenthee.
  • (Afwijkend) seksueel gedrag:
    • receptieve anale seks.
  • Overmatige perianale bevochtiging:
    • overmatig zweten;
    • onvoldoende ventilatie (ondergoed, veel zitten, plastic stoelen, overgewicht);
    • fluor vaginalis (een vaginale afscheiding die volgens de vrouw afwijkt van wat voor haar gebruikelijk is wat betreft hoeveelheid, kleur en/of geur) en urine-incontinentie.
  • Overige:
    • perianale beharing.

In grofweg 25% van de gevallen is er sprake van idiopathische pruritus ani (van onbekende oorzaak). Soms spelen psychische factoren een rol.

Wat te doen bij jeuk aan de anus?

Als de jeuk aanhoudt en niet weggaat en je weet niet (precies) wat de oorzaak is, dan is het belangrijk om naar de huisarts te gaan. Je hoeft je nier te schamen voor deze klacht; een huisarts is gewend om met allerlei ziekten en aandoeningen geconfronteerd te worden, ook in de anale regio, hoe gênant de patiënt het ook vindt. De huisarts zal vragen naar de duur en het tijdstip van de jeuk, naar de toilethygiëne, naar frequentie en consistentie van de ontlasting, naar eventuele huidaandoeningen of andere ziekten, naar een eventueel dieet, naar zelfmedicatie en eventueel zal de huisarts een seksuele anamnese afnemen. Daarna zal de huisarts lichamelijk onderzoek verrichten. De perianale regio wordt grondig geïnspecteerd en er vindt een rectaal toucher plaats. Eventueel vindt aanvullend onderzoek plaats.

Hoe wordt jeuk aan de anus behandeld?

De behandeling is afhankelijk van de oorzaak. Indien er onderliggend lijden wordt gevonden, is causale behandeling aangewezen. Bij de aanwezigheid van bijvoorbeeld een schimmel is lokale medicamenteuze behandeling aangewezen in de vorm van een anti-schimmelzalf. Patiënten met idiopathische pruritus ani geeft twee weken smeren met 1% hydrocortisonzalf een aanmerkelijke vermindering van jeuk en irritatie. Vaak zal men echter bij het ontbreken van een behandelbare oorzaak eerst het gebruik van vaselinecetomacrogolcrème of zinksulfaatvaselinecrème 0,5% FNA 1-2 dd (en na de ontlasting) overwegen, teneinde de conditie van de plaatselijke huid op peil te houden. Nachtelijke anale jeuk kan enigszins verminderd worden door het kortdurend voorschrijven van een antihistaminicum. Het is van belang om etsing van de huid te voorkomen door poepresten en verweking van de huid. Goede hygiëne is hierbij aangewezen (zie onder). Wanneer de huid rondom de anus verweekt is, kan als basiszalf worden gekozen voor een zinkoxidesmeersel vaseline ana. Zinkoxide beschermt de huid en werkt licht indrogend en jeukstillend.

Vers fruit / Bron: Istock.com/karelnoppeVers fruit / Bron: Istock.com/karelnoppe

Algemene adviezen bij jeuk aan de anus

Adviezen bij perianale jeuk:
  • Goede hygiëne is van belang, zoals geen toiletpapier gebruiken, maar deppen met natte doekjes (die géén alcohol of parfum bevatten) en daarna de huid goed droogdeppen.
  • Je kunt na het poepen de anus ook reinigen met behulp van water (bidet of toiletdouche) en dep aansluitend met een zachte handdoek de anus droog.
  • Gebruik geen hygiënische doekjes of geparfumeerd toilet papier. Dit kan een allergie en irritatie veroorzaken.
  • Draag niet strakzittend katoenen ondergoed, panty's of strakke broeken. Ruimzittend katoenen ondergoed verdient de voorkeur.
  • Vermijd zoveel mogelijk het gebruik van zeep bij het reinigen van de anus of schuimbaden, enz.
  • Vermijd het gebruik van laxerende of darmprikkelende stoffen.
  • Gebruik vezelrijke voeding, zoals volkoren (ontbijt)producten, zilvervliesrijst, peulvruchten, groenten, rauwkost en vers fruit.
  • Drink voldoende water per dag.
  • Zorg voor voldoende lichaamsbeweging.

Wat zijn de vooruitzichten?

Een symptomatische behandeling (wanneer er geen oorzaak is gevonden) of causale behandeling (wanneer er wel een oorzaak is gevonden), kan in meer dan 90% van de gevallen tot verbetering dan wel volledige genezing leiden.

Lees verder

© 2015 - 2019 Tartuffel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Jeuk aan de anus en anaal eczeemAnaal eczeem wordt ook wel pruritus ani genoemd. Anaal eczeem veroorzaakt jeuk aan de anus. Hoewel anaal eczeem erg verv…
Wat zijn wormen (aarsmaden; oxyuren)?Wormen, ook wel aarsmaden of oxyuren genoemd, kunnen in de darm voorkomen. Wormen zijn ongeveer 1 centimeter groot en zi…
Aarsmaden of wormpjes: jeuk bij de anusAarsmaden of wormpjes: jeuk bij de anusMensen kunnen last hebben van diverse soorten wormen. Aarsmaden komen het meest voor. Een besmetting met aarsmaden komt…
Aambeien; hoe voorkom je het en hoe kom je er vanaf?Aambeien, heel wat mensen heeft er last van. Nog te vaak blijven mensen met de aandoening lopen omdat ze er niet meer na…
Aarsmaden bij mensenWat zijn aarsmaden? Aarsmaden zijn kleine wormpjes die parasitair voor kunnen komen in de dikke darm van de mens. Veel k…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: istock.com/KatarzynaBialasiewicz
  • E.M. van der Snoek, J. Meijs, F.B. de Waard van der Spek, W.I. van der Meijden .Pruritus ani: onderzoek bij honderd Rotterdammersmet anale jeuk.Nederlands tijdschrift voor dermatologie en venereologie volume 19, nummer 9, oktober 2009.
  • J.A.H. Eekhof e.a. (red.): Kleine kwalen in de huisartsenpraktijk, vijfde geheel herziene druk, tweede oplage, Elsevier Gezondheidszorg, Amsterdam, 2010.
  • Ive FA. In: Champion RH, Burton JL, Burns DA,Breathnach SM, red. Textbook of Dermatology. 6eed. Oxford: Blackwell Science 1 : 31 - .3.
  • Lysy J, Sistiery-Ittah M, Israelit Y, et al. Topical capsaicin -a novel and effective treatment for idiopathic intractable pruritus ani: a randomised, placebo controlled, crossover study. Gutt 2003;52:1323-6.
  • M.M. Verduijn, H. Folmer, L.W. Draijer. Pruritus ani. Farmacotherapeutische richtlijn. Nederlands Huisartsen Genootschap 2008.
  • P. Leguit, E.H.D. Bel en R. Oosterling. Pruritus ani; een irriterend probleem. Ned Tijdschr Geneeskd. 1988;132:956-8
  • Smith LE, Henrichs D, McCullah RD. Prospectivestudies on the etiology and treatment of pruritus ani.Dis Colon Rectum 1 2;25:35 -63
  • Weisshaar E, Kucenic MJ, Fleischer Jr AB,Bernhard JD. Pruritus and dysesthesia. In:Bolognia JL, red. Dermatology. 1e ed. Edinburgh:Mosby 2003:101.2.
  • Afbeelding bron 1: Istock.com/PuwanaiSomwan
  • Afbeelding bron 2: Publiek domein, Wikimedia Commons (PD)
  • Afbeelding bron 3: Istock.com/SVETLANA KOLPAKOVA
  • Afbeelding bron 4: Istock.com/karelnoppe

Reageer op het artikel "Jeuk aan de anus: symptomen, oorzaak en behandeling"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 26-10-2019
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Jeuk anus
Bronnen en referenties: 13
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!