InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Voortijdige puberteit: Oorzaken van vroeg begin puberteit

Voortijdige puberteit: Oorzaken van vroeg begin puberteit

Voortijdige puberteit: Oorzaken van vroeg begin puberteit Circa 1 op 5000 tot 10.000 kinderen lijdt aan een voortijdige puberteit (pubertas praecox). Bij een vroege puberteit is een jongen of meisje te vroeg seksueel volwassen geworden. Meisjes beginnen dan voor de leeftijd van acht jaar seksuele kenmerken te ontwikkelen. Bij jongens starten deze voortijdige puberteitssymptomen voor de leeftijd van negen jaar. Tijdens de puberteit ontstaat een snelle groei van botten en spieren en gebeuren veranderingen in de lichaamsvorm en -grootte. De vroege start van de puberteit bestaat uit enkele types. Meestal is de oorzaak onbekend, maar soms ligt een aandoening, tumor of hersenafwijking aan de basis van het vroeg begin van de puberteitskenmerken. De behandeling voor een vroegrijpe puberteit bestaat uit medicatie en/of de behandeling van het onderliggend probleem om een verdere ontwikkeling van de puberteit uit te stellen.

Types van voortijdige puberteit bij meisjes en jongens

De oorzaken van centrale en perifere vroegtijdige puberteit zijn variabel, maar de symptomen zijn wel vergelijkbaar.

Centrale vroegtijdige puberteit

Bij centrale vroegtijdige puberteit scheiden de hersenen op een abnormaal jonge leeftijd gonadotrofinen af. Dit zijn hormonen die door de hypofyse worden afgescheiden. Gonadotrofinen signaleren de geslachtsklieren (die aanwezig zijn in de eierstokken van meisjes en de testikels van jongens) om geslachtshormonen te produceren. Deze geslachtshormonen zorgen voor de fysieke veranderingen die optreden in de puberteit. De oorzaken van dit type zijn meestal onduidelijk. De meeste kinderen met deze aandoening hebben geen andere ernstige medische problemen of aandoeningen die leiden tot een vroegtijdige puberteit.

In sommige gevallen is centrale vroegtijdige puberteit geassocieerd met:

Perifere vroegtijdige puberteit

Perifere vroegtijdige puberteit (gonadotropine onafhankelijke vroegtijdige puberteit) komt minder vaak voor dan centrale voortijdige puberteit. Dit type voortijdige puberteit is het gevolg van de vroege productie van de hormonen androgeen en oestrogeen in andere lichaamsdelen. De vroege productie van androgeen en oestrogeen resulteert uit door onderliggende problemen met de bijnieren, de eierstokken, de hypofyse of de testikels.

Enkele mogelijke oorzaken zijn:

Andere vormen van vroegrijpe puberteit
Soms krijgt het kind te maken met een ander type vroegtijdige puberteit. De behandeling voor deze twee soorten vroegrijpe puberteit is niet nodig.

Premature thelarche

Premature thelarche veroorzaakt bij meisjes een milde ontwikkeling van de borst. De puberteitssymptomen zin beperkt en verdwijnen uiteindelijk soms totdat de normale puberteit optreedt.

Voortijdige adrenarche

Bij voortijdige adrenarche scheiden de bijnieren op bijzonder jonge leeftijd androgeen af. Het kind heeft dan een kleine hoeveelheid haargroei en krijgt een beginnende geur van een volwassen lichaam. Andere puberteitskenmerken komen niet tot stand totdat de echte puberteit optreedt.

Zwaarlijvigheid vormt een risicofactor voor een vroegtijdige puberteit / Bron: Tobyotter, Flickr (CC BY-2.0)Zwaarlijvigheid vormt een risicofactor voor een vroegtijdige puberteit / Bron: Tobyotter, Flickr (CC BY-2.0)

Risicofactoren van vroegrijpe puberteit bij kind

Een voortijdige puberteit treft meisjes veel vaker dan jongens. Afro-Amerikaanse kinderen zijn ook vaker aangetast. Wanneer een familiegeschiedenis aanwezig is, komt de aandoening ook meer tot uiting. Diverse genetische mutaties (wijzigingen) zijn betrokken in een vroegtijdige puberteit, zoals de genen KISS1 en MKRN3.

Andere risicofactoren voor vroegtijdige puberteit zijn onder meer:
  • ingestie (inslikken via de mond) of blootstelling aan producten die testosteron of oestrogeen bevatten, zoals anticonceptiepillen of hormooncrèmes en zalven
  • radiotherapie van de hersenen of het ruggenmerg voor de behandeling van tumoren, leukemie en vergelijkbare aandoeningen
  • zwaarlijvigheid

Symptomen

Jongens en meisjes

Tekenen van een vroegrijpe puberteit bij zowel jongens als meisjes zijn:
  • acne (huidaandoening met ontsteking van talgklieren)
  • de ontwikkeling van schaamhaar en okselhaar
  • een lichaamsgeur
  • een snelle groeispurt

Op jonge leeftijd zijn de meeste kinderen groter dan leeftijdgenoten, maar op volwassen leeftijd zijn ze meestal kleiner dan gemiddeld.

Meisjes

Meisjes met een vroegtijdige puberteit starten vroeg met de menstruatie en borstontwikkeling.

Jongens

Typische tekenen van een vroegrijpe puberteit bij jongens zijn
  • de groei van gezichtshaar
  • een diepere stem
  • spontane erecties en ejaculaties
  • vergrote testikels en een vergrote penis

Een bloedonderzoek is nodig / Bron: Frolicsomepl, PixabayEen bloedonderzoek is nodig / Bron: Frolicsomepl, Pixabay

Diagnose en onderzoeken

De kinderarts heeft de medische geschiedenis van het kind nodig en voert daarna een lichamelijk onderzoek uit. De arts bestelt mogelijk röntgenfoto’s van de hand en pols om de 'leeftijd' van de botten van het kind te bepalen. Indicaties van een snellere botgroei helpen een diagnose bevestigen of uitsluiten. Verder zijn een stimulatietest met het gonadotropine-releasing hormoon (Gn-RH) en een bloedonderzoek nodig. Deze testen controleren op niveaus van andere hormonen, zoals testosteron bij jongens en progesteron bij meisjes, hetgeen nuttig is om een diagnose van voortijdige puberteit te bevestigen. Bij kinderen met centrale vroegtijdige puberteit gebeurt een stijging van Gn-RH en andere hormoonspiegels. De hormoonspiegels blijven hetzelfde bij kinderen met perifere voortijdige puberteit. Een pijnloze, niet-invasieve MRI-scan detecteert voorts problemen met de hypofyse. Bij tekenen van een te traag werkende schildklier, is een schildklierscan (nucleair beeldvormend onderzoek) tot slot aanbevolen.

Behandeling van vroege start van puberteit bij kinderen

Het kind heeft mogelijk geen behandeling nodig als de vroegtijdige puberteit mild is of langzaam verloopt. As de aandoening dichter bij de leeftijd van de normale puberteit komt, is vaak ook geen behandeling nodig. Wanneer een medische behandeling vereist is, hangt de behandeling af van het type vroegtijdige puberteit.

Centrale vroegtijdige puberteit

De arts wil de productie van het luteïniserend hormoon (LH) en het follikelstimulerend hormoon (FSH) door de hypofyse onderbreken. Hij schrijft hiervoor het medicijn GnRH-agonist voor dat de gonadale activiteit van de klier blokkeert. De arts dient dit medicijn om de maand tot drie maanden toe als een injectie, of anders krijgt het kind een implantaat dat de medicatie in de loop van één jaar langzaam afgeeft. Het kind gaat hierdoor vaak ook meer groeien dan zonder behandeling. Na ongeveer zestien maanden stopt de behandeling meestal en hervat de puberteit.

Perifere vroegtijdige puberteit

Vaak is een onderliggend probleem aanwezig, zoals een tumor, en dan behandelt de arts dit (zoals een tumor verwijderen). Hierdoor stopt het vroeg begin van de puberteit vaak. Sms schrijft de arts ook medicijnen voor om de premature productie van oestrogeen en testosteron te doen stoppen.

Prognose van puberteit die voortijdig optreedt

Een voortijdige puberteit leidt meestal niet tot gezondheidsproblemen op de lange termijn. Met de juiste behandeling en therapie ervaren kinderen met een vroegtijdige puberteit een gelukkige en gezonde puberteit en volwassenheid.

Complicaties van vroeg begin van puberteit

Een verminderd zelfbeeld, een laag gevoel van eigenwaarde, een depressie, middelenmisbruik en een klein gestalte zijn enkele complicaties van een voortijdige puberteit.

Preventie van vroegtijdige puberteit

Door een gezond gewicht van het kind aan te houden, vermindert het risico op een vroegtijdige puberteit en andere aandoeningen die gepaard gaan met obesitas en overgewicht, zoals diabetes mellitus type 2. Ook mag het kind geen medicijnen, voedingssupplementen of andere producten nemen met oestrogeen of testosteron, tenzij de arts dit heeft voorgeschreven of aanbevolen.

Lees verder

© 2018 Miske, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Pubertas praecox en Pubertas tardaPubertas praecox en Pubertas tardaPuberteit: te vroege of te late puberteit. Een te late puberteit wordt Pubertas tarda genoemd, een te vroege puberteit w…
Heel jong de puberteit in gaanHeel jong de puberteit in gaanHet lijkt wel alsof de jongens en meisjes van tegenwoordig steeds vroeger in de puberteit geraken. Meisjes uit groep 6 e…
Voedingspatroon van het kind kan voortijdige puberteit gevenVoedingspatroon van het kind kan voortijdige puberteit gevenHet lichaam is een complex instrument, dat via eeuwenlange evolutie is ontwikkeld tot de huidige mens. Een gelijkmatig e…
Pubertas PraecoxPubertas Praecox, ook wel vroegtijdige puberteit genoemd, is een hormonale afwijking bij kinderen variërend tussen de le…
Problemen en roekeloos gedrag in de puberteitProblemen en roekeloos gedrag in de puberteitVeel pubers leven ongezond en lopen het risico op overgewicht. Roekeloos gedrag hoort tot op zekere hoogte bij de pubert…
Bronnen en referenties
  • Geraadpleegd op 4 december 2018:
  • Coëlho, Medisch Zakwoordenboek, digitale editie, versie 2010
  • Diagnosis, https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/precocious-puberty/diagnosis-treatment/drc-20351817
  • Overview, https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/precocious-puberty/symptoms-causes/syc-20351811
  • Precocious (Early) Puberty Symptoms & Causes, http://www.childrenshospital.org/conditions-and-treatments/conditions/p/precocious-early-puberty/symptoms-and-causes
  • Precocious Puberty in Boys and Girls, https://www.healthline.com/health/precocious-puberty
  • Precocious Puberty, https://kidshealth.org/en/parents/precocious.html
  • Precocious Puberty, https://rarediseases.org/rare-diseases/precocious-puberty/
  • Afbeelding bron 1: Tobyotter, Flickr (CC BY-2.0)
  • Afbeelding bron 2: Frolicsomepl, Pixabay

Reageer op het artikel "Voortijdige puberteit: Oorzaken van vroeg begin puberteit"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Miske
Gepubliceerd: 05-12-2018
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Bronnen en referenties: 10
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!