Voortijdige puberteit: Oorzaken van vroeg begin puberteit
Circa 1 op 5000 tot 10.000 kinderen lijdt aan een voortijdige puberteit (pubertas praecox). Bij een vroege puberteit is een jongen of meisje te vroeg seksueel volwassen geworden. Meisjes beginnen dan voor de leeftijd van acht jaar seksuele kenmerken te ontwikkelen. Bij jongens starten deze voortijdige puberteitssymptomen voor de leeftijd van negen jaar. Tijdens de puberteit ontstaat een snelle groei van botten en spieren en gebeuren veranderingen in de lichaamsvorm en -grootte. De vroege start van de puberteit bestaat uit enkele types. Meestal is de oorzaak onbekend, maar soms ligt een aandoening, tumor of hersenafwijking aan de basis van het vroeg begin van de puberteitskenmerken. De behandeling voor een vroegrijpe puberteit bestaat uit medicatie en/of de behandeling van het onderliggend probleem om een verdere ontwikkeling van de puberteit uit te stellen.- Epidemiologie
- Oorzaken
- Types van voortijdige puberteit bij meisjes en jongens
- Centrale vroegtijdige puberteit
- Perifere vroegtijdige puberteit
- Premature thelarche
- Voortijdige adrenarche
- Risicofactoren van vroegrijpe puberteit bij kind
- Symptomen
- Jongens en meisjes
- Meisjes
- Jongens
- Alarmsymptomen
- Diagnose en onderzoeken
- Behandeling van vroege start van puberteit bij kinderen
- Centrale vroegtijdige puberteit
- Perifere vroegtijdige puberteit
- Prognose van puberteit die voortijdig optreedt
- Complicaties van vroeg begin van puberteit
- Preventie van vroegtijdige puberteit
- Praktische tips voor het leven met voortijdige puberteit
- Zoek medische begeleiding
- Ondersteun het emotionele welzijn van het kind
- Draag bij aan een gezonde levensstijl
- Misvattingen rond voortijdige puberteit
- Voortijdige puberteit is altijd erfelijk
- Voortijdige puberteit is niet schadelijk voor de gezondheid
- Alleen meisjes krijgen te maken met voortijdige puberteit
- Voeding heeft geen invloed op het ontstaan van voortijdige puberteit
- Voortijdige puberteit heeft geen invloed op de mentale gezondheid
- Hormonale behandeling is altijd nodig
- Alle gevallen van voortijdige puberteit worden veroorzaakt door een medische aandoening
Epidemiologie
Voortijdige puberteit, of vroegtijdige seksuele rijping, komt relatief zeldzaam voor en betreft minder dan 1% van de kinderen. Het kan zowel bij jongens als meisjes optreden, hoewel het vaker wordt waargenomen bij meisjes. De prevalentie varieert wereldwijd, afhankelijk van genetische, omgevings- en gezondheidsfactoren.Oorzaken
Voortijdige puberteit kan veroorzaakt worden door verschillende factoren:- Centraal: Verhoogde activiteit van de hypothalamus en hypofyse, vaak idiopathisch, maar soms door tumoren of neurologische aandoeningen.
- Perifeer: Te veel geslachtshormonen door tumoren van de eierstokken, testikels of bijnieren, of door een verhoogde productie van geslachtshormonen door andere oorzaken.
- Exogeen: Blootstelling aan geslachtshormonen via medicijnen of externe bronnen kan ook vroegtijdige puberteit veroorzaken.
Types van voortijdige puberteit bij meisjes en jongens
De oorzaken van centrale en perifere vroegtijdige puberteit zijn variabel, maar de symptomen zijn wel vergelijkbaar.Centrale vroegtijdige puberteit
Bij centrale vroegtijdige puberteit scheiden de hersenen op een abnormaal jonge leeftijd gonadotrofinen af. Dit zijn hormonen die door de hypofyse worden afgescheiden. Gonadotrofinen signaleren de geslachtsklieren (die aanwezig zijn in de eierstokken van meisjes en de testikels van jongens) om geslachtshormonen te produceren. Deze geslachtshormonen zorgen voor de fysieke veranderingen die optreden in de puberteit. De oorzaken van dit type zijn meestal onduidelijk. De meeste kinderen met deze aandoening hebben geen andere ernstige medische problemen of aandoeningen die leiden tot een vroegtijdige puberteit.In sommige gevallen is centrale vroegtijdige puberteit geassocieerd met:
- congenitale bijnierhyperplasie (een groep genetische aandoeningen waarbij en abnormale hormoonproductie door de bijnieren optreedt)
- een hamartoom
- een hersenabces (verzameling van pus in de hersenen)
- een hersentumor of een ruggenmergtumor zoals een craniofaryngioom, glioom, …
- een hoofdtrauma
- een letsel aan de hersenen of het ruggenmerg
- een sarcoïd of tuberculair granuloom
- een vasculair letsel
- een vochtophoping in de hersenen bij de geboorte (hydrocefalie: waterhoofd)
- encefalitis (ontsteking van hersenen)
- hypothyreoïdie (een traag werkende schildklier)
- neurofibromatose type 1 (meestal geassocieerd met een oogglioom)
- radiotherapie aan de hersenen of het ruggenmerg
- statische encefalopathie (hersenziekte)
Perifere vroegtijdige puberteit
Perifere vroegtijdige puberteit (gonadotropine onafhankelijke vroegtijdige puberteit) komt minder vaak voor dan centrale voortijdige puberteit. Dit type voortijdige puberteit is het gevolg van de vroege productie van de hormonen androgeen en oestrogeen in andere lichaamsdelen. De vroege productie van androgeen en oestrogeen resulteert uit door onderliggende problemen met de bijnieren, de eierstokken, de hypofyse of de testikels.Enkele mogelijke oorzaken zijn:
- eierstokcysten of eierstoktumoren bij meisjes
- het McCune-Albright-syndroom, een zeldzame genetische aandoening die problemen veroorzaakt met de hormoonproductie, de huidskleur en de botgezondheid
- het Williams-syndroom (ontwikkelingsstoornis)
- testikeltumoren bij jongens
- tumoren in de hypofyse of bijnieren
Andere vormen van vroegrijpe puberteit
Soms krijgt het kind te maken met een ander type vroegtijdige puberteit. De behandeling voor deze twee soorten vroegrijpe puberteit is niet nodig.
Premature thelarche
Premature thelarche veroorzaakt bij meisjes een milde ontwikkeling van de borst. De puberteitssymptomen zin beperkt en verdwijnen uiteindelijk soms totdat de normale puberteit optreedt.Voortijdige adrenarche
Bij voortijdige adrenarche scheiden de bijnieren op bijzonder jonge leeftijd androgeen af. Het kind heeft dan een kleine hoeveelheid haargroei en krijgt een beginnende geur van een volwassen lichaam. Andere puberteitskenmerken komen niet tot stand totdat de echte puberteit optreedt.
Zwaarlijvigheid vormt een risicofactor voor een vroegtijdige puberteit / Bron: Tobyotter, Flickr (CC BY-2.0)Risicofactoren van vroegrijpe puberteit bij kind
Een voortijdige puberteit treft meisjes veel vaker dan jongens. Afro-Amerikaanse kinderen zijn ook vaker aangetast. Wanneer een familiegeschiedenis aanwezig is, komt de aandoening ook meer tot uiting. Diverse genetische mutaties (wijzigingen) zijn betrokken in een vroegtijdige puberteit, zoals de genen KISS1 en MKRN3.Andere risicofactoren voor vroegtijdige puberteit zijn onder meer:
- ingestie (inslikken via de mond) of blootstelling aan producten die testosteron of oestrogeen bevatten, zoals anticonceptiepillen of hormooncrèmes en zalven
- radiotherapie van de hersenen of het ruggenmerg voor de behandeling van tumoren, leukemie en vergelijkbare aandoeningen
- zwaarlijvigheid
Symptomen
Jongens en meisjes
Tekenen van een vroegrijpe puberteit bij zowel jongens als meisjes zijn:- acne (huidaandoening met ontsteking van talgklieren)
- de ontwikkeling van schaamhaar en okselhaar
- een lichaamsgeur
- een snelle groeispurt
Op jonge leeftijd zijn de meeste kinderen groter dan leeftijdgenoten, maar op volwassen leeftijd zijn ze meestal kleiner dan gemiddeld.
Meisjes
Meisjes met een vroegtijdige puberteit starten vroeg met de menstruatie en borstontwikkeling.Jongens
Typische tekenen van een vroegrijpe puberteit bij jongens zijn- de groei van gezichtshaar
- een diepere stem
- spontane erecties en ejaculaties
- vergrote testikels en een vergrote penis
Alarmsymptomen
Alarmsymptomen bij voortijdige puberteit zijn onder andere:- Vroege ontwikkeling van secundaire geslachtskenmerken, zoals borstgroei bij meisjes of testis vergroting bij jongens.
- Vroegtijdige menstruatie bij meisjes of vergroting van de penis bij jongens.
- Snelle groei in lengte en versnelde botrijping, wat kan leiden tot vroegtijdige beëindiging van de groeifase.
Een bloedonderzoek is nodig / Bron: Frolicsomepl, Pixabay
