Epstein-Barr-virus (EBV): overdracht, gevolgen & behandeling

Epstein-Barr-virus (EBV): overdracht, gevolgen & behandeling Het Epstein-Barr-virus (EBV) is de veroorzaker van de ziekte van Pfeiffer of klierkoorts (mononucleosis infectiosa). Het virus speelt ook een rol bij de ontwikkeling van verschillende soorten kanker. Epstein-Barr-virussen zijn wereldwijd wijdverbreid en behoren tot de meest voorkomende virussen die ziekten bij de mens veroorzaken. Bijna alle mensen ondergaan tijdens hun leven een EBV-infectie, maar symptomen van klierkoorts komen niet altijd voor. Bij ongeveer de helft verloopt de infectie onopgemerkt. Een bloedtest en de detectie van bepaalde antilichamen kunnen worden gebruikt om duidelijk te bepalen of je reeds een EBV-infectie hebt gehad.
Epstein-Barr-virus (EBV) / Bron: Linda Bartlett (Photographer), Wikimedia Commons (Publiek domein)Epstein-Barr-virus (EBV) / Bron: Linda Bartlett (Photographer), Wikimedia Commons (Publiek domein)

Profiel van het Epstein-Barr-virus (EBV)

Het Epstein-Barr-virus behoort tot de familie van herpesvirussen en wordt ook wel humaan herpesvirus type 4 (HHV-4) genoemd. De genetische samenstelling van het virus bestaat uit dubbelstrengs DNA, dat wordt omgeven door een soort kapsel gemaakt van een eiwitstructuur: de zogenaamde capside of eiwitmantel. De capside heeft op zijn beurt een omhulsel die bedekt is met oppervlakte-eiwitten die als spijkers naar buiten steken. Na infectie blijft het virus (net als andere herpesvirussen) levenslang in het lichaam en wordt het onder controle gehouden door je immuunsysteem. Een besmetting met Epstein-Barr-virus wordt dus nooit geheel opgeruimd.

Overdracht van het virus

Epstein-Barr-virussen worden voornamelijk overgedragen via speeksel, vooral bij zoenen. Maar ook zaken die in aanraking zijn gekomen met besmet speeksel vormen een mogelijke besmettingsbron. Deze omvatten bijvoorbeeld:
  • bestek
  • bekers, glazen
  • tandenborstel
  • kinderspeelgoed

Het Epstein-Barr-virus overleeft echter alleen op objecten zolang er voldoende vocht is. Eenmaal droog vormen objecten die in aanraking zijn gekomen met speeksel geen infectierisico meer.

Behandeling

Tot nu toe (anno 2020) is er geen behandeling die rechtstreeks werkt tegen het Epstein-Barr-virus (EBV). In de regel regelt het immuunsysteem dat de infectie de kop in wordt gedrukt. Om het immuunsysteem tijdens het genezingsproces te bevorderen, is het raadzaam om jezelf veel rust te gunnen en voldoende (water) te drinken bij de ziekte van Pfeiffer (klierkoorts). Symptomen zoals keelpijn of koorts kunnen indien nodig worden verlicht met vrij verkrijgbare medicijnen, bijvoorbeeld met paracetamol.

Historische achtergrond

De ziekte van Pfeiffer is genoemd naar de Duitse internist en kinderarts Emil Pfeiffer (1846-1921), die de ziekte in 1889 als eerste beschreef. Op basis van twee van de belangrijkste symptomen (gezwollen lymfeklieren en koorts) noemde hij de ziekte destijds 'klierkoorts'.

Zeven jaar oude Nigeriaanse jongen met een zwelling in de kaak die reeds enige maanden aanwezig is als gevolg van een Burkitt-lymfoom  / Bron: Mike Blyth, Wikimedia Commons (CC BY-SA-2.5)Zeven jaar oude Nigeriaanse jongen met een zwelling in de kaak die reeds enige maanden aanwezig is als gevolg van een Burkitt-lymfoom / Bron: Mike Blyth, Wikimedia Commons (CC BY-SA-2.5)
De virologen Anthony Epstein en Yvonne Barr ontdekten in 1964 een herpesachtig virus met behulp van de elektronenmicroscoop in cellen van het burkitt-lymfoom, een zeer agressieve tumor met een snel progressief ziektebeloop, en zij vermoedden dat het de oorzaak van de kanker was. Pas in de jaren zestig legden de onderzoekers, Werner Henle (1910-1987) en Gertrude Henle (1912-2006), beide virologen, het verband tussen het Epstein-Barr-virus, de ziekte van Pfeiffer en het Burkitt-lymfoom, alhoewel de exacte relatie tussen EBV en het burkitt-lymfoom anno 2020 nog niet duidelijk is.

Gevolgen van infectie

Ziekte van Pfeiffer

Infectie met het virus komt meestal voor in de kindertijd en dan verloopt een infectie meestal zonder (noemenswaardige) symptomen. De ziekte van Pfeiffer komt in 30-60% van alle gevallen voor bij adolescenten of volwassenen. Vanaf 40 jaar is ongeveer 98% van de mensen besmet met EBV. Na zowel een asymptomatische als een symptomatische infectie blijft het virus in het hele lichaam bestaan; het wordt dus nooit helemaal opgeruimd. Het virus kan opnieuw worden geactiveerd zoals dat met alle herpesvirussen het geval is. Een reactivering wordt meestal niet opgemerkt door de gastheer en wordt al snel in toom gehouden en ingeperkt door het immuunsysteem.

Kanker

Als er immunosuppressie is (bijvoorbeeld bij hiv-geïnfecteerde mensen of na een orgaantransplantatie), kan het virus zich (bij reactivering) ongecontroleerd vermenigvuldigen en bijdragen aan de ontwikkeling van verschillende zeldzame kankers. Al langere tijd wordt vermoed dat EBV een belangrijke etiologische rol speelt bij ziekten zoals de ziekte van Hodgkin of Hodgkin lymfoom (lymfeklierkanker), Burkitt-lymfoom (endemisch in Afrika) en andere lymfomen, en bij lymfoproliferatieve aandoeningen na transplantatie. EBV hoort daarom samen met het hepatitis B-virus (HBV), het hepatitis C-virus (HCV), het humaan papillomavirus (HPV), het humane T-lymfotroopvirus type 1 (HTLV-1) en het humaan herpesvirus 8 (HHV-8, ook bekend als Kaposi-sarcoomherpesvirus, KSHV) aan een groep menselijke virussen die verantwoordelijk zijn voor 10 tot 15 procent van alle kankers wereldwijd.

Een EBV-infectie wordt beschouwd als een mogelijke risicofactor voor het ontstaan van nasofarynxcarcinoom (ook wel NPC naar de Engelse term nasopharyngeal carcinoma), een in Europa en de Verenigde Staten zeer zeldzame vorm van plaveiselcelcarcinoom in de neus- en keelholten. EBV alleen is echter niet voldoende voor de ontwikkeling van kanker, zoals blijkt uit het kleine aantal kankers in vergelijking met de verspreiding van virussen. Andere factoren spelen hier een rol (chromosomale translocatie van het c-Myc-gen, een gen dat de expressie van andere genen reguleert). In de literatuur wordt malaria ook besproken als een potentiële cofactor. Menselijke borstkankercellen worden ook vaak geïnfecteerd door Epstein-Barr-virussen, zonder dat er een oorzakelijk verband wordt gezien. Hoewel EBV geen borstkankervirus is, verandert het de reactie van borstkankercellen op de taxanen (bepaalde medicatie) die bij chemotherapie worden gebruikt. Taxanen verstoren de celstructuur waardoor celdeling niet meer goed plaatsvindt. Fibroadenomen (goedaardige bindweefselknobbeltjes in de borst) worden zelfs vaker door Epstein-Barr-virussen besmet dan borstkankercellen.

Anno 2020 is bekend dat zeven oncovirussen een rol spelen bij de mens. Het Epstein-Barr-virus (EBV) is daar een van. Een oncovirus is een virus dat kanker kan veroorzaken. Naast het Burkitt-lymfoom, dat vooral in Afrika veel voorkomt, zijn er andere kankers die met het virus kunnen worden geassocieerd, namelijk:
  • Hodgkin-lymfoom / ziekte van Hodgkin
  • het nasofarynxcarcinoom (neus-keelholtekanker)
  • het post-transplantatie lymfoom
  • (in individuele gevallen) maagkanker
  • extranodaal nasaal NK/T-cellymfoom (NKTCL, een agressieve vorm van huidlymfoom)

Wereldwijd worden jaarlijks meer dan 100.000 kwaadaardige tumoren toegeschreven aan het Epstein-Barr-virus. Als je bedenkt dat bijna alle mensen besmet zijn met EBV, lijken de virussen slechts sporadisch tot kanker te leiden. Aangenomen wordt daarom dat hierbij nog andere factoren een rol spelen. Het is anno 2020 nog steeds niet duidelijk waarom sommige mensen kanker ontwikkelen jaren nadat ze EBV hebben gekregen of waarom dit bij de meeste mensen niet gebeurt. Het virus infecteert B-cellen die deel uitmaken van je immuunsysteem en die het lichaam beschermen tegen ziekten. Het kan de (werking van deze) cellen verstoren, waardoor ze onbeheersbaar worden en groeien. Het is ook aannemelijk dat andere factoren een rol spelen bij het ontstaan van kanker. Mensen lopen bijvoorbeeld een hoger risico op een met EBV-geassocieerde kankers als ze ook een andere aandoening hebben die hun immuunsysteem treft en verandert.

Auto-immuunstoornis

Er bestaat ook het vermoeden dat EBV verschillende auto-immuunziekten triggert of veroorzaakt, zoals multiple sclerose (MS), systemische lupus erythematosus (SLE) en reumatoïde artritis (RA). Er zijn echter ook aanwijzingen dat een infectie met EBV in ieder geval niet kan worden beschouwd als de enige oorzaak van latere auto-immuunziekten.

Andere ziekten

Chronisch vermoeidheidssyndroom (CVS) en encefalitis lethargica (epidemische slaapziekte) worden ook geassocieerd met het virus.

Lees verder

© 2020 Tartuffel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Epstein-Barr geen onschuldig virusEpstein-Barr geen onschuldig virusHet Epstein-Barr virus is wereldwijd een veel voorkomend herpesvirus. Ongeveer 80-90% van de wereldbevolking is drager v…
Virus verwant aan de ziekte van PfeifferVirus verwant aan de ziekte van PfeifferDe ziekteverschijnselen van de ziekte van Pfeiffer, veroorzaakt door het Epstein-Barr virus, zijn vrijwel gelijk aan de…
Test op de ziekte van Pfeiffer met een Pfeiffer zelftestTest op de ziekte van Pfeiffer met een Pfeiffer zelftestU kunt tegenwoordig eenvoudig en snel testen op de ziekte van Pfeiffer met een Pfeiffer zelftest. Deze zelftest test op…
De ziekte van Pfeiffer: Symptomen, diagnose en behandelingDe ziekte van Pfeiffer: Symptomen, diagnose en behandelingDe ziekte van Pfeiffer is een infectie ziekte die voornamelijk voorkomt onder jongeren. Deze ziekte wordt overgedragen d…

Elektrolyten: Functies en soorten, verstoorde balansElektrolyten: Functies en soorten, verstoorde balansElektrolyten zijn mineralen die zich in het bloed, de urine, de weefsels en andere plekken in het lichaam bevinden. De i…
Postvirale vermoeidheid: Vermoeidheid na virale infectiePostvirale vermoeidheid: Vermoeidheid na virale infectieHet postviraal vermoeidheidssyndroom (postvirale vermoeidheid) verwijst naar een ziekte met vermoeidheidsklachten die we…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Unknown Photographer, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Klierkoorts
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Infectious_mononucleosis
  • https://www.elizabethrider.com/epstein-barr-virus-reactivation/
  • https://www.thebodypro.com/article/glass-half-full-cancer-risk-people-living-hiv
  • https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4253616/
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Epstein%E2%80%93Barr_virus
  • https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/07448481.2020.1726927?journalCode=vach20
  • https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1198743X15007326
  • https://www.nature.com/articles/ncpneuro1043?proof=true
  • https://www.mmmig.nl/ziektebeelden-en-verwekkers/ebv-mononucleosis-infectiosa/achtergrond/
  • https://www.microbiologie.info/DNA%20en%20RNA%20virussen.html
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Eiwitmantel
  • https://www.ntvg.nl/artikelen/epstein-barr-virusinfectie-immunologie-en-immunopathologie/volledig
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Oncovirus
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Epstein-barrvirus
  • https://www.ntvg.nl/system/files/publications/b348.pdf
  • https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6691157/
  • https://www.cancer.org/cancer/cancer-causes/infectious-agents/infections-that-can-lead-to-cancer/viruses.html
  • https://www.healthline.com/health/epstein-barr-virus
  • https://www.kanker.be/alles-over-kanker/alle-types-kanker/lymfomen/hodgkin-lymfoom
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Burkittlymfoom
  • https://www.ntvg.nl/artikelen/lymfoom-bij-pati%C3%ABnten-na-een-orgaantransplantatie-ernstig-en-variabel-ziektebeeld
  • https://www.kanker.be/lexicon/h/humaan-t-lymfotroopvirus-1/humaan-t-celleukemievirus-type-1-htlv-1
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Myc
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Nasofarynxcarcinoom
  • https://www.scielo.br/scielo.php?pid=S0021-75572016000200113&script=sci_arttext
  • https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK47424/
  • https://borstkanker.nl/nl/chemotherapie-n-en-hun-combinaties%20
  • https://www.kanker.nl/kankersoorten/huidlymfoom/soorten-huidlymfoom/extranodaal-nkt-cel-lymfoom-nasale-type
  • https://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/causes-of-cancer/infections-eg-hpv-and-cancer/does-ebv-cause-cancer
  • Prof. dr. R.O.B. Gans, prof. dr. P.E.Y. Van Schil, prof. dr. J.P. Vandenbroucke, prof. dr. C. van Weel (hoofdred.). Codex Medicus. Reed Business, Amsterdam, 13e geheel herziene en opnieuw bewerkte druk, 2009, tweede en derde oplage 2010 en 2012.
  • Afbeelding bron 1: Linda Bartlett (Photographer), Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Afbeelding bron 2: Mike Blyth, Wikimedia Commons (CC BY-SA-2.5)

Reageer op het artikel "Epstein-Barr-virus (EBV): overdracht, gevolgen & behandeling"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 13-07-2020
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Ziekte van Pfeiffer
Bronnen en referenties: 34
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!