Hartrevalidatie: Revalidatieprogramma na hartproblemen

Hartrevalidatie: Revalidatieprogramma na hartproblemen Hartrevalidatie (cardiale revalidatie) is een gestructureerd revalidatieprogramma dat erop gericht is patiënten te helpen bij het aanpassen aan een leven met een hartziekte. Dit programma wordt vaak voorgeschreven door een arts om het herstel na een hartaanval, hartoperatie of andere hartprocedures te bevorderen. Het hartrevalidatieteam bestaat uit zorgverleners uit diverse disciplines die samenwerken om de patiënt te begeleiden. Het programma omvat meestal zowel educatie als lichaamsbeweging, wat leidt tot een verbeterde cardiovasculaire functie, een betere algehele gezondheid, een hogere kwaliteit van leven, en een verminderd risico op toekomstige hartproblemen. Hartrevalidatie kan al starten terwijl de patiënt nog in het ziekenhuis is en wordt vaak voortgezet in een hartrevalidatiecentrum dat meestal ook in het ziekenhuis gevestigd is.

Indicaties voor hartrevalidatie

Hartrevalidatie kan nuttig zijn voor patiënten met pijn op de borst / Bron: Pexels, PixabayHartrevalidatie kan nuttig zijn voor patiënten met pijn op de borst / Bron: Pexels, Pixabay

Aandoeningen

Hartrevalidatie kan gunstig zijn voor patiënten met de volgende hartproblemen:

Procedures

Hartrevalidatie is ook vaak aangewezen na bepaalde medische procedures, waaronder:
  • Angioplastiek en stenting
  • Hart- of hartklepoperaties
  • Harttransplantaties

Doelen van hartrevalidatie

Hartrevalidatie heeft als hoofddoel het ondersteunen van patiënten bij het verbeteren van hun fysieke, emotionele en sociale welzijn na het doormaken van een hartziekte of hartprocedure. De revalidatie richt zich op het bevorderen van het herstel, het verbeteren van de levenskwaliteit, en het voorkomen van toekomstige hartproblemen. Hierbij wordt de nadruk gelegd op het herstellen van de lichamelijke gezondheid door middel van gecontroleerde oefeningen, het verbeteren van de mentale gezondheid via psychosociale ondersteuning, en het bevorderen van gezond gedrag door educatie en coaching. Het ultieme doel van hartrevalidatie is om patiënten in staat te stellen hun dagelijkse activiteiten te hervatten en een gezond, actief leven te leiden.

Fysieke doelen
Een van de primaire doelen van hartrevalidatie is het verbeteren van de cardiovasculaire gezondheid. Dit wordt bereikt door middel van gecontroleerde en gepersonaliseerde trainingsprogramma's die gericht zijn op het verbeteren van de conditie van het hart en de bloedvaten. Daarnaast heeft het programma als doel om de uithoudingsvermogen en de spierkracht te verhogen, wat essentieel is voor de dagelijkse activiteiten van de patiënt. Patiënten leren om op een veilige manier lichaamsbeweging te integreren in hun dagelijks leven, wat het risico op toekomstige hartproblemen verlaagt.

Emotionele en psychologische doelen
Hartziekten kunnen niet alleen fysiek belastend zijn, maar ook een aanzienlijke emotionele impact hebben. Hartrevalidatie biedt ondersteuning op psychologisch vlak, door patiënten te helpen omgaan met angst, depressie en stress die vaak na hartproblemen optreden. Psychosociale begeleiding, waaronder therapie en groepssessies, helpt patiënten hun mentale welzijn te verbeteren, wat essentieel is voor het algehele herstel. Het vergroten van zelfvertrouwen en het verminderen van angst om opnieuw hartproblemen te ervaren, zijn ook belangrijke doelen binnen dit aspect van het programma.

Preventie van toekomstige hartproblemen
Een belangrijk doel van hartrevalidatie is het verminderen van het risico op herhaling van hartproblemen of het ontwikkelen van andere hartziekten. Dit wordt gedaan door het bevorderen van een gezonde levensstijl, waaronder het verbeteren van het voedingspatroon, het verhogen van de fysieke activiteit en het aanleren van technieken voor stressmanagement. Het programma richt zich ook op het behandelen van risicofactoren zoals hoge bloeddruk, cholesterolproblemen en overgewicht, die allemaal bijdragen aan hartziekten. Het doel is om patiënten te leren hoe ze hun gezondheid proactief kunnen beheren om herhaalde hartproblemen te voorkomen.

Structuur van een hartrevalidatieprogramma

Het programma bestaat doorgaans uit verschillende fasen, waarbij elke fase specifieke doelstellingen heeft voor het herstel en de rehabilitatie van de patiënt. De fasen variëren van het ziekenhuis tot de langdurige nazorg, afhankelijk van de toestand van de patiënt en het herstelproces.

Fase 1: Acute fase
De acute fase van hartrevalidatie begint vaak in het ziekenhuis na een hartaanval of een hartoperatie. Gedurende deze fase wordt de patiënt gemonitord en krijgt hij of zij voorlichting over de aandoening, het herstel en de eerste stappen richting herstel. Het fysieke activiteitsniveau is in deze fase meestal beperkt, maar patiënten worden aangemoedigd om te beginnen met lichte bewegingen, zoals wandelen, om het herstel te bevorderen. De nadruk ligt in deze fase op het verminderen van risico’s en het bieden van informatie over medische behandelingen en medicatie.

Fase 2: Revalidatiefase
In de tweede fase begint de patiënt vaak deel te nemen aan een intensiever revalidatieprogramma dat wordt uitgevoerd in een gespecialiseerde hartrevalidatiecentrum. Dit omvat zowel educatie als fysieke training. De trainingen zijn vaak gericht op het verbeteren van het uithoudingsvermogen en het versterken van de hartspier door middel van gecontroleerde oefeningen, zoals fietsen en wandelen. Daarnaast worden patiënten ondersteund bij het aanpassen van hun voedingspatroon en levensstijl om de gezondheid op lange termijn te bevorderen. De nadruk ligt op het veilig verhogen van de fysieke activiteit en het aanleren van nieuwe gewoonten die het risico op toekomstige hartproblemen kunnen verlagen.

Fase 3: Onderhoudsfase
De laatste fase van het programma is gericht op het onderhouden van de behaalde gezondheidsdoelen en het helpen van de patiënt om gezond gedrag vol te houden. Gedurende deze fase krijgen patiënten vaak advies over het blijven volgen van een actief leefpatroon en het handhaven van gezonde voedingskeuzes. Het doel is om een zelfstandig, gezond en actief leven te leiden, zonder dat intensieve medische begeleiding vereist is. De patiënt wordt aangemoedigd om deel te nemen aan reguliere fysieke activiteit en verder te werken aan stressmanagement.

Voordelen van hartrevalidatie

Dankzij het hartrevalidatieprogramma leert een patiënt te stoppen met roken / Bron: Geralt, PixabayDankzij het hartrevalidatieprogramma leert een patiënt te stoppen met roken / Bron: Geralt, Pixabay
Hartrevalidatie biedt een breed scala aan voordelen voor de patiënt, zoals:
  • Behoud van onafhankelijkheid
  • Leren van een hartgezonde voeding
  • Verlaging van bloeddruk en cholesterolgehalte
  • Verbeterde bloedsuikercontrole
  • Verbeterde emotionele stabiliteit
  • Verbeterde kwaliteit van leven
  • Verhoogd activiteitenniveau en betere conditie
  • Verminderd risico op een hartaanval of andere hart- en vaataandoeningen
  • Verlaagd risico op overlijden door een hartaandoening
  • Gemakkelijker uitvoeren van dagelijkse taken
  • Hulp bij gewichtsverlies
  • Ondersteuning bij stoppen met roken
  • Vermindering van stress

De rol van het hartrevalidatieteam

Het hartrevalidatieteam bestaat uit zorgverleners met verschillende expertisegebieden die samenwerken om het herstel van de patiënt te ondersteunen. Het team speelt een cruciale rol in het ontwerp en de uitvoering van het revalidatieprogramma. De verschillende leden van het team zorgen ervoor dat de patiënt de juiste zorg en begeleiding krijgt op zowel fysiek als psychologisch vlak.

Cardioloog
De cardioloog is vaak de arts die hartrevalidatie initieert en zorgt ervoor dat het programma goed aansluit bij de medische behoeften van de patiënt. De cardioloog volgt de voortgang van de patiënt en past de medicatie of behandelstrategie aan indien nodig. Deze arts is ook verantwoordelijk voor het monitoren van de hartgezondheid van de patiënt tijdens het revalidatieproces.

Fysiotherapeut
De fysiotherapeut speelt een sleutelrol in de fysieke training van de patiënt. Hij of zij is verantwoordelijk voor het opstellen van een persoonlijk oefenprogramma dat rekening houdt met de fysieke conditie van de patiënt. De fysiotherapeut zorgt ervoor dat de oefeningen veilig worden uitgevoerd en begeleidt de patiënt bij het verbeteren van het uithoudingsvermogen en de spierkracht.

Diëtist
Een diëtist biedt deskundig advies over voeding en helpt patiënten bij het maken van gezonde voedingskeuzes die bijdragen aan een gezond hart en het herstelproces. De diëtist werkt met de patiënt samen om het voedingspatroon aan te passen op basis van de medische situatie en de gezondheidsdoelen van de patiënt, zoals gewichtsbeheersing en cholesterolverlaging.

Psycholoog of psychotherapeut
De psycholoog of psychotherapeut helpt de patiënt om de emotionele impact van een hartziekte te verwerken. Hij of zij biedt begeleiding bij het omgaan met stress, angst en depressie, wat vaak voorkomt na een hartprobleem. Psychologische ondersteuning kan een belangrijke bijdrage leveren aan het verbeteren van het herstel en het welzijn van de patiënt.

Verpleegkundige
De verpleegkundige ondersteunt de patiënt bij praktische aspecten van de hartrevalidatie, zoals het monitoren van de bloeddruk, het geven van informatie over medicatie, en het bieden van emotionele ondersteuning. De verpleegkundige speelt een cruciale rol in het begeleiden van de patiënt door het revalidatieproces en het beantwoorden van vragen over gezondheidsproblemen.

Inhoud van het hartrevalidatieprogramma

De meeste hartrevalidatieprogramma's duren drie tot zes maanden, hoewel de duur kan variëren afhankelijk van de toestand van de patiënt. Het programma richt zich op verschillende belangrijke aspecten:

Gezonde voeding

Het team leert de patiënt hoe hij gezonde voedingskeuzes kan maken die bijdragen aan een hartgezonde leefstijl. Deze voedingsadviezen helpen niet alleen om de hartgezondheid te verbeteren, maar ook om andere aandoeningen zoals diabetes mellitus (suikerziekte), obesitas (overgewicht), hypertensie (hoge bloeddruk) en een hoog cholesterolgehalte onder controle te houden of te voorkomen.

Lichaamsbeweging

Regelmatige lichaamsbeweging is cruciaal voor het versterken van het hart en het verbeteren van de algehele gezondheid. Tijdens oefensessies begint de patiënt met vijf minuten opwarmingsoefeningen, gevolgd door twintig minuten aerobics om 70% tot 80% van de maximale hartslag te bereiken. Daarna volgt een afkoelingsperiode van vijf tot vijftien minuten. Het programma kan ook krachttraining met lichte gewichten omvatten. In het begin wordt de hartfunctie van de patiënt nauwlettend gecontroleerd tijdens de oefeningen. Het revalidatieteam adviseert de patiënt ook om op niet-revalidatiedagen andere fysieke activiteiten te ondernemen, zoals wandelen.

Levensstijlbegeleiding

Het revalidatieteam biedt ondersteuning bij het maken van duurzame levensstijlveranderingen. Dit omvat het leren omgaan met onzekerheid, angst of depressie die vaak optreden na een hartprobleem.

De patiënt krijgt tips inzake een gezonde, evenwichtige voeding / Bron: Jill111, PixabayDe patiënt krijgt tips inzake een gezonde, evenwichtige voeding / Bron: Jill111, Pixabay

Educatie (opleiding)

De patiënt leert tijdens het revalidatieprogramma hoe hij gezond kan blijven en verdere hartproblemen kan voorkomen. Dit omvat onder andere stoppen met roken, het volgen van een gezonde, evenwichtige voeding en het leren omgaan met andere gezondheidsproblemen zoals zwaarlijvigheid, diabetes mellitus of hypertensie.

Nieuwe ontwikkelingen in hartrevalidatie (2024)

Er zijn verschillende nieuwe ontwikkelingen in hartrevalidatie die bijdragen aan het verbeteren van de effectiviteit en toegankelijkheid van het programma. Technologie en digitale innovaties spelen hierbij een belangrijke rol, evenals nieuwe inzichten in het behandelen van hartziekten.

Digitale hartrevalidatie
Met de vooruitgang in technologie wordt hartrevalidatie steeds vaker op afstand aangeboden via digitale platforms. Dit maakt het mogelijk voor patiënten om het revalidatieprogramma thuis te volgen, met begeleiding op afstand van zorgprofessionals. Digitale hartrevalidatie biedt voordelen, zoals flexibiliteit en toegang voor patiënten die anders niet fysiek naar een revalidatiecentrum zouden kunnen gaan.

Genetisch onderzoek en hartrevalidatie
Nieuw onderzoek naar de genetische factoren die bijdragen aan hartziekten heeft geleid tot een beter begrip van hoe genetica het herstelproces beïnvloedt. Patiënten die deelnemen aan hartrevalidatie kunnen nu meer gepersonaliseerde zorg krijgen, waarbij genetische informatie wordt gebruikt om het programma en de behandelingsopties verder af te stemmen op de individuele behoeften van de patiënt.

Nieuwe behandelopties voor risicofactoren
Er zijn steeds meer innovatieve behandelingsopties beschikbaar voor het beheersen van risicofactoren zoals hoge bloeddruk en cholesterol. Medische behandelingen, in combinatie met het revalidatieprogramma, helpen patiënten beter om hun hartgezondheid op lange termijn te verbeteren. Het doel is om de effectiviteit van hartrevalidatie te versterken door deze behandelingen naadloos in het programma te integreren.

Praktische tips voor het leven met / omgaan met hartrevalidatie

Hartrevalidatie is een belangrijk onderdeel van het herstelproces na een hartaanval, hartoperatie of andere hartproblemen. Het helpt je niet alleen lichamelijk herstel te bevorderen, maar ook psychologisch te herstellen van de schokken die je gezondheid heeft ervaren. Door de juiste begeleiding en interventies kan je weer actief en gezond verder leven, maar het vereist inzet en geduld.

Neem deel aan een hartrevalidatieprogramma

Hartrevalidatieprogramma’s zijn speciaal ontworpen om je te helpen herstellen van hartproblemen. Ze bestaan uit een combinatie van lichaamsbeweging, educatie over je hartgezondheid en psychologische ondersteuning. Een revalidatieprogramma wordt meestal aangeboden in een ziekenhuis of revalidatiecentrum, onder begeleiding van medische professionals zoals fysiotherapeuten, verpleegkundigen en artsen. Het doel is om je te helpen om veilig terug te keren naar je dagelijkse activiteiten, met een focus op het verbeteren van je hartgezondheid en het vergroten van je uithoudingsvermogen. Het is belangrijk om de voorgestelde oefeningen langzaam op te bouwen, zodat je niet te snel te veel van je lichaam vraagt.

Volg een gezond en evenwichtig voedingspatroon

Het aanpassen van je voedingspatroon is een van de belangrijkste aspecten van hartrevalidatie. Een gezond, evenwichtig voedingspatroon kan helpen bij het beheersen van risicofactoren zoals cholesterol, bloeddruk en gewicht. Het is raadzaam om voedingsmiddelen te kiezen die rijk zijn aan vezels, gezonde vetten (zoals die in noten, avocado’s en vette vis) en eiwitten. Vermijd bewerkte voedingsmiddelen, teveel zout en suiker, en zorg ervoor dat je voldoende fruit en groenten eet. Het verbeteren van je voeding kan bijdragen aan het verlagen van je risico op hartziekten en andere gezondheidsproblemen.

Neem regelmatig je bloeddruk en cholesterol op

Tijdens hartrevalidatie is het belangrijk om regelmatig je bloeddruk en cholesterolgehalte te laten controleren. Hoge bloeddruk en een verhoogd cholesterol kunnen bijdragen aan verdere hartproblemen, dus het monitoren van deze cijfers helpt je om op tijd in te grijpen. Het kan nodig zijn om bepaalde medicatie te nemen om je bloeddruk of cholesterol te beheersen, afhankelijk van de richtlijnen van je arts. Door regelmatige controles kun je je voortgang bijhouden en je behandeling desgewenst aanpassen.

Focus op psychologische ondersteuning

Hartproblemen kunnen een aanzienlijke impact hebben op je mentale welzijn. Het is normaal om gevoelens van angst, depressie of stress te ervaren na een hartaanval of -operatie. Het is van cruciaal belang om psychologische ondersteuning te zoeken tijdens je hartrevalidatie. Psychotherapie of gespreksbegeleiding kan je helpen om te gaan met de emotionele gevolgen van je ziekte en het herstelproces. Het hebben van een goed netwerk van familie, vrienden en andere mensen die steun bieden, kan je ook helpen om emotioneel sterker te worden.

Blijf actief en bouw je fysieke uithoudingsvermogen langzaam op

Regelmatige lichaamsbeweging is een van de pijlers van hartrevalidatie. Het versterkt je hart, verbetert de bloedsomloop en verhoogt je algehele energie. Het is echter belangrijk om je fysieke activiteiten langzaam op te bouwen. Start met rustige wandelingen of lichte oefeningen en verhoog geleidelijk de intensiteit naarmate je lichaam sterker wordt. Raadpleeg je arts of fysiotherapeut om te bepalen welke oefeningen het beste voor je zijn, zodat je veilig je uithoudingsvermogen kunt verbeteren.

Houd je aan je medicatieregime

Medicijnen kunnen een belangrijke rol spelen in je herstel na hartproblemen. Zorg ervoor dat je je medicijnen op de juiste manier en op het juiste tijdstip inneemt, zoals voorgeschreven door je arts. Medicijnen kunnen helpen om je bloeddruk en cholesterol te reguleren, het risico op bloedstolsels te verminderen, of andere hartgerelateerde complicaties te voorkomen. Het is belangrijk om eventuele bijwerkingen van medicijnen met je arts te bespreken en je behandeling aan te passen indien nodig.

Misvattingen rond hartrevalidatie

Hartrevalidatie is een belangrijk onderdeel van het herstelproces na een hartprobleem, zoals een hartaanval of een chirurgische ingreep. Er bestaan echter verschillende misvattingen over wat hartrevalidatie precies inhoudt en wie er baat bij heeft. Hieronder worden enkele van de meest voorkomende misvattingen besproken.

Hartrevalidatie is alleen voor ouderen

Veel mensen denken dat hartrevalidatie voornamelijk voor ouderen is, maar dit is een misverstand. Hartrevalidatie is belangrijk voor mensen van alle leeftijden die een hartprobleem hebben gehad, of het nu gaat om een jongere patiënt of een oudere volwassene. Ongeacht je leeftijd kan het volgen van een hartrevalidatieprogramma helpen bij het herstel en het voorkomen van verdere hartproblemen.

Hartrevalidatie bestaat alleen uit fysieke oefeningen

Een andere misvatting is dat hartrevalidatie alleen bestaat uit fysieke oefeningen. Hoewel spierentraining een belangrijk onderdeel is, omvat hartrevalidatie veel meer. Het kan ook psychologische ondersteuning, dieetadvies, en begeleiding bij het omgaan met mentale gezondheidproblemen bevatten. Deze multidimensionale aanpak helpt patiënten niet alleen fysiek, maar ook mentaal herstellen.

Hartrevalidatie is alleen nodig als je een zware hartaanval hebt gehad

Sommige mensen denken dat hartrevalidatie alleen nodig is na een ernstige hartaanval. In werkelijkheid kunnen zelfs mensen die kleinere hartproblemen of risicofactoren hebben, zoals hoge bloeddruk, baat hebben bij hartrevalidatie. Het kan helpen om het risico op toekomstige hartproblemen te verlagen en de algehele gezondheid te verbeteren.

Hartrevalidatie is niet nuttig bij een chronische aandoening

Er is een misverstand dat hartrevalidatie alleen nuttig is voor mensen die herstellen van een acute gebeurtenis, zoals een hartaanval. Voor mensen met chronische hartziekten of risicofactoren zoals diabetes mellitus of obesitas kan hartrevalidatie net zo belangrijk zijn. Het helpt hen de conditie van hun hart te verbeteren en complicaties te voorkomen.

Je hoeft niet actief deel te nemen aan hartrevalidatie om ervan te profiteren

Sommige patiënten denken dat ze alleen al door zich in te schrijven voor een hartrevalidatieprogramma profiteren van de voordelen. Actieve deelname is echter essentieel. Dit betekent niet alleen het volgen van de fysieke oefeningen, maar ook het aanpassen van je levensstijl, zoals het verbeteren van je evenwichtig voedingspatroon en het stoppen met roken.

Hartrevalidatie is alleen nuttig na een ziekenhuisopname

Veel mensen denken dat hartrevalidatie alleen beschikbaar is voor degenen die net uit het ziekenhuis komen na een hartoperatie of hartaanval. Dit is niet het geval. Hartrevalidatie kan ook nuttig zijn voor mensen die een langdurig probleem hebben met hun hartgezondheid, zelfs als ze geen ziekenhuisopname nodig hebben.

Hartrevalidatie is te duur en wordt niet vergoed

Er bestaat een misverstand dat hartrevalidatie te duur is en dat het niet wordt vergoed door de verzekering. Veel zorgverzekeraars dekken de kosten van hartrevalidatie, vooral als het wordt voorgeschreven door een arts. Het kan dus toegankelijker zijn dan veel mensen denken, en het biedt belangrijke voordelen voor het herstel van het hart.

Lees verder

© 2019 - 2025 Miske, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Per 2021 gaat InfoNu verder als archief, artikelen worden nog maar beperkt geactualiseerd.
Gerelateerde artikelen
De SportfysiotherapeutDe SportfysiotherapeutSportfysiotherapie is een verbijzondering op het vak algemeen fysiotherapie. Een sportfysiotherapeut behandelt geblessee…
Tips bij hart- en vaatziekten: angina pectoris / hartinfarctTips bij hart- en vaatziekten: angina pectoris / hartinfarctHoe kunt u een angina pectoris herkennen en wat gebeurt er bij een hartinfarct? Hart- en vaatziekten hebben grote invloe…
Ontslag uit het ziekenhuis na hartoperatieZodra de patient van de beademing af is, wordt hij overgeplaatst van intensive care naar de verpleegafdeling. Daar begin…
Een tibiaplateaufractuurEen fractuur in het tibiaplateau is een breuk in het onderbeen in het kniegewricht. Een vervelende breuk die veelal na e…

Perindopril – bij chronisch hartfalen en hoge bloeddrukPerindopril – bij chronisch hartfalen en hoge bloeddrukPerindopril is een ACE-remmer. Het middel wordt vaak voorgeschreven bij hoge bloeddruk, chronisch hartfalen en als preve…
Gezonde nieren: tips gezonde nieren & nierfunctie verbeterenGezonde nieren: tips gezonde nieren & nierfunctie verbeterenHet is belangrijk om je nieren gezond te houden. Je nierfunctie gaat met het ouder worden achteruit, maar je kunt een aa…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: ArtsyBee, Pixabay
  • Geraadpleegd op 8 februari 2019:
  • Cardiac rehabilitation, https://medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000791.htm
  • Cardiac Rehabilitation, https://www.nhlbi.nih.gov/health-topics/cardiac-rehabilitation
  • Cardiale revalidatie, http://www.hartcentrum.be/nl/pati%C3%ABnten/cardiale-revalidatie
  • Coëlho, medisch zakwoordenboek, digitale editie, versie 2010
  • Hartrevalidatie, https://www.hartstichting.nl/hart-en-vaatziekten/behandelingen/hartrevalidatie
  • Heart Disease and Cardiac Rehabilitation, https://www.webmd.com/heart-disease/guide/heart-disease-cardiac-rehabilitation#1
  • Afbeelding bron 1: Pexels, Pixabay
  • Afbeelding bron 2: Geralt, Pixabay
  • Afbeelding bron 3: Jill111, Pixabay
Miske (4.039 artikelen)
Laatste update: 09-03-2025
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Diversen
Bronnen en referenties: 11
Per 2021 gaat InfoNu verder als archief. Het grote aanbod van artikelen blijft beschikbaar maar er worden geen nieuwe artikelen meer gepubliceerd en nog maar beperkt geactualiseerd, daardoor kunnen artikelen op bepaalde punten verouderd zijn. Reacties plaatsen bij artikelen is niet meer mogelijk.
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.