InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Gezonde voeding > Vlierbessen: gezondheidsvoordelen & voedingsstoffen vlierbes

Vlierbessen: gezondheidsvoordelen & voedingsstoffen vlierbes

Vlierbessen: gezondheidsvoordelen & voedingsstoffen vlierbes Vlierbessen, de vruchten van de zwarte vlier (Sambucus nigra), zijn botanisch gezien steenvruchten. De glanzende zwarte bes heeft op culinair gebied veel te bieden, maar is tevens zeer gezond. Vlierbessen zijn niet alleen smakelijk om jam en sap van te maken, de Vlierbloesem-extracten zijn ook een beproefde remedie. Vlierbessen bevatten belangrijke mineralen zoals foliumzuur, ijzer en kalium. Ze staan vooral bekend om de grote hoeveelheid vitamine C. Daarom is de vlierbes een probaat huismiddeltje voor verkoudheid en griep. In de natuurgeneeskunde wordt ook vaak verwezen naar de aanwezige anthocyanen (een zeer grote groep van kleurstoffen in rood-blauwe planten) in de vlierbes. Deze stof heeft een ontstekingsremmend effect en bindt virussen. Daarom werkt het vooral goed tegen verkoudheidsvirussen, op voorwaarde dat het wordt gebruikt nadat de eerste tekenen van verkoudheid zich hebben aangediend.
Vlierbessen aan een vlierbessenstruik / Bron: Isidre blanc, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)Vlierbessen aan een vlierbessenstruik / Bron: Isidre blanc, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)

Wetenswaardigheden over vlierbessen

De vlierbessenstruik is in Nederland en in de rest van Europa inheems. De struik kan een hoogte van acht meter bereiken. In de vrije natuur kan je de struik aantreffen langs bermen en open plekken in het bos. Ook de Griekse arts Hippocrates (Kos, ca. 460 v.Chr. – Larissa, 370 v.Chr.) waardeerde de vlierbes vanwege de vele helende effecten. In de middeleeuwen werd de struik als heilig beschouwd. Er ging een onheilwerende werking van de struik uit en hij bracht volgens het volksgeloof zegen over de bewoners en zou heksen afschrikken en je beschermen tegen zwarte magie. Ook werd de struik beschermende krachten toegedicht tegen vuur en bliksem. Daarom was het gebruikelijk om je hoed af te doen als je langs een vlierbessenstruik liep.

De bloemen van de vlierbessenstruik zijn wit tot geelachtig. De vlierbessen zijn aanvankelijk rood van kleur, maar worden later zwart en zijn zo rond september - oktober rijp. Typisch voor de bessen is hun scherpe smaak, waar sommige mensen nooit aan zullen wennen. Een portie suiker kan de smaak zoet maken. Omdat verse vlierbessen bederfelijk zijn, worden ze zelden gekocht in winkels.

Vlierbessenjam / Bron: Saponifier, Wikimedia Commons (CC0)Vlierbessenjam / Bron: Saponifier, Wikimedia Commons (CC0)

Voedingsstoffen

Vlierbessen bevatten veel provitamine A, vitamine A, B en C, verschillende sporenelementen en mineralen zoals zink en ijzer, glycosiden en etherische olie. De blauwachtige-violette bessen zitten ook tjokvol met antioxiderende ingrediënten, zoals bioflavonoïden en anthocyanen, een grote groep van kleurstoffen in rood-blauwe planten. Dit leidt tot de vele positieve gezondheidseffecten. Anthocyanen stimuleren bijvoorbeeld de aanmaak van citokinen. Dit zijn signaalstoffen die de afweer aansporen om indringers te doden.

Gezondheidsvoordelen van vlierbessen

Vlierbessen zijn gezond en kennen meerdere gezondheidsvoordelen.

Goed voor hart en bloedvaten

De donkerblauwe vruchten zijn rijk aan flavonoïden (fytochemicaliën) die vrije radicalen bestrijden. Ze zijn daarom ontstekingsremmend en beschermen onder andere tegen ziekten van het cardiovasculaire systeem; het is dus goed voor hart en bloedvaten. De bessen overtreffen qua gezondheidsvoordelen cranberry's, bosbessen, goji-bessen en bramen.

Sambucol bij griep en verkoudheid / Bron: SambucolSambucol bij griep en verkoudheid / Bron: Sambucol

Bestrijding van verkoudheid en griep

De vlierbes is een uitstekende bron van vitamine C, die het immuunsysteem en je weerstand versterkt. Maar daar blijft het niet bij, want de zwarte vlierbes bevat ook ontstekingsremmende etherische oliën, hartversterkende glycosiden en antimicrobiële tannines. Anthocyanen en polyfenolen beschermen je afweercellen wanneer ze virussen en ziekteverwekkers bestrijden. Een bekend vlierbesextract tegen griep en verkoudheid is sambucol.

Bevordert de spiergroei

Vlierbessen zijn rijk aan kalium en calcium. Deze combinatie versterkt de spieren. Kalium is belangrijk voor spiercontractie, het regelt de elasticiteit, de waterbalans en de bloedvoorziening van de spieren. Het calciumgehalte bevordert ook het behoud van de botdichtheid.

Acne behandelen

Vlierbessen bevatten veel flavonoïden, wat betekent dat het ontstekingsremmende en antioxiderende eigenschappen heeft. Dit helpt je lichaam om gezonde cellen te beschermen tegen schadelijke vrije radicalen die een rol spelen bij huidproblemen. Het gebruik van vlierbessen bij gezichtsreiniging, kan acne vulgaris (de medische term voor jeugdpuistjes) helpen bestrijden, vanwege de antiseptische effecten.

Sambucus nigra / Bron: Johann Georg Sturm (Painter: Jacob Sturm), Wikimedia Commons (Publiek domein)Sambucus nigra / Bron: Johann Georg Sturm (Painter: Jacob Sturm), Wikimedia Commons (Publiek domein)

Bescherm het hart

Dankzij het hoge gehalte aan kalium heeft de consumptie van vlierbessen, bijvoorbeeld in de vorm van vlierbessensiroop of vlierbessenthee, een bewezen effect op de gezondheid van het hart en voorkomt het hartritmestoornissen.

Metabolisme stimuleren

Vitamine A heeft positieve effecten op het metabolisme, op je gezichtsvermogen en op de vorming van rode bloedcellen, ook wel erytrocyten genoemd.

Herpes en gordelroos voorkomen

Herpes en gordelroos ontstaan ​​voornamelijk als gevolg van een verzwakt immuunsysteem. Dankzij de vitamine A, C en kalium in vlierbessen, kunnen ze voorkomen dat je last krijgt van een gordelroos- of herpesuitbraak.

Bijwerkingen en intoleranties

Het is belangrijk dat de vlierbessen niet worden geoogst totdat ze allemaal blauwzwart zijn geworden op de struik, omdat de onrijpe vruchten het toxine sambunigrine bevatten, wat kan leiden tot braken, diarree en milde krampen. Vooral kinderen, ouderen, zieke mensen en zwangere vrouwen moeten het eten van rauwe bessen vermijden. Onrijpe vlierbessen zijn dus giftig, doordat ze de toxische stof sambunigrine bevatten. De stof kan echter door koken onschadelijk worden gemaakt.

Vlierbessenstruik / Bron: Willow, Wikimedia Commons (CC BY-2.5)Vlierbessenstruik / Bron: Willow, Wikimedia Commons (CC BY-2.5)
Het is dus alleszins raadzaam om de vlierbessen voor het eten te koken, omdat de stof sambunigrine dan niet meer effectief is. Mensen met cardiovasculaire problemen wordt geadviseerd om met hun huisarts te overleggen voordat ze vlierbessensap gaan drinken.

Vlierbessen kopen en keukentips

Vlierbes supplementen zijn goed verkrijgbaar. Verse vlierbessen kunnen niet overal worden gekocht, maar kunnen zelf worden geplukt als de besjes rijp zijn. In Nederland zijn er boerderijen met een pluktuin, waar je tegen betaling je eigen vlierbessen kunt oogsten. Omdat verse vlierbessen gevoelig zijn, mogen ze niet in de koelkast worden bewaard en moet je ze na het plukken zo snel mogelijk verwerken. Het voorbereiden van de vlierbessen is eenvoudig: haal de steeltjes eraf en was de besjes. De steeltjes meekoken heeft overigens geen nadelig effect op de smaak.

Vlierbessensiroop / Bron: RitaE, PixabayVlierbessensiroop / Bron: RitaE, Pixabay

Bereidingstips

De glanzende zwarte vlierbessen kunnen op veel manieren worden gebruikt, bijvoorbeeld voor cakes, compote, jam, gelei, sap/siroop of wijn. De oudere bloemen worden ook vaak gebruikt in koude thee. Het sap of siroop is echter de meest populaire vorm om van de vlierbessen te genieten.

In de winter wordt ook een glühwein met vlierbessensap bereid. Dit is een goede preventieve maatregel tegen verkoudheid. Vlierbessoep is een gezonde maaltijd, vooral als de 'r' in de maand zit. Uit het sap van de vlierbes kan ook een siroop worden bereid. Voor dit doel wordt één liter vlierbessap gekookt met één kilo suiker en geroerd totdat het is opgelost.

Met de vlierbessensiroop kunnen bijvoorbeeld mousserende wijn, mineraalwater en desserts worden verfijnd. Vlierbessensiroop en -sap voegen ook een speciaal tintje toe aan soepen, sauzen, desserts en nog veel meer.

Lees verder

© 2019 Tartuffel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
De geneeskracht van vlierbessenDe geneeskracht van vlierbessenVlierbessen groeien uiteraard aan de overbekende vlierbessenstruik die je her en der in Nederland ziet groeien. Hij is h…
Vlierbessensiroop in de strijd tegen verkoudheid en griepVlierbessensiroop in de strijd tegen verkoudheid en griepIn het najaar en met het komen van kou en regen komen ook de verkoudheden, virussen en de griep weer bij velen van ons t…
Vlierbessen Sambucol; Kan Jang: middelen genezing griepVlierbessen Sambucol; Kan Jang: middelen genezing griepHoe kun je het beste griep genezen? Vlierbessen (Sambucol) hebben bewezen antivirale eigenschappen, zowel bij de 'gewone…
Blaasontsteking onder controle met cranberry en vlierbesBlaasontsteking onder controle met cranberry en vlierbesUrineweginfecties zoals blaasontsteking komen vooral bij vrouwen veel voor. Blaasontsteking wordt voornamelijk veroorzaa…
Zelf jam en siroop van eetbare planten makenZelf jam en siroop van eetbare planten makenRecepten voor jam en siroop van eetbare planten: Vlierbloesem en –bessen, Kerspruimen, Gele Kornoelje en Kweepeer. Zelf…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: TBIT, Pixabay
  • Frank J. Lipp. Kruidenleer. Librero, 2004.
  • https://www.tuinplant.nl/zwarte-vlier-sambucus-nigra-black-beauty
  • https://www.oudersvannature.nl/vlierbloesemsiroop-vlierbessenjam-vlierbloesempannenkoeken-vlierbessensap/
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Gewone_vlier
  • https://www.webmd.com/diet/elderberry-health-benefits
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Steenvrucht
  • https://winkel.groenevrouw.nl/vlierbloesem-extract
  • http://www.food-info.net/nl/colour/anthocyanin.htm
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Hippocrates_van_Kos
  • http://www.eenwagenvolverhalen.nl/Streek-en-volksverhalen/de-vlierstruik-volksgeneeskunde-en-vlierdrank.html
  • https://moniquevandervloed.nl/vlierbloesem-lekker-gezond-heilzaam-en-gratis-moeder-natuur/
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Glycoside
  • https://www.countryfile.com/how-to/foraging/elderberry-guide-where-to-find-health-benefits-and-recipe-ideas/
  • https://www.vlierbessen.nl/nieuws/de-vlier-een-column-van-fred-de-vries/
  • https://www.permacultuurnederland.org/planten.php?zoek=vlierbes&laag=&functieSER=Tjs=&page=0&pid=69&sort=naz
  • https://www.startpagina.nl/v/eten-drinken/koken/vraag/316582/vlierbessen-boerderij/
  • https://www.nemokennislink.nl/publicaties/potentieel-biowapen-mogelijk-aan-te-pakken/
  • https://www.indigo-herbs.co.uk/natural-health-guide/benefits/elderberry
  • https://www.medicalnewstoday.com/articles/323288.php
  • Afbeelding bron 1: Isidre blanc, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)
  • Afbeelding bron 2: Saponifier, Wikimedia Commons (CC0)
  • Afbeelding bron 3: Sambucol
  • Afbeelding bron 4: Johann Georg Sturm (Painter: Jacob Sturm), Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Afbeelding bron 5: Willow, Wikimedia Commons (CC BY-2.5)
  • Afbeelding bron 6: RitaE, Pixabay

Reageer op het artikel "Vlierbessen: gezondheidsvoordelen & voedingsstoffen vlierbes"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 24-11-2019
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Gezonde voeding
Special: Gezonde voeding
Bronnen en referenties: 26
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!