Anale kanker (kanker van de anus/anuskanker/anuscarcinoom)

Anale kanker - De anus is gelegen aan het einde van het maag-darmstelsel. Door de anus verlaat de ontlasting het lichaam. De anus bestaat deels uit twee ringachtige spieren: sluitspieren. Er is een uitwendige sluitspier, die willekeurig kan worden bediend, en een inwendige sluitspier die onwillekeurig is. Kanker van de anus komt slechts sporadisch voor. Bloeden uit de anus, jeuk in de anusstreek, frequente aandrang zich te ontlasten (poepen) en een gezwel, zijn de symptomen van anuskanker.

'Anale kanker (kanker van de anus/anuskanker/anuscarcinoom)'

• Algemene informatie over anale kanker (anuskanker)
• Risicofactoren anale kanker
• De symptomen van anuskanker
• Diagnose
• De stadiëring
• Behandeling

Algemene informatie over anale kanker (anuskanker)

Anuskanker is een ziekte waarbij kwaadaardige (kanker)cellen in het weefsel van de anus - of in het anale kanaal, dat is de verbinding tussen endeldarm en anus - groeien. De huid rond de buitenkant van de anus wordt het peri-anale gebied genoemd. Tumoren op dit gebied zijn huidtumoren en geen anale kanker. Anuskanker mag ook niet verward worden met rectumkanker (kanker in de endeldarm), alhoewel de symptomen erg op elkaar kunnen lijken. Anuskanker komt niet vaak voor. De incidentie is 4-7 op 1.000.000. De incidentie bij vrouwen en jonge homoseksuele mannen neemt toe.¹

Risicofactoren anale kanker

De factoren die in de literatuur genoemd worden die de kans op het ontwikkelen van anuskanker vergroten, zijn:

• >50 jaar met een piek tussen 58-64 jaar;
• besmetting met het humaan papillomavirus (HPV);
• veel wisselende seksuele partners;
• anaal geslachtsverkeer (anale seks);²
• frequente anale irritatie, roodheid, zwelling en pijn;
• anale fistels;
• roken.

Ten minste 90% van alle gevallen van anale kanker wordt in verband gebracht met het humaan papillomavirus.

De signalen, tekenen, verschijnselen en symptomen van anuskanker

De mogelijke symptomen van anuskanker zijn:

• bloeden uit de anus - (helderrood) bloed op het wc-papier en de ontlasting;
• een knobbel, bobbel of een gezwel in de buurt van de anus;
• pijn of iritatie of een vervelend gevoel in of bij de anus;
• jeuk of afscheiding uit de anus;
• verandering in het defecatiepatroon, de stoelgang: frequente aandrang zich te ontlasten en soms afwisselend verstopping (obstipatie/constipatie) en diarree.

De symptomen worden nogal eens toegeschreven aan aambeien, aangezien deze aandoening min of meer dezelfde symptomen kan geven.

Diagnose

Met een gehandschoende vinger die is voorzien van een glijmiddel, zal de huisarts de anus en het onderste deel van de endeldarm onderzoeken op onregelmatigheden. Dit onderzoek wordt 'rectaal toucher' genoemd. Als de arts iets afwijkends meent te constateren, dan wordt de persoon doorverwezen naar het ziekenhuis voor verder onderzoek. Er kan biopsie worden verricht, dat is microscopisch onderzoek van een (verdacht) stukje weefsel uit de anus. In geval anuskanker wordt vastgesteld, zal nader onderzoek plaatsvinden naar eventuele verspreiding van de kanker in het lichaam. Dit kan plaatsvinden door bloedonderzoek en/of een CT- of MRI-scan.

De stadiëring

De volgende stadia worden gebruikt voor anuskanker:

Fase	Beschrijving
0	In deze fase zijn er abnormale cellen aanwezig in de binnenste bekleding van de anus. Dit is het voorstadium van anuskanker. Het vooruitzicht (prognose) is goed.
I	Wanneer een tumor klein is (kleiner of gelijk aan 2 cm) en er geen sprake is van uitzaaiing. De vooruitzichten zijn goed. Wanneer anuskanker in dit stadium wordt ontdekt is de kans op genezing groot.
II	De tumor is groter dan 2 centimeter.
IIIa	De tumor kan elke afmeting hebben en heeft zich verspreid naar lymfklieren in de buurt van de endeldarm, of nabijgelegen organen, zoals de vagina, urethra (plasbuis) en blaas.
IIIb	De tumor kan elk formaat hebben en heeft zich verspreid naar nabijgelegen organen en regionale lymfklieren.
IV	De kanker heeft zich verspreid naar andere (meer afgelegen) delen van het lichaam.

Behandeling

Welke behandeling zal worden ingezet, zal voornamelijk afhangen van de volgende drie factoren:

• het stadium van de kanker (zijn er uitzaaiingen?).
• de plaats van de tumor.
• of er sprake is van een redidief.

Er zijn verschillende behandelingen mogelijk voor patiënten met anale kanker. De standaardbehandelingen zijn radiotherapie (bestraling van kankercellen), chemotherapie en een operatie. Bij een chirurgische ingreep zal de tumor uit de anus worden weggesneden samen met een deel van het gezonde weefsel eromheen.

Bij de meerderheid van de patiënten vindt behandeling plaats met radiotherapie. Als de tumor groot is, wordt de bestraling vaak gecombineerd met chemotherapie. Chemotherapie en radiotherapie versterken elkaar in hun werking tegen kanker. In ongeveer tweederde van de gevallen slinkt (verdwijnt) de tumor en is een operatieve ingreep niet nodig. Wanneer de tumor na deze behandeling niet volledig verdwenen is, of wanneer er sprake is van een recidief, dan zal men overgaan tot een operatie. Bij een chirurgische ingreep waarbij de anus en (een deel van) de endeldarm worden verwijderd, zal een stoma worden aangebracht.

Bij uitzaaiing naar andere delen van het lichaam, is de prognose ongunstig en zal ingezet worden op palliatieve behandeling, dat wil zeggen het verlichten van de symptomen en het verbeteren of instandhouden van de kwaliteit van leven.


Klik hier voor een special over ontlasting en klik hier voor een special over aandoeningen aan de anus.

Noten

1. http://www.oncoline.nl/index.php?pagina=/richtlijn/item/pagina.php&richtlijn_id=246
2. Onderzoek uit 1998 laat zien dat anuskanker tien keer zoveel meer voorkomt onder homoseksuele mannen dan onder heteroseksuele mannen. James Goedert, et al., for the AIDS-Cancer Match Study Group, "Spectrum of AIDS-associated malignant disorders," The Lancet, 351: 1833-1839, p. 1836 (June 20, 1998). Besmetting met HIV vergroot het risico nog eens. Het gebruik van een condoom kan infectie met HPV niet volledig voorkomen.

Lees verder

• Aarsmaden, wormen symptomen: hevige jeuk anus en ontsteking
• Abces: peri-anaal abces, ontsteking slijmklier anus, billen
• Proctalgia fugax: anuskrampen, krampende pijn anus, rectum
• Rectale / anale bloedingen, bloed: anus, rectum, darm, maag
• Anus aandoeningen: anale jeuk, anus-kloof, jeuk aan aars