'Vocht achter de longen', longoedeem: symptomen en oorzaken

Longoedeem ('vocht achter de longen') is een ophoping van vocht in de longen, waardoor deze zich niet meer met lucht kunnen vullen. Acuut longoedeem veroorzaakt ademhalingsproblemen en kortademigheid. De patiënt moet vaak hoesten en daarbij kan (sputum) opgehoest worden, dat roze kleurt omdat het bloed bevat. Dikwijls snakt de patiënt naar lucht en dit is een angstige ervaring. Als longoedeem onbehandeld blijft, kan het levensbedreigend zijn.

'Vocht achter de longen', longoedeem: symptomen en oorzaken

• Wat is longoedeem?
• Symptomen en verschijnselen van longoedeem
• Oorzaken van longoedeem
• De behandeling van longoedeem

Wat is longoedeem?

Longoedeem, in de volksmond ook wel 'vocht achter de longen' genoemd, is een ophoping van vocht in de longen. Dit is een ernstige aandoening waarbij er een abnormale ophoping van vocht in de longen ontstaat die leidt tot ontstekingen

De longen nemen het grootste gedeelte van de borstkas in beslag. Elke long heeft een gemiddelde inhoud van 1600 - 2000 kubieke centiliter en bij een man is het iets meer dan bij een vrouw. Dit vitale orgaan regelt de ademhaling. Het vervult de belangrijke functie dat zuurstof vanuit de longblaasjes (alveoli) in het bloed opgenomen wordt. Vanuit het bloed wordt vervolgens koolstofdioxide, ook wel kooldioxide of koolzuurgas (chemische formule CO2), afgegeven aan de longblaasjes. De menselijke longen bevatten ongeveer 300 miljoen alveoli met een gezamenlijk oppervlak van ongeveer 90 m2.

Bij longoedeem ontstaat er een ophoping van vloeistof in de longblaasjes, waardoor deze zich niet meer met lucht kunnen vullen. Hierdoor wordt de bovengenoemde gasuitwisseling verstoord en daalt het zuurstofgehalte in het bloed en stijgt het koolzuurgehalte. Deze toestand waardoor de normale ademhaling wordt verstoord, is zeer ernstig tot dodelijk en dient adequaat te worden behandeld.

Symptomen en verschijnselen van longoedeem

Symptomen van longoedeem kunnen plotseling verschijnen - er wordt dan gesproken van acuut longoedeem - of geleidelijk ontwikkelen. Dat is afhankelijk van de oorzaak.

Tekenen en symptomen die ineens kunnen optreden zijn:

• Een hoest met schuimend sputum (slijm), eventueel vermengd met bloed waardoor het slijm roze kleurt.
• Een gevoel van stikken of verdrinken waardoor de patiënt naar lucht snakt.
• Acute kortademigheid of ademhalingsmoeilijkheden, piepende of fluitende ademhaling, sneller ademhalen en daarbij neusgaten wijd opensperren.
• Angst, onrust en opwinding.
• Pijn op de borst, als longoedeem wordt veroorzaakt door hart- en vaatziekten.
• Overmatig zweten, transpireren.
• Bleke, grauwe, grijze huid.
• Er kan ook sprake zijn van blauwe verkleuring van de lippen en nagels (cyanose), doordat het zuurstofgehalte van het bloed afneemt.
• Snelle, onregelmatige hartslag, hartkloppingen.

Iedereen die deze hierboven genoemde tekenen en symptomen ervaart, moet onverwijld medische hulp inschakelen. Longoedeem kan leiden tot de dood, indien de patiënt niet snel en adequaat wordt behandeld.

Tekenen en symptomen die zich meer geleidelijk ontwikkelen, zijn vaak te wijten aan hartfalen. Deze kunnen omvatten:

• Enkel oedeem of zwelling van de benen.
• Moeite met ademhalen bij inspanning.
• Vermoeidheid.
• Verlies van eetlust.
• Nachtelijk of frequent plassen.
• Snelle gewichtstoename. De gewichtstoename ontstaat door ophoping van vocht in het lichaam, met name in de benen. Longoedeem kan ontstaan als gevolg van congestief hartfalen, een aandoening waarbij het hart te weinig bloed pompt met als gevolg vochtophoping in lichaamsweefsels.
• Kortademigheid a.g.v. lichamelijke inspanning.
• 's Nachts wakker met ademnood en dat gevoel wordt verlicht door te gaan zitten.

Tekenen en symptomen van longoedeem veroorzaakt door 'grote hoogte' zijn:

• Hoest.
• Vochtretentie (het vasthouden van lichaamsvocht).
• Hoofdpijn.
• Slapeloosheid.
• Kortademigheid.

Oorzaken van longoedeem

Er wordt vaak een onderscheid gemaakt tussen cardiogene (= door het hart veroorzaakt) en niet-cardiogene oorzaken. Hartfalen wordt beschouwd als de belangrijkste oorzaak van met vloeistof gevulde longen. Hartfalen is in feite een verzamelnaam voor de verschijnselen die veroorzaakt worden door een verminderde pompfunctie van het hart, waardoor de transportfunctie van het bloed verstoord wordt. Doordat de druk in de bloedvaatjes te hoog wordt, kan er vocht achterblijven in het weefsel van de benen en/of de longen. Bij longoedeem vult dit vocht de kleinste vertakkingen van de longen, waardoor dat deel van het longweefsel niet meer goed kan functioneren. Het gevolg is dat er minder oppervlak in de longen is, waar zuurstof kan worden opgenomen.

De longen kunnen ook beschadigd raken als gevolg van een ernstige infectie (longontsteking of pneumonie) of door het inademen van een giftig gas. Andere mogelijk oorzaken zijn: een ernstig ongeval met veel weefselschade, grote hoogte, nierfalen, leverfalen en ondervoeding. Longoedeem kan ook optreden na een longtransplantatie en als gevolg van lymfetumoren.

De behandeling van longoedeem

Longoedeem kan levensbedreigend zijn, als het onbehandeld blijft. Het doel van de behandeling is het verminderen van het overtollige vocht in de longen en - bij een cardiogene oorzaak - de hartfunctie te verbeteren. De behandeling is individueel afgestemd, rekening houdend met de oorzaak van de ziekte.

Er wordt zuurstof toegediend en vaak is beademing met behulp van een gezichtsmasker nodig. Bepaalde geneesmiddelen zoals diuretica, morfine, nitroglycerine worden vaak gebruikt voor de behandeling van deze aandoening. Zo bevordert Diuretica (plaspillen) de vochtafdrijving via de nieren.

Voor een effectieve behandeling moet de patiënt gezonde voeding eten, de inname van zout verminderen en roken en overmatig alcoholgebruik vermijden.

Klik hier voor een special over de longen en longaandoeningen.

Lees verder

• Symptomen longontsteking, verschijnselen kind, baby, volw
• Bronchitis: symptomen, behandeling, besmettelijk en oorzaak
• Bronchiolitis: baby, kind, piepende ademhaling, droge hoest
• Longaandoeningen: oorzaken, symptomen longkanker + pleuritis
• Schadelijke gevolgen roken / risico van voortijdige sterfte