Nierbekkenontsteking: symptomen, klachten en behandeling

Veelvoorkomende symptomen van een (acute) nierbekkenontsteking zijn rillingen, koorts, pijn onder in de rug, aan beide zijden, en misselijkheid en braken. Bij een chronische nierbekkenontsteking kan de pijn minder duidelijk zijn en hoeft er geen koorts op te treden of treedt er afwisselend koorts op. Vrouwen krijgen vaker een nierbekkenontsteking dan mannen. Mannen worden er zelden door getroffen. Een nierbekkenontsteking moet worden behandeld met een antibioticum.

Nierbekkenontsteking

• Nierbekkenontsteking (pyelonefritis)
• Oorzaken en risico's van een nierbekkenontsteking
• Verschijnselen en symptomen nierbekkenontsteking
• Diagnose en behandeling nierbekkenontsteking

Nierbekkenontsteking (pyelonefritis)

Een nierbekkenontsteking, ook wel nierbekkeninfectie genoemd, is een ontsteking van de wand van het nierbekken. Het kan voorkomen in één of beide nieren. Het nierbekken of pyelum is de plaats in de nier waar de urine wordt verzameld voor afvoer via de urineleider naar de blaas en vervolgens de plasbuis. Nierbekkenontsteking kan acuut ontstaan of chronisch van aard zijn.

De infectie wordt meestal door bacteriën veroorzaakt. In 90% van de gevallen gaat het om de Escherichia coli, een bacteriesoort die bij iedereen vooral in de darm voorkomt, maar ook rond de plasbuis aanwezig kan zijn. De bacteriën komen via de plasbuis de blaas binnen. Vrouwen zijn vatbaarder voor besmettingen van de blaas (cystitis) en de urinestreek, omdat hun urinebuis vlakbij de anus ligt en de plasbuis korter is dan die van mannen. Vanuit de blaas kunnen de bacteriën verder opstijgen, via één of beide urineleiders, tot in het nierbekken, alwaar ze een ontsteking kunnen veroorzaken.

Een urineweginfectie wordt soms veroorzaakt door een infectie in een ander lichaamsdeel en via de bloedsomloop in de nieren terecht komen.

Oorzaken en risico's van een nierbekkenontsteking

Een nierbekkenontsteking wordt meestal veroorzaakt door bacteriën die opstijgen vanuit de blaas tot in het nierbekken. De meest voorkomende oorzaak is een niet opgemerkte of onvoldoende behandelde (verwaarloosde) blaasontsteking. Een nierbekkenontsteking is door de bank genomen een ernstiger aandoening dan een blaasontsteking.

Bij verstoppingen in de urinewegen als gevolg van al dan niet aangeboren structurele afwijkingen in de urinewegen, een vergrote prostaat, een niersteen of een reflux (hierbij stroomt de urine vanuit de blaas terug naar de urineleider), komen opstijgende infecties vaker voor. Bij een terugkerende nierbekkenontsteking kan nierschade ontstaan.

Er zijn veel factoren die de kans op een urineweginfectie en een nierbekkenontsteking vergroten, zoals:

• Bij vrouwen kan geslachtsgemeenschap het risico van een urineweginfectie vergroten doordat er bacteriën rond de plasbuis in de urinewegen terechtkomen.
• Zwangerschap is ook een risicofactor. Het blijkt dat zo’n 2% tot 8% van de zwangere vrouwen een urineweginfectie krijgt tijdens de zwangerschap. Dit komt onder meer vanwege de verminderde doorvoer van urine in de urineleiders tijdens de zwangerschap als gevolg van de druk die wordt uitgeoefend door de baarmoeder.
• Urinekatheters verhogen ook het risico van het ontwikkelen van een urineweginfectie of een nierbekkenontsteking. Via urinekatheters kunnen bacteriën van buitenaf in de blaas en de urinewegen terechtkomen.
• Nierstenen en andere structurele afwijkingen van de urinewegen kunnen ook leiden tot een nierbekkenontsteking. Een verminderde afvoer van urine en verstopping kunnen ervoor zorgen dat bacteriën naar de nier kunnen opstijgen.

Verschijnselen en symptomen nierbekkenontsteking

Onder meer de volgende symptomen kunnen optreden bij een acute nierbekkenontsteking:

• pijn in één of beide zijden van de rug (binnen enkele uren tot een dag);
• (vaak) uitstraling van de pijn naar de geslachtsorganen en aan beide zijden onder in de rug;
• (hoge) koorts;
• rillingen;
• (vaak) misselijkheid en overgeven/braken;
• buikpijn (strak aangespannen buikspieren);
• algehele malaise.

Mogelijk dat één of beide nieren vergroot zijn. Dit geeft drukpijn in de flank aan de aangedane zijde. Het blijkt dat ongeveer 1/3e van de patiënten met een nierbekkenontsteking ook symptomen heeft van een blaasontsteking, zoals frequent en pijnlijk urineren. Door irritatie als gevolg van de infectie of als gevolg van een niersteen kunnen de urineleiders verkrampen wat hevige pijnaanvallen, nierkolieken genoemd, veroorzaakt. Bij kinderen verloopt een nierbekkenontsteking vaak onopvallend en met onduidelijke, wat vage klachten.

Bij een chronische nierbekkenontsteking kan de pijn minder duidelijk zijn en hoeft er geen koorts op te treden of treedt er afwisselend koorts op. Een langdurige infectie treedt meestal alleen op bij patiënten met een ernstige onderliggende afwijking, zoals reflux waarbij urine vanuit de blaas terugstroomt naar de nieren.

Diagnose en behandeling nierbekkenontsteking

Microscopisch onderzoek van een urinemonster en een bacteriekweek moeten bepalen of het nierbekken ontstoken is. Ook vindt bloedonderzoek plaats. Soms is aanvullend onderzoek nodig in de vorm van echografisch of röntgenologisch onderzoek.

Bij een nierbekkenontsteking is altijd een antibioticabehandeling nodig. Wanneer de infectie (mede) is ontstaan door verstoppingen, dan moet ook de onderliggende oorzaak behandeld worden. Een operatie kan nodig zijn in geval van een afsluiting, een structurele afwijking of een niersteen.

• Klik hier voor een special over nieraandoeningen.
• Klik hier voor een special over urineweginfecties: blaasontsteking, nierbekkenontsteking, urinebuisontsteking en prostaatontsteking.

Lees verder

• Blaasontsteking bij mannen + vrouwen (zwanger) behandelen
• Blaas: blaasontsteking symptomen, pijn, aandrang en seks
• Urineweginfectie symptomen, oorzaken en behandeling
• Urine: pijn, irritatie, branderig gevoel plassen of urineren
• Prostaat, prostaatpijn & prostaatklachten: symptomen