Galstenen: Harde afzettingen in galblaas met galkoliek
Galstenen zijn harde afzettingen die zich in de galblaas bevinden, een klein orgaan onder de lever. De galstenen, die in twee vormen bestaan, ontstaan als gevolg van vele aandoeningen en omgevingsfactoren waaronder diabetes, obesitas en het gebruik van bepaalde medicijnen. De meeste patiënten met galstenen ervaren geen symptomen. Wanneer echter een galsteen één van de galwegen blokkeert, leidt dit tot een plotselinge, hevige buikpijn, bekend als galkoliek. Hierbij gaan ook andere tekenen gepaard. Diverse behandelingstechnieken zijn beschikbaar om de galstenen te verwijderen, zoals een behandeling met schokgolven, een operatie en medicijnen.
Synoniemen galstenen
Galstenen zijn eveneens gekend onder deze synoniemen:
- cholelithiasis
- gal calculus: chenodeoxycholine zuren (CDCA)
- ursodeoxycholzuur (UDCA, Ursodiol)
Soorten: Cholesterolstenen en pigmentstenen
Er zijn twee hoofdtypen van galstenen:
Stenen van cholesterol
Galstenen van
cholesterol, die geelgroen zijn van kleur, komen in 80% van de patiënten met galstenen voor. Deze harde
stenen zijn niet gerelateerd aan het cholesterolgehalte in het bloed. Ze ontstaan wanneer de lever meer cholesterol aanmaakt dan de gal oplost of afbreekt.
Stenen van bilirubine
Bilirubine is een soort afvalproduct van rode bloedcellen. Bilirubinestenen zijn zogenaamde pigmentstenen die bestaan uit bilirubine en calciumzouten. Ze ontstaan wanneer de lever rode bloedcellen vernietigt en wanneer zich teveel bilirubine in de gal bevindt. De stenen zijn doorgaans kleiner en donkerder van kleur dan cholesterolstenen. Pigmentstenen komen vaker voor bij patiënten met bepaalde medische aandoeningen, zoals cirrose (een
leverziekte) of
bloedziekten zoals
sikkelcelanemie.
Epidemiologie
Galstenen komen wereldwijd voor, maar de prevalentie varieert sterk tussen verschillende bevolkingsgroepen. In Noord-Amerika en Europa heeft ongeveer 10-20% van de volwassen bevolking galstenen, terwijl de prevalentie lager is in Azië en Afrika. Vrouwen hebben een hogere kans op galstenen dan mannen, vooral na de leeftijd van 40 jaar. Bovendien zijn galstenen vaker aanwezig bij mensen met een familiegeschiedenis van de aandoening. De incidentie van galstenen neemt toe met de leeftijd en wordt beïnvloed door genetische en omgevingsfactoren.
Oorzaken
Galstenen ontstaan door een verstoring in de balans van de componenten van gal. De belangrijkste oorzaken zijn:
Overmatige cholesterolproductie door de lever.
Onvoldoende galzouten om het cholesterol op te lossen.
Verhoogde bilirubineconcentraties in de gal.
De onderliggende oorzaken kunnen variëren van genetische predispositie tot leefstijlfactoren zoals dieet en obesitas.
Risicofactoren
Zowel omgevingsfactoren als aandoeningen zorgen voor een verhoogd risico op het ontwikkelen van galstenen.
Omgevingsfactoren
Afkomst
Galstenen hebben een voorliefde voor patiënten van Noord-Europese, Indiaanse of Mexicaanse-Amerikaanse afkomst. De prevalentie van galstenen is lager bij Aziaten en Afro-Amerikanen.
Geslacht
Vrouwen zijn vaker dan mannen getroffen, vooral wanneer ze reeds kinderen gebaard hebben.

Obesitas vormt één van de belangrijkste risicofactoren voor galstenen /
Bron: Tobyotter, Flickr (CC BY-2.0) Gewicht
Obesitas (zwaarlijvigheid) verhoogt het cholesterolgehalte en maakt het tevens moeilijker voor de galblaas om zich volledig te legen. Door een snel
gewichtsverlies door het eten van een erg caloriearme voeding of na een operatie om gewicht te verliezen ontwikkelen patiënten eveneens sneller de ziekte.
Leeftijd
Meestal stelt de arts de diagnose van galstenen bij patiënten die ouder zijn dan veertig jaar. Het risico neemt toe naarmate mensen verouderen.
Medicijnen
Cholesterolverlagende medicijnen verhogen de hoeveelheid cholesterol in de gal, wat een risicofactor is voor cholesterolstenen. Het nemen van de
anticonceptiepil, hormoonvervangende therapie voor symptomen van de
menopauze en andere medicijnen die
oestrogeen bevatten draagt bij aan de ontwikkeling van galstenen. Tot slot vormt het
antibioticum “Ceftriaxon” een risicofactor.
Voeding
Het eten van een vetrijke voeding, een voeding met een hoog cholesterolgehalte en een
vezelarme voeding verhoogt het risico op het ontwikkelen van galstenen. Tot slot leidt een intraveneuze voeding (= voeding via een ader) gedurende een lange periode tot de aandoening.
Zwangerschap
Tijdens
een zwangerschap is de galblaas niet altijd in staat om de gal correct te legen, wat een risicofactor is voor galstenen.
Aandoeningen
Enkele aandoeningen of medische behandelingen veroorzaken tevens sneller galstenen waaronder:
- beenmerg- of orgaantransplantatie
- de ziekte van Crohn (aandoening met buikpijn, diarree en gewichtsverlies)
- diabetes mellitus (suikerziekte): Hierbij bevinden zich meestal meer triglyceriden (een type bloedvet) in het bloed; een risicofactor voor galstenen.
- erfelijkheid (familiegeschiedenis van galstenen)
- het prikkelbaredarmsyndroom (symptomen van diarree en obstipatie)
- levercirrose en galweginfecties (gepigmenteerde stenen)
- primaire scleroserende cholangitis (ontsteking van galwegen met koorts, buikpijn en geelzucht)
- medische aandoeningen die leiden tot een verhoogde afbraak van rode bloedcellen
- verloskundige cholestase (galstuwing door vernauwing van de galwegen)
Alarmsymptomen
Bij galstenen kunnen de volgende alarmsymptomen optreden:
- intense pijn in de bovenbuik die niet vermindert
- koorts en koude rillingen
- duizeligheid of flauwvallen
- ernstig braken
- geelzucht (gele verkleuring van huid en ogen)
- donkere urine en lichte ontlasting
Symptomen: Galkoliek bij het blokkeren van galweg
Veel patiënten met galstenen hebben geen symptomen. De arts vindt de galstenen toevallig tijdens een
röntgenfoto, een buikoperatie of een andere medische procedure voor een ander gezondheidsprobleem. Galstenen variëren in grootte tussen een zandkorrel en een golfbal.
Galkoliek
Soms blokkeren grote stenen echter wel een afvoerbuis (galweg), wat resulteert in
krampen en
pijn in het midden van het rechtergedeelte van de bovenbuik (
bovenbuikpijn) wat enkele minuten tot uren aanhoudt. Deze plotse en intensieve pijn verspreidt zich mogelijk naar de rechterschouder en aan de rug (
uitstralingspijn naar de rug) tussen de schouderbladen. Deze scherpe, doffe of constante pijn staat bekend als “
galkoliek”.
Koorts en
geelzucht (icterus) treden hierbij ook op. De pijn verdwijnt wanneer de steen zich verplaatst naar het eerste gedeelte van de dunne darm, het duodenum, en de galweg weer vrij is.
Diagnose en onderzoeken
Bij de diagnostiek van galstenen maken artsen gebruik van verschillende onderzoeken:
Anamnese en lichamelijk onderzoek
De arts stelt eerst vragen over uw symptomen en medische geschiedenis, en onderzoekt vervolgens uw buik. Dit helpt bij het opsporen van pijn- of gevoeligheidsgebieden.
Beeldvorming
- Buikecho (echografie): Een van de meest gebruikte onderzoeken om galstenen op te sporen. De echo kan de grootte, vorm en locatie van de stenen tonen.
- Röntgenfoto: Deze kan soms galstenen tonen, maar cholesterolstenen zijn vaak niet zichtbaar op gewone röntgenfoto's.
- Computertomografie (CT-scan): Een CT-scan kan helpen bij het identificeren van galstenen en het bepalen van hun effect op omliggende structuren.
- Magnetische resonantie cholangiopancreatografie (MRCP): Dit is een type MRI die specifiek wordt gebruikt om de galwegen en de galstenen te visualiseren.
- Endoscopische retrograde cholangiopancreatografie (ERCP): Dit onderzoek kan worden gebruikt om galstenen op te sporen en te verwijderen indien nodig. Het is een combinatie van endoscopie en radiologie.
Behandeling
De behandeling van galstenen is afhankelijk van de symptomen en de ernst van de aandoening. Er zijn verschillende opties:
Medicamenteuze behandeling
- Ursodeoxycholzuur: Dit medicijn kan helpen bij het oplossen van bepaalde soorten galstenen, vooral cholesterolstenen.
- Cholesterolverlagende medicijnen: Deze kunnen helpen het cholesterolniveau te verlagen en daarmee het risico op het ontwikkelen van galstenen te verminderen.
Chirurgische behandeling
- Cholecystectomie: Dit is de meest voorkomende chirurgische behandeling, waarbij de galblaas wordt verwijderd. De operatie wordt meestal laparoscopisch uitgevoerd, wat betekent dat het via kleine sneden gebeurt met behulp van een camera en speciale instrumenten.
- Endoscopische verwijdering: In sommige gevallen kan een endoscopische procedure worden gebruikt om galstenen uit de galwegen te verwijderen.
Andere behandelingen
- Litotripsie: Dit is een procedure waarbij schokgolven worden gebruikt om galstenen in kleinere stukjes te breken die vervolgens via de galwegen kunnen worden uitgescheiden.
- Cholesterolverlagende therapieën: Naast medicatie kunnen sommige therapieën helpen bij het verlagen van cholesterol en het voorkomen van galstenen.
Prognose
De prognose voor patiënten met galstenen hangt af van verschillende factoren, waaronder de grootte en locatie van de stenen, de aanwezigheid van symptomen en de gekozen behandeling. Veel mensen met galstenen hebben geen symptomen en hebben geen behandeling nodig. Wanneer galstenen echter symptomen veroorzaken of complicaties optreden, kan een behandeling nodig zijn. De meeste mensen herstellen goed na een behandeling voor galstenen, maar sommige kunnen last hebben van terugkerende galstenen.
Complicaties
Galstenen kunnen leiden tot verschillende complicaties, zoals:
- Cholecystitis: Ontsteking van de galblaas, vaak veroorzaakt door een galsteen die de galblaas afsnijdt.
- Pancreatitis: Ontsteking van de alvleesklier, die kan optreden wanneer een galsteen de afvoerbuis van de alvleesklier blokkeert.
- Galwegontsteking: Ontsteking van de galwegen, die kan optreden als gevolg van galstenen die de galwegen blokkeren.
- Galblaastumoren: In zeldzame gevallen kunnen chronische ontstekingen door galstenen leiden tot de ontwikkeling van galblaastumoren.
Preventie
Om het risico op galstenen te verminderen, kunnen de volgende maatregelen helpen:
- Gezond dieet: Het eten van een evenwichtig voedingspatroon met veel vezels en weinig verzadigd vet kan helpen galstenen te voorkomen.
- Regelmatige lichaamsbeweging: Het handhaven van een gezond gewicht en regelmatig bewegen kan het risico op galstenen verlagen.
- Vermijd snel gewichtsverlies: Het vermijden van extreem snel gewichtsverlies kan helpen galstenen te voorkomen.
- Gezonde hydratatie: Voldoende water drinken kan helpen om de galblaas goed te laten functioneren.
Praktische tips voor het omgaan met galstenen
Galstenen kunnen pijn veroorzaken wanneer ze de galwegen blokkeren, wat kan leiden tot galkoliek en andere ongemakken. Hoewel sommige mensen met galstenen geen symptomen ervaren, kunnen anderen frequente pijnaanvallen hebben die de dagelijkse activiteiten verstoren.
Voedingspatroon- en voedingsaanpassingen
Een belangrijk aspect van het beheren van galstenen is het aanpassen van je voedingspatroon om de symptomen te minimaliseren. Het vermijden van vetrijke voeding kan helpen om galstenen niet te verergeren. Het consumeren van kleinere maaltijden gedurende de dag in plaats van grote maaltijden kan de galproductie optimaliseren en pijn helpen voorkomen. Het verhogen van de vezelinname uit groenten, fruit en volle granen kan de galstroom bevorderen en de kans op aanvallen verminderen.
Zorg bij acute aanvallen van galkoliek
Bij een acute aanval van galkoliek, wat wordt gekarakteriseerd door hevige pijn in de bovenbuik, kan het nodig zijn om onmiddellijk medische hulp in te roepen. In de tussentijd kan het helpen om op je rug te liggen met een verwarmingskussen op de buik om de pijn te verzachten. Je arts kan pijnstillers voorschrijven en onderzoeken of chirurgische ingrepen zoals een galblaasverwijdering nodig zijn.
Misvattingen rond galstenen
Galstenen zijn een veelvoorkomend gezondheidsprobleem, maar er bestaan veel misvattingen over de oorzaken, symptomen en behandelingen ervan. Deze misverstanden kunnen leiden tot verwarring en zelfs tot verwaarlozing van belangrijke symptomen. Het is belangrijk om de feiten te begrijpen, zodat galstenen op tijd gediagnosticeerd en behandeld kunnen worden.
Galstenen worden alleen veroorzaakt door een slecht dieet
Veel mensen denken dat galstenen uitsluitend worden veroorzaakt door een ongezond dieet, met name door een dieet dat te veel vetten en cholesterol bevat. Hoewel een onevenwichtig dieet inderdaad het risico op galstenen kan verhogen, zijn er veel andere factoren die bijdragen aan hun vorming. Genetica speelt een belangrijke rol, evenals leeftijd, geslacht en bepaalde medische aandoeningen, zoals
diabetes mellitus of leverziekten. Daarom kunnen galstenen ook optreden bij mensen die zich aan een gezond dieet houden.
Galstenen veroorzaken altijd pijn
Er is een misverstand dat galstenen altijd pijn veroorzaken, maar dat is niet het geval. Veel mensen hebben galstenen zonder ooit pijn te ervaren; deze worden vaak per toeval ontdekt tijdens routineonderzoeken. Galstenen kunnen pas problemen veroorzaken wanneer ze vast komen te zitten in de galwegen, wat kan leiden tot intense pijn (colicagalen). Echter, de meeste mensen met galstenen ervaren geen symptomen en hebben geen pijn.
Alle galstenen moeten operatief verwijderd worden
Een andere misvatting is dat galstenen altijd moeten worden verwijderd via een operatie. Hoewel de verwijdering van de galblaas (cholecystectomie) een gangbare behandeling is voor mensen die last hebben van pijnlijke galstenen, kunnen sommige mensen met asymptomatische galstenen ervoor kiezen om af te wachten en geen operatie te ondergaan. In veel gevallen worden galstenen pas problematisch als ze complicaties veroorzaken, zoals een galblaasontsteking of
alvleesklierontsteking.
Galstenen komen alleen voor bij ouderen
Hoewel galstenen vaker voorkomen naarmate mensen ouder worden, kunnen ook jongere mensen last hebben van galstenen. Vrouwen, vooral diegenen die zwanger zijn of die hormonale anticonceptiva gebruiken, hebben een verhoogd risico op galstenen. Ook mensen met overgewicht of een familiaire voorgeschiedenis van galstenen lopen een groter risico. Het is dus niet juist om te denken dat galstenen alleen een probleem zijn voor ouderen.
Je kunt galstenen voorkomen door veel water te drinken
Er bestaat de misvatting dat het drinken van veel water kan helpen bij het voorkomen van galstenen. Hoewel hydratie belangrijk is voor de algehele gezondheid, kan het drinken van water alleen galstenen niet voorkomen. Het risico op galstenen wordt beïnvloed door een combinatie van genetische factoren, dieet, lichaamsgewicht en medische aandoeningen, niet alleen door de hoeveelheid water die je drinkt.
Galstenen kunnen altijd via medicijnen behandeld worden
Sommige mensen denken dat galstenen altijd behandeld kunnen worden met medicijnen, zoals ursodeoxycholzuur, dat kan helpen om galstenen op te lossen. Dit kan effectief zijn voor bepaalde soorten galstenen, maar niet voor allemaal. In veel gevallen is de enige oplossing voor galstenen een operatie om de galblaas te verwijderen, vooral als de galstenen leiden tot pijn of complicaties. Medicijnen kunnen een tijdelijke oplossing bieden, maar ze zijn geen vervanging voor chirurgie bij ernstige gevallen.
Lees verder