InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Plaveiselcelcarcinoom: symptomen, oorzaak en behandeling

Plaveiselcelcarcinoom: symptomen, oorzaak en behandeling

Plaveiselcelcarcinoom: symptomen, oorzaak en behandeling Het plaveiselcelcarcinoom (PCC) is een courante vorm van huidkanker. Onbehandelde plaveiselcelcarcinoom kan groter groeien of uitzaaien naar andere delen van het lichaam, met ernstige gevolgen. Vroegtijdige opsporing en behandeling is daarom belangrijk. Veelvuldige blootstelling aan zonlicht gedurende een lange periode, vergroot de kans op deze vorm van kanker. Behandeling bestaat bij voorkeur uit een operatie waarbij onder plaatselijke verdoving het carcinoom volledig wordt verwijderd.

Plaveiselcelcarcinoom


Nodulair basaalcelcarcinoom: een glad, glazig knobbeltje met een parelmoerachtige glans, soms met bloedvaatjes / Bron: Klaus D, Wikimedia Commons (CC BY-3.0)Nodulair basaalcelcarcinoom: een glad, glazig knobbeltje met een parelmoerachtige glans, soms met bloedvaatjes / Bron: Klaus D, Wikimedia Commons (CC BY-3.0)

Een vorm van huidkanker

Het plaveiselcelcarcinoom (PCC) is een vorm van huidkanker. Het is de op één na meest voorkomende vorm van huidkanker. Andere veelvoorkomende vormen van huidkanker zijn:

Uitzaaiingen
Onbehandelde plaveiselcelcarcinoom kan groter groeien of uitzaaien naar andere delen van het lichaam, met ernstige gevolgen. Uitzaaiingen vinden doorgaans pas plaats wanneer de oorspronkelijke tumor vrij grote afmetingen heeft bereikt. Tevens kan deze kwaadaardige tumor van de huid kraakbeen of bot dat onder de huidtumor gelegen is binnendringen. De meeste plaveiselcelcarcinomen zijn het gevolg van langdurige blootstelling aan ultraviolette (UV) straling, bijvoorbeeld van zonlicht. Het vermijden van zonlicht is de beste bescherming tegen alle vormen van huidkanker.

Oorzaak plaveiselcelcarcinoom

De volgende oorzaken worden in de literatuur gemeld:
  • Veelvuldige blootstelling aan zonlicht gedurende een lange periode.
  • Bepaalde wrattenvirussen spelen vermoedelijk eveneens een rol bij het ontstaan van het plaveiselcelcarcinoom. Zo denken onderzoekers dat een infectie met bepaalde typen van het Humaan papillomavirus (HPV) een rol spelen in de ontwikkeling van plaveiselcel huidkanker.
  • Soms treden tumoren op in chronische wonden, hardnekkige zweren en botinfecties of in gebieden van chronische huidontstekingen. Tevens kunnen ze ontwikkelen in het littekenweefsel van oude brandwonden.
  • Patiënten bij wie het immuunsysteem langdurig wordt onderdrukt, hebben een verhoogd risico op het ontwikkelen van een plaveiselcelcarcinoom.

Risicofactoren plaveiselcelcarcinoom

Risicofactoren die kunnen bijdragen aan het ontwikkelen van deze vorm van huidkanker zijn onder meer:
  • Zonlicht. Chronische blootstelling aan zonlicht.
  • Lichte huidskleur. Mensen met een lichte huidskleur lopen een groter risico dan mensen met een donker huidtype.
  • Leeftijd. Plaveiselcelcarcinoom komt vooral voor bij mensen die ouder zijn dan 45 jaar.
  • Sekse. Mannen lopen meer kans om plaveiselcelcarcinoom te ontwikkelen dan vrouwen, waarschijnlijk vanwege hun grotere blootstelling aan de zon.
  • Voorgeschiedenis. Een persoonlijke of familiale voorgeschiedenis van huidkanker.
  • Verzwakt immuunsysteem. Mensen met een verzwakt immuunsysteem of die medicijnen nemen die het immuunsysteem onderdrukken, lopen een groter risico op onder meer huidkanker.
  • Zeldzame genetische afwijking. Mensen met xeroderma pigmentosum zijn extreem gevoelig voor ultraviolet licht, vooral voor zonnestraling. Zij hebben een sterk verhoogd risico op het ontwikkelen van huidkanker.
  • Roken. Roken beschadigd het DNA en beschadiging van DNA kan leiden tot kanker.
    Alcohol verhoogt het risico op plaveiselcelcarcinoom / Bron: Istock.com/karelnoppeAlcohol verhoogt het risico op plaveiselcelcarcinoom / Bron: Istock.com/karelnoppe
  • Chronische huidontsteking of letsel. Een persoon heeft een iets hogere kans op het ontwikkelen plaveiselcelcarcinoom als hij/zij een groot litteken heeft, een huidinfectie of een huidaandoening waarbij er sprake is van een ontsteking van de huid, zoals psoriasis.
  • Alcohol. Het consumeren van alcohol verhoogt het risico op PCC van de huid. Dat blijkt uit een Amerikaanse studie van verschillende universiteiten en ziekenhuizen in Nutrition and Cancer (2016;68:545-53).¹ Des te meer alcohol, des te groter het risico. Bij vrouwen is het risico hoger dan bij mannen. Er zijn twee mogelijke redenen dat alcohol het risico vergroot. Een van de afbraakproducten van ethanol, acetaldehyde, is een kankerverwekkende stof. Daarnaast heeft alcohol een immuunsuppressieve werking als gevolg waarvan tumorvorming minder goed wordt onderdrukt door het lichaam.

Symptomen plaveiselcelcarcinoom

Huid en andere lichaamsdelen

Hoewel plaveiselcelcarcinomen zich gewoonlijk ontwikkelen op lichaamsdelen die aan de zon staan blootgesteld, kunnen ze overal in het lichaam voorkomen, zoals in het mondslijmvlies, op de anus en op de genitaliën bij zowel mannen als vrouwen. Het uiterlijk van de tumoren kan variëren, maar de meest voorkomende vormen zijn:
  • Een stevige, vaak ruw aanvoelende rode of huidkleurige knobbel of verhevenheid op het gezicht, onderlip, oren, nek, handen of armen, die soms kan bloeden.
  • Een platte laesie met een schilferige korst op het gezicht, oren, nek, handen of armen.
  • Een hardnekkig zweertje.
  • Een zweer of platte, witte vlek in de mond.
  • Een rode, verhoogde laesie of pijnlijke zweren op of in de anus of op de geslachtsdelen: peniscarcinoom en vulvacarcinoom.

Ziekte van Bowen: roodheid en schilfering / Bron: Watplay, Wikimedia Commons (Publiek domein)Ziekte van Bowen: roodheid en schilfering / Bron: Watplay, Wikimedia Commons (Publiek domein)
Het bultje groeit in de loop der tijd langzaam uit tot een grote tumor. Dit kan gepaard gaan met pijnklachten.

Huidaandoeningen waar het op kan lijken

Het is niet altijd gemakkelijk een plaveiselcelcarcinoom in een vroeg stadium te herkennen, aangezien het veel gelijkenis vertoont met een actinische keratose en morbus bowen. Veel artsen beschouwen actinische keratosen als voorstadia van het plaveiselcelcarcinoom.

Voorkeursplekken

Het plaveiselcelcarcinoom kan zoals gezegd overal op het lichaam voorkomen. Voorkeurslocaties zijn:
  • schedelhuid;
  • oren;
  • gezicht;
  • lippen;
  • onderarmen;
  • handruggen; en
  • benen.

Huisartsarts raadplegen

Des te eerder het plaveiselcelcarcinoom wordt gediagnosticeerd en behandeld, des te beter het resultaat. Raadpleeg uw huisarts wanneer u een zweertje of korstje hebt dat niet geneest binnen ongeveer twee maanden of een schilferig plekje op de huid signaleert die maar niet weg gaat.

Onderzoek en diagnose

De diagnose wordt overwogen op grond van het klinisch beeld, maar zekerheid is alleen te verkrijgen door middel van weefselonderzoek. Hierbij wordt een stukje van de huidafwijking verwijderd voor onderzoek (biopsie). Tevens zal de arts onderzoeken of de regionale lymfeklieren vergroot aanvoelen.

Differentiële diagnose
Er zijn een aantal belangrijke aandoeningen die vergelijkbaar uitziende huidlaesies kunnen veroorzaken:

Stadium-indeling

Er worden vier stadia onderscheiden bij het plaveiselcelcarcinoom:

StadiumOmschrijving
Stadum 0De tumor beperkt tot de bovenste laag van de huid. De lymfeklieren bevatten geen kankercellen.
Stadum 1De tumor is kleiner of gelijk aan 2 centimeter in omvang en is niet uitgezaaid naar de lymfeklieren in de buurt.
Stadum 2De tumor is meer dan 2 centimeter groot en heeft zich niet verspreid naar de lokale lymfeklieren. Of de tumor is:
  • groter dan 1 cm en heeft 2 van onderstaande kenmerken:
  • gelokaliseerd op de oren/lippen
  • tumor groeit dieper dan 2 mm de huid in
  • tumor is slecht gedifferentiëerd
  • tumor groeit rondom zenuwen/groei in bloed- en lymfevaten
Stadium 3Eén van de volgende situaties doet zich voor: (a) er is 1 uitzaaiing in een regionale lymfeklier die kleiner of gelijk is aan 3 cm. (b) de tumor is doorgegroeid naar spier, bot, kraakbeen, kaak of oogholte.
Stadium 4Eén van de volgende situaties is van toepassing. (a) Er is ingroei vanuit de tumor in de schedelbasis of skelet (b) Er is 1 uitzaaiing in een regionale lymfeklier tussen de 3 en 6 cm of zijn er meerdere uitzaaiingen kleiner dan 6 cm. (c) Er is 1 uitzaaiing in een regionale lymfeklier van meer dan 6 cm. (d) Er zijn metastasen of uitzaaiingen op afstand.

Radiotherapie (bestraling) / Bron: Adriaticfoto/Shutterstock.comRadiotherapie (bestraling) / Bron: Adriaticfoto/Shutterstock.com

Behandeling plaveiselcelcarcinoom

Operatie en bestraling
Behandeling bestaat bij voorkeur uit een operatie waarbij onder plaatselijke verdoving het carcinoom volledig wordt verwijderd. Radiotherapie is eveneens een effectieve behandelingsmethode, waarbij in meerdere zittingen de plek bestraald wordt. Vaak wordt bestraling toegepast bij grote(re) tumoren die vanwege hun ligging niet operatief verwijderd kunnen worden. Ook kan deze behandelmethode na een operatie worden toegepast bij hardnekkige tumoren, of wanneer het niet zeker is dat de hele tumor is verwijderd.

Cryochirurgie
Bij cryochirurgi bevriest de arts de huidkankercellen met vloeibare stikstof. Dit wordt in plaats van een operatie gedaan bij een heel kleine tumor en wanneer er een laag risico op terugkeer van de tumor is.

Curettage en coagulatie
Oppervlakkig groeiende plaveiselcelcarcinomen kunnen weggekrabd worden (curettage) en vervolgens dichtgeschroeid (coagulatie).

Periodieke controle
Na de behandeling volgt periodieke controle gedurende ten minste 5 jaar, teneinde eventuele terugkeer of uitzaaiing van het plaveiselcelcarcinoom of nieuwe uitingen van huidkanker vroegtijdig op te sporen. De patiënt doet er verstandig aan om na behandeling van een plaveiselcelcarcinoom, de huid goed in de gaten te blijven houden op het ontstaan van een verdacht bultje of wondje, dat niet binnen enkele maanden vanzelf weer verdwijnt. Ook moet gelet worden op eventuele vergroting van lymfeklieren in verband met mogelijke uitzaaiingen.

Prognose en overleving

Het totale sterftecijfer van cutane metastasen (uitzaaiingen) is laag (<5%), maar wanneer metastasen op afstand aanwezig zijn, is de vijfjaarsoverleving met ongeveer 25-40% slecht. Tot 95% van de metastasen en lokale recidieven worden gedetecteerd binnen vijf jaar na de eerste behandeling, met 70-90% binnen de eerste twee jaar. Plaveiselcelcarcinomen van de lippen en mond zijn gevaarlijker dan andere locaties.

Drie jaar na de diagnose plaveiselcelcarcinoom zijn bijna alle personen met plaveiselcelcarcinoom nog in leven als zij stadium I hebben. Bij stadium IV is 65% van de patiënten na 1 jaar nog in leven en 45% na 3 jaar

Preventie

De kans op het krijgen van een plaveiselcelcarcinoom en andere vromen van huidkanker kun je verminderen door de volgende maatregelen te treffen:
  • Het vermijden van blootstelling aan de zon, vooral tijdens de piekuren, is de belangrijkste maatregel.
  • Blijf op een zonnige dag binnenshuis of in de schaduw tussen 11.00 en 15.00 uur.
  • Draag zonwerende kleding en een hoed met brede rand wanneer je je in de zon begeeft.
  • Breng een zonnebrandcrème met ten minste een zonbeschermingsfactor (SPF) van 15 (SPF 30 voor kinderen of mensen met een bleke huid) die ook een hoge UV-bescherming (UVA) heeft.

Secundaire preventie door vroege detectie en effectief beheer is ook erg belangrijk.

Noot:
  1. Hidde Boersma. Alcohol veroorzaakt huidkanker. Ned Tijdschr Geneeskd. 2016;160:C3009

Lees verder

© 2011 - 2019 Tartuffel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Huidkanker: symptomen, oorzaken & behandelingHuidkanker is de meest voorkomende vorm van kanker in Nederland. Huidkanker ontstaat als de cellen van je huid zich onge…
Kanker: HuidkankerHuidkanker is de meest voorkomende vorm van kanker. Vooral mensen met een blanke huid lopen het risico op huidkanker. De…
Hoe kun je huidkanker herkennen?Hoe kun je huidkanker herkennen?Huidkanker is in Nederland het meest voorkomende soort kanker. Huidkanker kan ernstige gevolgen hebben, de patiënt kan e…
Rode ronde plekken op de huid: heb ik huidkanker?Rode ronde plekken op de huid: heb ik huidkanker?Rode ronde vlekjes of plekjes op de huid is vaak erg schrikken. Is er iets ernstigs aan de hand en moet ik onmiddellijk…
Plaveiselcel-carcinoomPlaveiselcel-carcinoomPlaveiselcelcarcinoom is een vorm van huidkanker die kwaadaardig is. Het lijkt op een soort grote wrat die onder de 1 cm…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Istock.com/AW
  • Hidde Boersma. Alcohol veroorzaakt huidkanker. Ned Tijdschr Geneeskd. 2016;160:C3009
  • http://www.huidarts.info
  • http://www.huidinfo.nl
  • http://www.mayoclinic.com
  • Kanker.nl. Overleving plaveiselcelcarcinoom. https://www.kanker.nl/bibliotheek/plaveiselcelcarcinoom/wat-is/1589-overleving-plaveiselcelcarcinoom (ingezien op 30-11-2017)
  • Kanker.nl. Stadium-indeling bij plaveiselcelcarcinoom. https://www.kanker.nl/bibliotheek/plaveiselcelcarcinoom/onderzoek-en-diagnose/4386-stadium-indeling-bij-plaveiselcelcarcinoom (ingezien op 30-11-2017)
  • Patient.info. Squamous Cell Carcinoma of Skin. https://patient.info/doctor/squamous-cell-carcinoma-of-skin#nav-8 (ingezien op 30-11-2017)
  • Afbeelding bron 1: Klaus D, Wikimedia Commons (CC BY-3.0)
  • Afbeelding bron 2: Istock.com/karelnoppe
  • Afbeelding bron 3: Watplay, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Afbeelding bron 4: Adriaticfoto/Shutterstock.com

Reageer op het artikel "Plaveiselcelcarcinoom: symptomen, oorzaak en behandeling"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 12-08-2018
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Kanker, gezwellen en tumoren
Bronnen en referenties: 12
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!