InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Diversen > Radiotherapie (bestraling) bij kanker in het oog

Radiotherapie (bestraling) bij kanker in het oog

Radiotherapie (bestraling) bij kanker in het oog Radiotherapie voor het behandelen van een oogtumor is mogelijk via inwendige of uitwendige bestraling. Dit hangt af van de soort, de grootte en de positie van de oogtumor. Bij brachytherapie geven chirurgisch geïmplanteerde plaatjes radioactieve straling af. Protonentherapie is een pijnloze vorm van bestralingstherapie bij de behandeling van oogkanker die gebruik maakt van protonen, geladen subatomaire deeltjes. Naburig gelegen weefsels blijven bij deze radiotherapievorm gezond. Voorts biedt radiochirurgie één enkele grote stralingsdosis in het oog. Voor deze behandelingen zijn vaak veel voorbereidingen vereist alvorens deze doorgaan bij de patiënt. De meest voorkomende bijwerking bij het bestralen van oogtumoren is het (gedeeltelijk) verlies van het gezichtsvermogen, al zijn tal van oogproblemen mogelijk. Enkele tips helpen bij het comfort en herstel van de ogen tijdens en na de bestralingsbehandeling.

Inwendige behandeling via bestraling: Brachytherapie in het oog

Brachytherapie is veelal inzetbaar bij oogkanker die zich nog niet verspreid heeft naar de oogzenuw. Artsen gebruiken deze vaak bij kleine of middelgrote oogmelanomen maar niet bij grote tumoren. De straling bereikt dan immers niet de gehele tumor. De patiënt krijgt hierbij eerst een kleine operatie onder volledige narcose. De arts naait plaques (speciale plaatjes) naast de oogtumor. De plaatjes zijn bekleed met radioactief materiaal en blijven gewoonlijk één week zitten, afhankelijk van de grootte van de tumor. De plaatjes geven tijdens deze periode voortdurend een hoge stralingsdosis af die direct naar de tumor in het oog gaat. De plaatjes geven wel radioactieve straling af, waardoor de patiënt in het ziekenhuis moet verblijven. Bezoekers mogen hierdoor niet lang aanwezig blijven, en voor zwangere vrouwen en kinderen is een bezoekverbod geldig. De arts verwijdert na de behandeling de radioactieve plaatjes via een operatie die gewoonlijk minder dan één uur in beslag neemt. Het volledige effect van de straling op de tumor is tot slot pas zichtbaar na drie tot zes maanden.

Uitwendige behandeling van de tumor: Protonentherapie

Wat is protonentherapie?

Protonentherapie is een pijnloze vorm van bestraling die protonen in plaats van röntgenstralen gebruikt om kanker te behandelen. Een proton is een positief geladen deeltje. Bij hoge energie vernietigen protonen kankercellen (tumoren). Artsen gebruiken protonentherapie alleen of in combinatie met standaard bestralingstherapie, chirurgie, chemotherapie en/of immunotherapie. Protonentherapie is net als standaard bestraling een vorm van uitwendige bestraling, in tegenstelling tot brachytherapie (inwendige bestraling). Het protonenapparaat is gekend als een synchrotron of een cyclotron. Na de protonen de gewenste plaats in het lichaam bereikt hebben, deponeren ze een specifieke stralingsdosis in de tumor. In tegenstelling tot bij de klassieke radiotherapie via röntgenstraling, komt de stralingsdosis enkel maar vrij in de tumor. Protonentherapie is met andere woorden onschadelijk voor de omgevende gezonde weefsels, wat resulteert in weinig tot geen bijwerkingen.

Indicatie behandeling met protonen: Niet uitgezaaide tumoren

Protonentherapie is nuttig voor het behandelen van tumoren die niet zijn uitgezaaid en tumoren die gelegen zijn nabij belangrijke lichaamsdelen, zoals bij een oog, de hersenen en het ruggenmerg. Protonentherapie zet een arts eveneens in bij de behandeling van een tumor bij kinderen, omdat hierdoor de kans op schade aan de ontwikkeling van gezond weefsel vermindert. Kinderen krijgen protonentherapie voor tumoren in de hersenen, het ruggenmerg en de ogen.

Radiotherapie versus protonentherapie bij de behandeling van kanker in het oog

Klassieke radiotherapie is veelal niet inzetbaar bij de behandeling van een oogtumor, omdat de hoeveelheid straling die de patiënt nodig heeft, te veel is voor de rest van het oog. Een grote dosis radiotherapie betekent immers een verlies van het gezichtsvermogen in dat oog, zodat het resultaat niet beter is dan het verwijderen van het oog met een operatie. Radiotherapie leidt eveneens tot andere problemen, zoals een toename van de druk in het oog, wat in medische termen gekend is als "glaucoom". Dankzij protonentherapie, waarbij het gezonde omliggend weefsel niet in het gedrang komt, zijn oogtumoren zoals retinoblastoom, een orbitaal rhabdomyosarcoom en een oogmelanoom wel te behandelen. Bij deze bestralingsvorm komen krachtige stralingsdoses enkel bij de tumor en niet bij het omliggende oogweefsel terecht. De behandeling is eveneens effectief om de tumorgroei tegen te gaan. Op deze manier is de patiënt in staat om zijn natuurlijke oog te behouden en is het verwijderen van een oog met een kunstoog als gevolg, niet nodig.

Voorbereiding behandeling via bestraling

De patiënt krijgt eerst een gesprek met een radiotherapeut die gespecialiseerd is in het behandelen van een oogmelanoom met protonentherapie. Hij voert een grondig medisch onderzoek uit bij de patiënt en neemt de medische geschiedenis door met de patiënt. De arts beschrijft aan de patiënt het verloop van protonentherapie, met inbegrip van de risico's en voordelen, en beantwoordt eventuele vragen. Vervolgens is radiografisch onderzoek (röntgenfoto's) nodig. Ook ontwerpt een arts een speciaal immobilisatiemasker zodat de patiënt in dezelfde positie ligt tijdens de behandeling en zijn gezicht beschermd is. Het aantal behandelingen is afhankelijk van het type en het stadium van de kanker. De arts levert veelal één tot vijf protonbehandelingen, waarbij hij vaak grotere dagelijkse stralingsdoses inzet.

Tijdens de bestralingsbehandeling

De behandeling zelf gebeurt meestal één keer per dag gedurende vier dagen, en kent telkens een tijdsduur van twee tot drie minuten. De behandeling gaat poliklinisch door, waarbij de patiënt na de behandeling weer naar huis mag. De patiënt heeft hierbij geen pijn. De patiënt zit tijdens de protonentherapie rechtop en draagt het immobilisatiemasker zodat hij in exact dezelfde positie blijft zitten. De patiënt richt tijdens de bestraling zijn oog op een klein rood licht, dat de oogbewegingen volgt.

Na de protonenbehandeling

De patiënt is in staat om na de behandeling zijn normale dagelijkse activiteiten te hervatten.

Uitwendige behandeling van de tumoren: Radiochirurgie

Soms krijgt de patiënt ook één enkele grote stralingsdosis, wat dan in medische termen gekend als "stereotactische radiochirurgie". Het hoofd zit hierbij in een hoofdframe. Hiervoor is een MRI-scan nodig om de tumor te lokaliseren.

Mogelijke bijwerkingen van bestraling

De belangrijkste bijwerking van bestralingstherapie aan het oog is schade aan delen van het oog. Dit is veroorzaakt door oogproblemen zoals cataract, netvliesloslating, glaucoom (verhoogde druk in het oog) of een bloeding in het oog. Deze resulteren in een gedeeltelijk of volledig verlies van het gezichtsvermogen. Het risico is afhankelijk van de grootte en de locatie van de tumor. Normaal gezien loopt enkel het te bestralen oog risico op bijwerkingen. Andere bijwerkingen omvatten een verlies van wimpers (dit is gekend als 'madarose') (die wel teruggroeien na de behandeling) en vermoeidheid.

Tips voor het herstel en comfort van de ogen

De patiënt wast de oogleden met milde zeep en lauw water en dept deze dan droog. Het is belangrijk om het getroffen oog niet bloot te stellen aan extreme temperaturen zoals bijvoorbeeld een warme douche, koudekompressen of warmtekompressen. Voorts wrijft of krabt de patiënt niet in het ooglid. Soms veroorzaakt de bestraling de ooglidontsteking blefaritis. Deze behandelt hij met silvadine zalf.

Lees verder

© 2016 - 2019 Miske, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Protonentherapie ook in Nederland voor patiëntenProtonentherapie ook in Nederland voor patiëntenEr is goed nieuws voor mensen met bepaalde vormen van kanker. In Nederland zal vanaf 2017 ook protonentherapie worden to…
Tumoren, oftewel kankerTumoren, oftewel kankerTegenwoordig hoor je veel om je heen over mensen die kanker hebben (gehad). Het woord ‘kanker’ heeft dezelfde werking al…
Kanker: bijwerkingen van bestraling of radiotherapieKanker: bijwerkingen van bestraling of radiotherapieNaast de chirurgie en de chemotherapie is de radiotherapie een belangrijke methode om kanker te bestrijden. De bedoeling…
Protonentherapie in de strijd tegen kankerProtonentherapie in de strijd tegen kankerIn februari 2014 zijn de laatste twee van in totaal vier vergunningen voor de behandeling van kanker door middel van pro…
Baarmoederhalskanker is niet altijd hopeloosAls je niet regelmatig op controle gaat bij een gynaecoloog, is de kans klein dat uw baarmoederhalskanker in en vroeg st…
Bronnen en referenties
  • Eye and Vision Sparing Radiation Therapy for Intraocular Tumors, https://www.eyecancer.com/conditions-and-treatments/treatments/6/eye-and-vision-sparing-radiation-therapy-for-intraocular-tumors, geraadpleegd op 19 juni 2016
  • Eye Cancer (Melanoma and Lymphoma), http://www.cancer.org/cancer/eyecancer/detailedguide/eye-cancer-treating-radiation-therapy, geraadpleegd op 19 juni 2016
  • Proton Therapy for Ocular Melanoma, https://www.ucsfhealth.org/treatments/proton_therapy_for_ocular_melanoma/, geraadpleegd op 19 juni 2016
  • Proton Therapy, http://www.cancer.net/navigating-cancer-care/how-cancer-treated/radiation-therapy/proton-therapy, geraadpleegd op 19 juni 2016
  • Radiotherapy for eye melanomas, http://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/type/eye-cancer/treatment/radiotherapy/radiotherapy-for-eye-melanomas, geraadpleegd op 19 juni 2016
  • Side effects of radiotherapy for eye cancer, http://www.cancerresearchuk.org/about-cancer/type/eye-cancer/treatment/radiotherapy/side-effects-of-radiotherapy-for-eye-cancer, geraadpleegd op 19 juni 2016

Reageer op het artikel "Radiotherapie (bestraling) bij kanker in het oog"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Miske
Laatste update: 13-06-2019
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Diversen
Special: Oogbehandelingen
Bronnen en referenties: 6
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!