InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Gezonde voeding > Vrije radicalen, anti-oxidanten, superfood en kanker

Vrije radicalen, anti-oxidanten, superfood en kanker

Vrije radicalen, anti-oxidanten, superfood en kanker Er is de laatste jaren veel te doen geweest omtrent de vermeende gezondheidseffecten van anti-oxidanten. Zo zouden anti-oxidanten het verouderingsproces vertragen, het lichaam beschermen tegen hart- en vaatziekten, kanker en Alzheimer. De producenten van voedingssupplementen speelden hier, de afgelopen twintig jaar, handig op in ondanks dat de veronderstelde gezondheidseffecten nooit wetenschappelijk onderbouwd waren. Hetzelfde is momenteel aan de gang met de hype over "superfoods" zoals Goji bessen, Açaí bessen, Chiazaad, Chlorella, Maca, Quinoa en Spirulina . Het eten van deze "superfoods" zou de gezondheid positief beïnvloeden, kanker voorkomen en het zou helpen af te vallen. Wat zijn de wetenschappelijke bewijzen voor deze veronderstellingen en zijn anti-oxidanten en "superfoods" de "heilige graal" voor een lang en gezond leven?

Inhoud


Anti-oxidanten en vrije radicalen

In ons lichaam is er continue een strijd aan de gang tussen goed en kwaad, tussen anti-oxidanten en vrije radicalen. De vrije radicalen zijn in dit verhaal het kwaad en de anti-oxidanten proberen deze te verdrijven. Maar wat zijn dat voor dingen die vrije radicalen, hoe komen ze in ons lichaam en wat doen ze daar?

Vrije radicalen

Alles in de natuur is in balans of zoekt een balans. Dit is ook het geval met moleculen. Vrije radicalen zijn moleculen die een elektron te weinig hebben. Om terug in balans te komen gaan ze op zoek naar een elektron. Dit gebeurt op een vrij agressieve wijze. Vrije radicalen rukken een elektron gewoon bij een andere molecuul vandaan (een vorm van oxidatie). Vrije radicalen beschadigen op deze manier een hele molecuul en deze zal op zijn beurt in een vrij radicaal veranderen en ook weer op zoek gaat naar een elektron. Op deze manier ontstaat er een kettingreactie. Vrije radicalen kunnen zo cellen en zelfs DNA beschadigen. Zo kunnen ze de celdeling verstoren en de kans op het ontstaan van kankercellen vergroten. Er zijn veel verschillende vrije radicalen. De meest bekende ontstaat door de reactie met zuurstof, deze reactie wordt oxideren genoemd. Wanneer vrije radicalen schade veroorzaken, noemen we dat oxidatieve stress. Vrije radicalen komen op verschillende manieren het lichaam binnen onder andere via zonlicht, sigarettenrook, alcohol, stress en milieuverontreinigende stoffen. Ook gebruiken cellen in ons lichaam zuurstofmoleculen om energie uit verteerd voedsel te halen (metabolisme). Hierbij komen ook vrije radicalen vrij. Maar zijn nu alle vrij radicalen slecht? Het antwoordt hierop is nee, alleen een teveel aan vrije radicalen kunnen na verloop van tijd de gezondheid nadelig beïnvloeden. Ons immuunsysteem zelf maakt ook een dosis vrije radicalen aan in zijn strijd tegen indringers. Door het gebruik van deze vrije radicalen probeert het immuunsysteem bacteriën en virussen te doden die niet in het lichaam thuis horen.

Anti-oxidanten

Vitamine C / Bron: Publiek domein, Wikimedia Commons (PD)Vitamine C / Bron: Publiek domein, Wikimedia Commons (PD)
Vrij radicalen kunnen geneutraliseerd worden door anti-oxidanten. Anti-oxidanten staan heel gemakkelijk een elektron af aan een vrije radicaal. Anti-oxidanten is een verzamelnaam voor vitaminen zoals vitamine C en E en bepaalde mineralen als seleen. Ook bio-actieve stoffen zoals flavonoïden uit groente en fruit vallen eronder. Soms worden anti-oxidanten aan voedingsmiddelen toegevoegd, deze staan dan vermeld als E-nummer (niet alle E-nummer zijn dus slecht). Hoe een antioxidant werkt kunt u bijvoorbeeld zien wanneer men een appel doormidden snijdt. Al vrij snel zal het vruchtvlees bruin kleuren (als gevolg van oxidatie). Besprenkeld men het vruchtvlees met citroensap, wat rijk is aan vitamine C, dan zal het vruchtvlees niet snel bruin worden. Dit dankzij de anti-oxidanten werking van vitamine C. Lang werd gedacht dat een verhoogde inname van anti-oxidanten het lichaam zou beschermen tegen allerlei ziekten die ontstaan als gevolg van een teveel aan vrije radicalen. Maar de praktijk blijkt niet zo zwart-wit te zijn.

Onderzoek naar anti-oxidanten

Om te onderzoeken wat de effecten van anti-oxidanten zijn op het menselijk lichaam en of een extra dosis ziekten kan voorkomen, werd in Amerika een groot onderzoek gestart. Het onderzoek richten zich op een extra dosis vitamine E en/of in combinatie met het sporenelement selenium. Het doel van het onderzoek was om aan te tonen of deze extra dosis mannen zou beschermen tegen het ontwikkelen van prostaatkanker. Aan het onderzoek namen 35.000 mannen van 50 jaar en ouder deel. De mannen werden in vier groepen verdeeld:
  • Groen één kreeg dagelijks een dosis vitamine E.
  • Groep twee kreeg dagelijks een dosis selenium.
  • Groep drie kreeg dagelijks een dosis vitamine E en selenium.
  • Groep vier kreeg dagelijks een placebo.
Het onderzoek werd na vijf en een half jaar in 2008 stop gezet. De reden hiervoor was dat na vijf en een half jaar onderzoek al duidelijk was dat de beoogde resultaten niet gehaald zouden worden. Het tegendeel werd zelf bewezen door dit onderzoek. Na een observatieperiode van nog eens anderhalf jaar toonde in 2011 de onderzoeksresultaten aan: de groep mannen die dagelijks vitamine E slikten hadden 17% meer risico op prostaatkanker dan de andere groepen. Opmerkelijk was dat de groep die vitamine E en selenium slikten geen verhoogd risico hadden. De groep die alleen selenium slikte hadden een hogere kans op het ontwikkelen van diabetisch. Ook bleken de supplementen niet te beschermen tegen het ontwikkelen van andere vormen van kanker.

Anti-oxidanten en kankercellen

Anno 2014 is de wetenschappelijke kennis omtrent het ontstaan en de behandeling van kanker weer wat toegenomen. Gezonde cellen hebben een ingebouwd mechanisme om zichzelf onder specifieke omstandigheden te vernietigen. Zo ruimt het lichaam oude en beschadigde cellen op. Hiervoor heeft het lichaam wel vrije radicalen nodig. Sommige vormen van kanker maken echter ook gebruik van dit mechanisme. Deze kankercellen maken namelijk zelf anti-oxidanten aan waardoor ze vrije radicalen wegvangen. Op deze manier hebben vrij radicalen geen invloed op de kankercellen en kunnen deze ongestoord door woekeren. Een antioxidant rijk dieet is dan alleen maar een extra voedingsbron voor deze kankercellen, aldus Nobelprijs winnaar Dr. James Watson(1). Dit is een van de redenen waarom het Nederlands Kankerinstituut-Antoni van Leeuwenhoek-ziekenhuis in Amsterdam het gebruik van extra anti-oxidanten tijdens bestraling of een chemokuur afraadt. Tegenwoordig wordt aangenomen dat anti-oxidanten het ontstaan van kankercellen in het lichaam kunnen vertragen. Maar wanneer er eenmaal kankercellen aanwezig zijn dan kunnen anti-oxidanten een extra voedingsbron voor deze kankercellen betekenen. Ook in het lichaam zal de verhouding tussen anti-oxidanten en vrije radicalen in balans moeten zijn. Een teveel aan vrije radicalen is niet goed maar een teveel aan anti-oxidanten dus ook niet. Dit is eveneens van toepassing op diverse vitamines en mineralen. Daarom bestaat er een aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH) die is vastgesteld door de Gezondheidsraad.

Superfoods

De naam "superfood" is nogal misleidend omdat het doet denken aan een voedingsmiddel die enkel gezonde eigenschappen heeft en het eten daarvan allerlei ziekten en aandoeningen zal voorkomen. Een echte "superfood" bestaat niet. De naam "superfood" is eigenlijk een marketingterm die in de jaren 90 van de vorige eeuw is verzonnen om een verzameling voedingsmiddelen een naam te geven. Deze voedingsmiddelen zouden bovengemiddelde gezondheidseffecten bezitten. Voedingsmiddelen worden "superfoods" genoemd als ze rijk zijn aan vitamines, mineralen en anti-oxidanten. Ook zijn ze arm aan slechte vetten. Hieronder valt ook bijvoorbeeld broccoli, kiwi, banaan, appel, blauwe druiven, ananas, tomaten enz. enz. Sinds 1 juli 2007 is het in de Europese Unie verboden om de term "superfood " voor voedsel te gebruiken zonder extra informatie. Daarnaast is er in 2012 een nieuwe Europese wet ingevoerd die alle misleidende gezondheidsclaims verbiedt. "Superfoods" nemen wel steeds vaker de plek in van de vitaminepillen, wat wel een goede ontwikkeling is. Door het gebruik van "superfoods" krijgt men ook andere voedingsstoffen binnen die niet in een pilletje zitten. Maar ook hier dient men rekening te houden met de concentratie aan anti-oxidanten, vitamines en mineralen in deze "superfoods" en de hoeveelheden die men eet (drinkt). Een groot deel van vitaminen waarvan men te veel binnen krijgt verlaat het lichaam zonder schadelijke gevolgen. Maar niet alle vitaminen in hoge dosis zijn onschadelijk.

Kwaliteit van onze voedingsmiddelen

Iedereen die het nieuws omtrent voeding een beetje volgt weet dat er tegenwoordig veel mis mee is. Regelmatig komen er nieuwsberichten voorbij met weer een levensmiddelenschandaal. Maar wat veel mensen niet weten is dat ook de kwaliteit van onze voeding ook hard achteruit gaat. Zo onderzocht het Zwitserse bedrijf Geigy in 1985 enkele levensmiddelen zoals broccoli, aardappelen, wortelen, bananen, appels en aardbeien. De producten werden onderzocht op het gehalte van bepaalde vitamines en mineralen. Het onderzoek werd in 1996 en 2002 herhaald. De uitkomst van deze onderzoeken toonde aan dat het gehalte aan voedingsstoffen met meer dan VIJFTIG procent was gedaald. De oorzaak die hieraan ten grondslag ligt is: gronduitputting, luchtvervuiling, snelle groei (kunstmest), langdurige opslag en transport (2). Dit houdt dus in dat we twee maal zoveel groente zouden moeten eten om dezelfde hoeveelheid voedingsstoffen binnen te krijgen, met dezelfde gezondheidseffecten, als twintig jaar geleden. De zogenaamde "superfoods" die heden ten dage voor torenhoge prijzen over de toonbank gaan staat wellicht ook zo een toekomst te wachten. Goji bessen bijvoorbeeld komen oorspronkelijk uit het Himalayagebergte maar worden tegenwoordig op veel andere plaatsen geteeld, vaak ook weer met gebruik van kunstmest met gronduitputting en kwaliteitsverlies tot gevolg.

Lijst van "superfoods"

Goji bessen / Bron: Didier Descouens, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)Goji bessen / Bron: Didier Descouens, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)
Hieronder volgt een lijst met enkele "superfoods" met hun samenstelling en veronderstelde gezondheidseffecten. Het gebruik van deze "superfoods" zou een aanvulling kunnen zijn bij een gevarieerd dieet, geen vervanging. Van oorsprong waren mensen jagers en voedselverzamelaars. Zij hadden in hun leven enkele duizenden eetbare planten, bessen, zaden, noten, insecten, vogels, vissen en dieren tot hun beschikking. Een tegenwoordige supermarkt heeft hooguit een aanbod van enkele tientallen soorten fruit en groente. Daarvan is de voedingswaarde over het algemeen ook nog eens een stuk lager. "Superfoods" kunnen een gezonde aanvulling op het menu zijn, maar het zijn geen wondermiddelen.

  • Açaí bes: bevat de hoogste concentratie anti-oxidanten ooit gevonden en deze bes zit vol aminozuren, vezels, calcium, magnesium, kalium, vitamines en essentiële vetzuren. Ook zou het door de voedingsvezels en onverzadigde vetzuren in de Açaí bes de spijsvertering stimuleren en heeft de Açaí bes een stimulerend effect op de verbranding van lichaamsvet.
  • Cacao of rauwe chocolade: bevat onder andere anti-oxidanten en verschillende mineralen met inbegrip van calcium, koper, magnesium, fosfor, kalium, natrium, zink, ijzer en chroom. Chroom houdt onder andere de bloedsuikerspiegel in balans wat de kans op diabetes type 2 verkleint.
  • Chiazaad: is rijk aan Omega 3-vetzuren, proteïne en mineralen. Het zaad bevat veel vezels en dat geeft een vol en verzadigd gevoel. Chiazaad, lijnzaad en sesamzaad bevatten grotendeels dezelfde bestanddelen en deze hebben ongeveer hetzelfde effect.
  • Chlorella: is een zoetwateralge die een hoog gehalte aan proteïne bevat en andere essentiële voedingsstoffen zoals voedingsvezels, vitamines en mineralen. Wanneer gedroogd bevat chlorella ongeveer 55-67% proteïne, 1-4% chlorofyl, 9-18% voedingsvezels en een hoeveelheid mineralen en vitamines.
  • Goji bessen: hebben een zeer hoog gehalte aan anti-oxidanten, vitamines en mineralen. Ze bevatten onder andere vitamine C, vitamine A, vitamine B1, vitamine B2 maar ook ijzer, koper, nikkel, chroom, magnesium, natrium, calcium en verschillende aminozuren. De bes zou naar verluidt goed zijn tegen kanker, cholesterol, seksuele stoornissen, diabetes en andere kwalen.
  • Maca (Lepidium meyenii): is een knolgewas uit het Andesgebergte in Peru, maar wordt veel genuttigd in de vorm van een poeder. Het bevat onder andere mineralen, vitamines, proteïnen, lipiden en anti-oxidanten. Het zou goed zijn voor de balans van de hormonen, geeft extra energie en dit poeder wordt gebruikt voor het verhogen van het libido.
    Spirulina / Bron: Music4thekids, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Spirulina / Bron: Music4thekids, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • Quinoa (Chenopodium quinoa): wat betreft eiwitsamenstelling lijkt quinoa sterk op melk. Alle essentiële aminozuren zijn erin aanwezig, in een voor mensen bijna perfecte balans en verder is quinoa rijk aan vitamines E en B2 en de mineralen ijzer, koper en magnesium.
  • Spirulina: is rijk aan eiwitten, vitamines, essentiële aminozuren, mineralen en essentiële vetzuren zoals y-linoleenzuur. Het wordt gebruikt voor cholesterolverlaging, het verbeteren van het immuunsysteem en het promoten van een gezonde darmflora.

Al deze "superfoods" kunnen een gezonde aanvulling op het menu zijn, maar het zijn geen wondermiddelen.

Lees verder

© 2014 - 2018 Erik67, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Wat zijn superfoods en bestaat superfood echt?Wat zijn superfoods en bestaat superfood echt?De mensen eten dagelijks voedsel. Het voedsel krijgt soms een bijzondere term toebedeeld. Zo wordt aan voedsel wel eens…
De goji-bes, superfood of onzin?De goji-bes, superfood of onzin?Werken superfoods nu echt, of zijn ze helemaal niet gezonder dan 'gewone' groentes als broccoli en selderij? De goji-bes…
Gezonde voeding: SuperfoodsGezonde voeding: SuperfoodsSuperfoods is een term die wordt gebruikt voor bepaalde natuurlijke voedingsmiddelen die een gunstig effect hebben op on…
Superfood en goji bessen: Goji bessen gezond of giftig?Superfood en goji bessen: Goji bessen gezond of giftig?De Lycium Barbarum, in het Nederlands de Goji Bessen, hebben een belangrijke functie in de traditionele Chinese geneesku…
Superfood Goji-besSuperfoods worden met de dag populairder. Er zijn tegenwoordig zelfs hele diëten op gebaseerd. Ook de goji-bes is één va…
Bronnen en referenties
  • 1) http://rsob.royalsocietypublishing.org/content/3/1/120144.full
  • 2) http://www.foodlog.nl/images/uploads/Voedingswaarden_Geigy.pdf
  • http://nl.wikipedia.org/wiki/Anti-oxidant
  • http://www.erasmusjournalisten.nl/index.php/2013/05/15/
  • http://nl.wikipedia.org/wiki/Lepidium_meyenii
  • http://en.wikipedia.org/wiki/Goji
  • http://en.wikipedia.org/wiki/Cocoa_solids
  • http://nl.wikipedia.org/wiki/Lepidium_meyenii
  • http://en.wikipedia.org/wiki/Spirulina_(dietary_supplement)
  • http://nutritiondata.self.com/facts/nut-and-seed-products/3061/2
  • http://nl.wikipedia.org/wiki/Chlorella
  • http://en.wikipedia.org/wiki/A%C3%A7a%C3%AD_palm
  • http://nl.wikipedia.org/wiki/Quinoa_(Chenopodium_quinoa)
  • Afbeelding bron 1: Publiek domein, Wikimedia Commons (PD)
  • Afbeelding bron 2: Didier Descouens, Wikimedia Commons (CC BY-SA-4.0)
  • Afbeelding bron 3: Music4thekids, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Reageer op het artikel "Vrije radicalen, anti-oxidanten, superfood en kanker"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Erik67
Gepubliceerd: 22-03-2014
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Gezonde voeding
Bronnen en referenties: 16
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!