InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Gezonde voeding > De geneeskracht van beerwortel of bergvenkel

De geneeskracht van beerwortel of bergvenkel

Beerwortel is een 60 cm hoge en 30 cm brede meerjarige plant die groeit in heel West- en Centraal-Europa. Hij behoort tot de schermbloemigen en groeit graag in bergachtige gebieden zoals de Alpen. De wortels van bergvenkel zijn in Schotland een veel gegeten groente. Daarnaast wordt bergvenkel in heel Europa als medicijn gebruikt, bijvoorbeeld bij urinewegproblemen. Bergvenkel groeit niet in het wild in Nederland; je zult hem moeten kweken. Voordeel is dat het een plant is waar je weinig omkijk naar hebt.
Botanische tekening bergvenkel / Bron: Johann Georg Sturm (Painter: Jacob Sturm), Wikimedia Commons (Publiek domein)Botanische tekening bergvenkel / Bron: Johann Georg Sturm (Painter: Jacob Sturm), Wikimedia Commons (Publiek domein)

Inhoud:


Naamgeving

De Latijnse naam die we in de wetenschap gebruiken van deze geneesplant is Meum athamanticum. In het Nederlands zeggen we zowel beerwortel als bergvenkel. Een oudere naam voor deze plant is varkenswortel. De Engelse naam voor deze plant is baldmoney; hij is opgedragen aan de Noorse mythologische God Baldr. In Duitsland heet de plant Bärwurz. In Frankrijk wordt bergvenkel Fenouil des Alpes genoemd. Het Latijnse woord Meum komt van het Griekse woord ´meon´ of ´meion´ wat varkensvenkel betekent. Athamanticum heeft een Latijnse oorsprong; het wordt vaker voor planten gebruikt maar het is niet helemaal duidelijk waar deze naam vandaan komt.

Beerwortels eten

De wortels van beerwortel worden gegeten. Deze wortels kunnen worden verzameld in de maanden september en oktober. In Schotland is het een waar alomtegenwoordig gebruik om de wortels als groente te gebruiken. Ze worden er net als pastinaak gegeten; de wortels worden gekookt en zo gegeten of als extra groente in een soep gedaan. De bladeren kunnen worden aangewend als kruid of toevoeging aan salades, soepen en warme gerechten. De bladeren lijken qua vorm wat op dille en zijn heel kruidig van smaak. Deze bladkruid past goed samen met bieslook in een kruidenkwark. De geur van het blad is een soort combinatie van anijs en wortel maar zijn smaak is vrij bitter.

Bergvenkel / Bron: André Karwath aka Aka, Wikimedia Commons (CC BY-SA-2.5)Bergvenkel / Bron: André Karwath aka Aka, Wikimedia Commons (CC BY-SA-2.5)

Vijf leuke weetjes over bergvenkel

  1. Beerwortel wordt soms ook meum genoemd.
  2. Een kilo beerwortelpoeder kost al snel meer dan 100 euro.
  3. In stukjes gehakte wortel van bergvenkel wordt verkocht als aromatische en medicinale thee.
  4. Bergvenkel kun je bereiden in een kruidenbitter of kruidenlikeur. Verder kun je met pure alcohol een tinctuur maken van bergvenkel.
  5. Bladeren van bergvenkel kun je fijn snijden en zijn lekker door een kruidenboter

Bergvenkel wordt niet alleen gebruikt voor de geneeskunde voor mensen maar ook op dieren.

Verspreiding beerwortel

Beerwortel groeit niet in Nederland en is zeldzaam te vinden in de Ardennen van België, maar des te meer in de berggebieden van Europa zoals de Pyreneeën, de Vogezen, de Alpen, Noord-Spanje, de Apennijnen, de Schotse hooglanden en op de Balkan. In Zuid-Noorwegen is de plant met succes geïntroduceerd. Hij houdt vooral van kalkachtige grond en groeit bij voorkeur in wilde graslanden en weilanden.

Bergvenkel in de moestuin

Bergvenkel komt niet in Nederland voor maar deze eetbare en medicinale plant zou in Nederland in een moestuin kunnen groeien. Deze zeer aromatische geneesplant geeft de voorkeur aan vochtige grond en halfschaduw. Bergvenkel wordt verkocht in sommige tuincentra. Bergvenkel staat graag naast een struik of een boom. Het is geen voortwoekerende plant; hij geeft juist de ruimte aan andere planten. Bergvenkel bloeit van mei tot augustus. Je hebt weinig omkijk naar deze plant; het is een ideale plant voor mensen die niet veel tijd hebben om in de moestuin te werken. Als de planten te groot worden kun je ze splitsen en op een andere plek neerzetten, of aan een bevriende tuinliefhebber geven. Je kunt de zaden bewaren en individueel opkweken in een pot. De zaden moeten zo vroeg mogelijk in het jaar worden gezaaid, het liefst als het nog koud is. Een plant uit zaad opkweken is een langzaam proces. Het duurt enige jaren voordat bergvenkel een mooi vol gebladerte heeft.

Inhoudsstoffen

Etherische oliën vormen een belangrijk onderdeel in medicinale planten. Volgens Spaans onderzoek uit 2004 zitten er de volgende etherische oliën in bergvenkel: betaocimeen, gammaterpineen, terpinoleen en p-cymeen. De Spaanse onderzoekers zagen dat bergvenkel in Spanje andere verhoudingen van etherische oliën heeft dan bergvenkel uit Frankrijk en Duitsland. Dit is een bekend gegeven. Elke grond, omgeving en groeiomstandigheden zijn aanleiding voor veranderingen in verhoudingen van samenstellingen van medicinale stoffen. Er zitten ook koffiezuurderivaten in als werkzame stoffen.

Dodoens over bergvenkel

Rembert Dodoens, de baanbrekende kruidenwetenschapper uit de Nederlanden van de 17e eeuw, beschreef dat in het oude Griekenland men reeds beerwortel kenden. De antieke Romeinen gebruikten het volgens Plinius bij nierproblemen; het kan overtollig vocht uit het lichaam lozen, zo beschreef Dodoens. Verder is het een verwarmend middel dat ´Crampen ende rhommelingen´ in de maag doet verdwijnen, zo noteerde Dodoens in zijn Cruyde-boek dat hij in 1644 publiceerde. Ook werd het in zijn tijd voorgeschreven om koorts en andere kwalen die moeders kregen te verhelpen. Overigens was Dodoens het met Galenus, pionier in de geneeskunde eens dat de wortels van bergvenkel niet teveel moeten worden gegeten omdat de warmte die ervan uitgaat tot pijn in het hoofd kan leiden.

Rauwe melk wat komt van een koe die bergvenkel heeft gegeten is zeer aromatisch.

Traditioneel gebruik in Europa

In de volksgeneeskunde is beerwortel een medicijn bij menstruatieproblemen, en urinewegaandoeningen. Het is een diureticum, wat wilt zeggen dat het vochtafdrijvend is. Daarnaast wordt het ingezet bij catthar, hysterie en maagziekten, tenminste volgens de Engelse kruidengeneeskunde. In de Middeleeuwen in Duitsland werd het als een plant gezien die goed is voor de blaas, urinewegen, lever en nieren. Het werd ingezet bij waterzucht of oedeem, geelzucht, pijnlijke darmen en blaasstenen. In het Zwarte Woud in Duitsland eten de koeien veel bergvenkel waardoor de kaas van deze melk een extra lekkere smaak heeft. In Duitsland is er de medicinale kruidenhoning die Bärwurzbirnenhonig wordt genoemd. Letterlijk betekent dit: bergvenkelperenhoning. Het wordt gemaakt van honing van bijen waaraan kruiden zoals bergvenkel zijn toegevoegd, vermengd met een puree van peren. Verder heeft bergvenkel een genezende werking bij maagzweer, spijsverteringsproblemen en menstruatieperikelen. Hildegard van Bingen schreef dat bergvenkel goed was bij jicht maar zij staat vrij alleen in dit voorschrift.
© 2014 - 2019 Tom008, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Rozenwortel, de Europese ginsengWereldwijd, in alle culturen en door de eeuwen heen, is de mens steeds weer op zoek geweest naar het ultieme gezondheids…
Wortelsap voor je gezondheidWortelsap voor je gezondheidAllemaal kennen we de oranje wortels. Wortels die we koken, wortels die we rauw eten en die we voeren aan dieren. Maar v…
De geneeskrachtige wortel (groente)De geneeskrachtige wortel (groente)Wortels zijn gezond en goedkoop voedsel. Wortels zijn ook makkelijk zelf te kweken in de tuin of in een kasje. Wortels u…
Afslanken en gezond blijven met Bojenmi theeAfslanken en gezond blijven met Bojenmi theeDe traditionele Chinese geneeskunde werkt sinds meer dan duizend jaar voornamelijk met kruiden. Op dit moment zijn er in…
Wortels uit eigen tuin - zaaien, bemesten, oogstenWortels uit eigen tuin - zaaien, bemesten, oogstenWat is er nu lekkerder dan wortels uit eigen tuin? Wortels uit eigen tuin zijn veel smaakvoller dan wortels uit de winke…
Bronnen en referenties
  • Boek: geneeskrachtige planten en kruiden, Ute Künkele en Till Lohmeyer
  • http://en.wikipedia.org/wiki/Meum_athamanticum
  • http://de.wikipedia.org/wiki/B%C3%A4rwurz_%28Pflanze%29
  • http://wilde-planten.nl/bergvenkel.htm
  • http://www.coppelmans.nl/Plant/meum-athamanticum
  • http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Meum+athamanticum
  • Spaans onderzoek 2004: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15146929
  • http://www.mustila.fi/en/plants/meum/athamanticum
  • Dodoens: https://www.kuleuven-kulak.be/mirrors/bio/Cruydt-Boeck_scans/scans/hig
  • Foto´s: wikimedia commons
  • Foto bergvenkel: André Karwath aka Aka
  • Afbeelding bron 1: Johann Georg Sturm (Painter: Jacob Sturm), Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Afbeelding bron 2: André Karwath aka Aka, Wikimedia Commons (CC BY-SA-2.5)

Reageer op het artikel "De geneeskracht van beerwortel of bergvenkel"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Tom008
Gepubliceerd: 24-08-2014
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Gezonde voeding
Bronnen en referenties: 13
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!