InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Maagbloeding: symptomen, klachten, oorzaak en behandeling

Maagbloeding: symptomen, klachten, oorzaak en behandeling

Maagbloeding: symptomen, klachten, oorzaak en behandeling Een maagbloeding is een bloeding van de maagwand. Een maagbloeding kan onopgemerkt blijven bij kleine hoeveelheden bloed, maar het kan ook leiden tot zwarte teerachtige ontlasting (melaena) of fors bloedbraken (hematemesis). Andere mogelijke symptomen van een maagbloeding zijn misselijkheid, bloedarmoede en shock. Mogelijke oorzaken van een maagbloeding zijn een ontsteking van het maagslijmvlies (gastritis), een maagzweer (ulcus pepticum) en maagkanker (maagcarcinoom). In geval van ernstig bloedverlies kan een opname op de Intensive Care afdeling nodig zijn. De patiënt krijgt dan via een infuus vloeistoffen toegediend. Soms is een bloedtransfusie nodig. Een snelle diagnose en behandeling is noodzakelijk bij een ernstige maagbloeding om te voorkomen dat je eraan overlijdt. Het herstel van een maagbloeding hangt onder meer af van de onderliggende oorzaak, de ernst van de bloeding en je algehele conditie.

Maagbloeding


Wat is een maagbloeding?

Een maagbloeding is een bloeding van de maagwand. Dit verlies van bloed uit de maag kan onopgemerkt blijven als het kleine hoeveelheden betreft. Het bloed wordt verteerd en verdwijnt met de ontlasting uit het lichaam. Aanhoudend bloedverlies kan op den duur leiden tot bloedarmoede (anemie) vanwege ijzergebrek. Anemie door ijzertekort is een bekend verschijnsel bij vrouwen met hevige menstruatiebloedingen. Symptomen van bloedarmoede zijn een onnatuurlijk bleke huidskleur, snel vermoeid raken, pijn op de borst en een licht gevoel in het hoofd, of een abnormale daling van de bloeddruk bij het rechtop gaan zitten of staan vanuit een liggende houding.

Chronische en acute maagbloeding

Er wordt onderscheidt gemaakt tussen een acute en een chronische maagbloeding. Een acute maagbloeding geeft milde tot ernstige symptomen en je kan er zelfs aan komen te overlijden wanneer je niet snel medische behandeling krijgt. Een chronische maagbloeding is meestal mild, maar soms kunnen de symptomen ook verergeren. Een chronische maagbloeding kan meestal niet zo gemakkelijk worden opgespoord als een acute maagbloeding, omdat de tekenen minder duidelijk zijn.

Maagbloeding symptomen

Mogelijke verschijnselen van een maagbloeding zijn onder meer:
  • Misselijkheid;
  • Bloedbraken (hematemesis);
  • Zwarte teerachtige ontlasting (melaena);
  • Anemie (bloedarmoede);
  • Door het bloedverlies kan er een verminderde bloedtoevoer naar de hersenen ontstaan, waardoor de patiënt last kan krijgen van verwardheid, desoriëntatie, slaperigheid en in het ergste geval shock;
  • Algeheel gevoel van zwakte.

Zwarte ontlasting

Bij grotere hoeveelheden bloedverlies ontstaat zwart gekleurde ontlasting, melaena genoemd. Deze pikzwarte, plakkende ontlasting heeft een zeer kenmerkende geur. De meeste mensen zullen zeggen dat het stinkt. Bloed bij de ontlasting is altijd een verschijnsel om met spoed de huisarts in te schakelen.

De zwarte kleur ontstaat door blootstelling van het bloed aan maagzuur en door afbraak van het bloed door bacteriën (in de darmen). Een hoeveelheid bloed van ca. 50 tot 60 ml kan al zwarte ontlasting geven. Aanhoudende zwarte ontlasting wil niet zeggen dat de bloeding voortduurt. Het blijkt dat één enkele ernstige bloeding er al voor kan zorgen dat de patiënt een week lang zwarte ontlasting heeft.

Bloedbraken

Bloedbraken kan ontstaan bij zeer forse bloedingen. Dit verschijnsel wordt haematemesis genoemd. Forse bloedingen kunnen gepaard gaan met shockverschijnselen. Dit is een medisch spoedgeval, waarbij de patiënt directe medische hulp behoeft.

Lang niet altijd pijn bij een maagbloeding

Een maagbloeding gaat lang niet altijd gepaard met pijn. Dit is afhankelijk van de oorzaak. Een maagzweer of ontsteking van de maagwand zijn aandoeningen die van te voren pijn kunnen veroorzaken.

Verergering van andere klachten

Een maagbloeding kan andere aandoeningen zoals hartfalen verergeren.

Langdurig gebruik van NSAID's kunnen een maagbloeding veroorzaken / Bron: Stevepb / PixabayLangdurig gebruik van NSAID's kunnen een maagbloeding veroorzaken / Bron: Stevepb / Pixabay

Oorzaak van een maagbloeding

Een mogelijke oorzaak van een maagbloeding is een maagslijmvliesontsteking (gastritis) als gevolg van overmatig alcoholgebruik; het terugstromen van gal uit de dunne darm in de maag; langdurig gebruik van NSAID's (non-steroïde ontstekingsremmers, dat zijn ontstekingsremmende pijnstillers zoals aspirine, ibuprofen en diclofenac); een infectie met de bacterie Helicobacter pylori. Andere mogelijke oorzaken van een maagbloeding zijn een maagzweer (ulcus pepticum) en maagkanker (maagcarcinoom). Een corpus alienum (vreemd voorwerp in de maag) en het eten of drinken van giftige stoffen, kunnen ook maagbloedingen veroorzaken. Iemand met een bloedstollingsstoornis is extra kwetsbaar voor een maagbloeding.

Maagzweer

Bij een maagzweer is er een gat ontstaan in de beschermende slijmvlieslaag van de maag. Stress is niet de oorzaak van een maagzweer, maar wat dan wel? De belangrijkste oorzaak van een maagzweer is de Helicobacter pylori-bacterie. Een tweede oorzaak van een maagzweer is het gebruik van aspirine en bepaalde ontstekingsremmende pijnstillers (NSAIDís), zoals ibuprofen, naproxen en diclofenac. Een maagzweer geeft pijn in de maagstreek en voorts kun je last krijgen van misselijkheid, braken, verminderde eetlust en een maagbloeding.

Alcoholgebruik kan gastritis in de hand werken / Bron: Marian Weyo/Shutterstock.comAlcoholgebruik kan gastritis in de hand werken / Bron: Marian Weyo/Shutterstock.com
Gastritis
Dit verwijst naar een ontsteking en/of erosie van het maagslijmvlies. Gastritis wordt ook wel maagslijmvliesontsteking genoemd. Acute gastritis is veelal het gevolg van een infectie met een virus of een bacterie, waarbij vooral mensen met verminderde weerstand vatbaar zijn. Andere mogelijke oorzaken zijn (excessief) alcoholgebruik, gallige reflux (het terugstromen van gal uit de dunne darm richting de maag), en frequent en langdurig gebruik van NSAID's en aspirine. Gastritis veroorzaakt pijn in de maagstreek, misselijkheid, een opgeblazen gevoel en soms (bloed)braken.

Mallory-Weiss-syndroom

Dit is de tweede meest voorkomende oorzaak van een maagbloeding. Het Mallory-Weiss syndroom is een tijdelijke aandoening, welke vooral wordt toegeschreven aan overmatige alcoholconsumptie en het daardoor veelvuldig braken. Hierbij treden er kleine scheurtjes in het slijmvlies van het bovenste gedeelte van het maag-darmkanaal op. Symptomen zijn braken van helderrood bloed, buikpijn (voor in de bovenbuik), duizelig en licht in het hoofd door flink bloedverlies, en teerachtige en flink ruikende ontlasting.

Maagkanker

Maagkanker is een kwaadaardige tumor in de maag. De precieze oorzaak van maagkanker is niet bekend, maar er zijn wel een aantal risicofactoren bekend. Enkele belangrijke risicofactoren zijn roken, overmatig alcoholgebruik en een langdurige infectie met de Helicobacter pylori-bacterie. Symptomen van maagkanker zijn verminderde eetlust, onverklaarbaar gewichtsverlies, pijn in de bovenbuik en/of in de buurt van het borstbeen, misselijkheid, regelmatig braken, brandend maagzuur en oprispingen en duizeligheid en vermoeidheid door bloedarmoede als gevolg van langdurig bloedverlies uit de maag.

Zeldzame oorzaken

Zeldzame oorzaken van een maagbloeding zijn:
  • Polycythemie Vera (PV) is een zeldzame aandoening die wordt gekenmerkt door een overproductie in het beenmerg, van rode bloedcellen en vaak ook van bloedplaatjes en witte bloedcellen.
  • Afibrinogenemie, een bloedstollingsziekte waarbij bloedingen voorkomen.
  • Chirurgie: Postoperatieve bloedingen komen soms kort na de operatie voor en soms ook op lange termijn, bijvoorbeeld bij een maag-bypass operatie (om gewichtsverlies te bereiken).
  • Arterioveneuze malformatie, een misvorming in het bloedvatstelsel.
  • Dieulafoy's laesie: een abnormaal grote slagader, die de darmwand penetreert.
  • PEG-sonde: Hierbij plaatst de arts een sonde in de maag om vloeibare voeding op te nemen.
  • Portale hypertensieve gastropathie: een verhoogde bloeddruk in de poortader die bloed afvoert vanuit de maag naar de lever, wat leidt tot de vorming van spataderen die gemakkelijk gaan bloeden.

Is een maagbloeding dodelijk?

Hoewel een maagbloeding relatief gemakkelijk te behandelen is, kan het ernstige en zelfs fatale gevolgen hebben als behandeling niet snel wordt ingezet. Ook omdat een maagbloeding meestal een aanduiding is van een ernstige onderliggende aandoening, moet het meteen worden behandeld.

Chronische en acute maagbloeding

Voor chronische maagbloedingen die onbehandeld zijn, kan bloedarmoede leiden tot een ernstig tekort aan rode bloedcellen die levensbedreigend kan zijn. Bij een acute maagbloeding kun je snel veel bloed verliezen, waardoor zwakte en duizeligheid worden veroorzaakt. Je kunt ook buikpijn of kortademigheid ervaren. Als de bloeding niet snel wordt gestopt, kan je in shock raken, een potentieel dodelijke toestand. Als de oorzaak van de shock niet kan worden verholpen of niet wordt verholpen, zal uiteindelijk de hersenfunctie, de ademhaling en het hart stoppen.

Diagnose en onderzoek

Anamnese, lichamelijk onderzoek en ontlastingsonderzoek

De arts stelt vragen over je klachten, neemt je medische voorgeschiedenis in ogenschouw en doet lichamelijk onderzoek. Daarnaast zal hij een monster van de ontlasting nemen om te onderzoeken of er bloed in aanwezig is. Als er geen bloed in de ontlasting zichtbaar is, kan de arts een chemische stof aan het monster toevoegen om verborgen bloed aan te tonen (occult bloed). Zo nodig neemt de arts een monster van de maaginhoud. Als er braaksel beschikbaar, dan kan dit op bloed onderzocht worden. Anders kan de arts via de mond een buisje in de maag brengen en op deze manier een monster nemen.

Rectaal onderzoek

Wanneer een bloeding is vastgesteld, voert de arts een rectaal onderzoek uit om de oorzaak van de bloeding te bepalen. De arts kan bijvoorbeeld onderzoeken is er sprake is van aambeien, scheuren (anale fissuren) en tumoren zijn.

Afname van bloed voor onderzoek naar oorzaak maagbloeding / Bron: Istock.com/JovanmandicAfname van bloed voor onderzoek naar oorzaak maagbloeding / Bron: Istock.com/Jovanmandic
Bloedonderzoek
Helicobacter pylori kan aangetoond worden door middel van een bloedonderzoek, een onderzoek van de ontlasting of een ademtest.

Endoscopie en gastroscopie

Vervolgens kan röntgenonderzoek en endoscopie (een inwendig darmonderzoek) nodig zijn, of een gastroscopie waarbij de arts de binnenzijde van de slokdarm, de maag en het eerste deel van de dunne darm (de twaalfvingerige darm) bekijkt. Welk vervolgonderzoek geïndiceerd is, bepaalt de arts op basis van waar hij vermoedt dat de bloeding afkomstig is: uit het bovenste deel van het spijsverteringskanaal of uit het onderste deel van het spijsverteringskanaal.

Differentiële diagnose

Sommige aandoeningen kunnen een soortgelijk beeld geven als een maagbloeding. Een inflammatoire darmziekte zoals de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa geven bij ontlastingsonderzoek dezelfde resultaten weer. Bij de aanwezigheid van de andere symptomen zoals indigestie en bloedbraken, is het stellen van de diagnose al gemakkelijker voor de arts. Een inwendig kijkonderzoek is vaak nodig om de diagnose van een maagbloeding te kunnen stellen.

Maagbloeding behandeling

De behandeling van een maagbloeding bestaat uit het opsporen en wegnemen van de oorzaak. Een maagonderzoek (gastroscopie) kan daarbij nodig zijn. Soms wordt tijdens dit maagonderzoek meteen geprobeerd de bloeding te stoppen door het dichtschroeien van het bloedende bloedvat, of het injecteren van bepaalde stollingsmedicijnen. Wanneer dit onvoldoende effect sorteert, kan een operatie uitkomst bieden. Behandeling van een maagbloeding kan verder bestaan uit absolute bedrust gedurende een aantal weken. Daarnaast zal er een strikt dieet moeten worden gevolgd.

Ziekenhuisopname bij een maagbloeding / Bron: Istock.com/KatarzynaBialasiewiczZiekenhuisopname bij een maagbloeding / Bron: Istock.com/KatarzynaBialasiewicz
Ziekenhuisopname
Iemand die bloed braakt moet met spoed naar het ziekenhuis. Mensen kunnen overlijden aan de gevolgen van een maagbloeding. Door middel van endoscopie kan de arts de plaats van de bloeding lokaliseren en deze stelpen. De bloeding kan ook spontaan stoppen. Als de bloeding aanhoudt, kan een ingreep nodig zijn. Door middel van een bloedtransfusie krijgt de patiënt bloed toegediend. Daarna wordt de bloeding tot staan gebracht.

Gaat een maagbloeding vanzelf over?

In 90% van de gevallen is de bloeding self-limiting. Toch is diagnostiek en behandeling in alle gevallen nodig, om complicaties te voorkomen en de onderliggende oorzaak weg te nemen.

Herstel en prognose

De uitkomst van de behandeling voor een maagbloeding en je herstel, hangen sterk af van verschillende factoren, waaronder:
  • De oorzaak en de plaats van de bloeding;
  • Hoeveel bloed je verliest;
  • Eerdere gezondheidsproblemen en onderliggende aandoeningen;
  • In welke mate je therapietrouw bent: slik je de medicijnen die je krijgt volgens voorschrift, volg je de aanwijzingen van de arts op, etc.

Preventie en voorkomen

Sommige oorzaken van een maagbloeding kunnen voorkomen worden. Vermijd voedsel en anders triggers, zoals alcohol en roken, die het maagslijmvlies irriteren en plaatselijk dunner laten worden. Voorkom ook langdurig gebruik van NSAID's.

'Vaker maagbloeding na bezuiniging op maagzuurremmers'

Uit onderzoek van het Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik (IVM) blijkt dat het aantal risicopatiënten dat een maagbloeding heeft gekregen omdat ze geen maagzuurremmers gebruiken, in 2012 met 16 procent is toegenomen. In 2012 kregen 2.600 van die risicopatiënten die geen maagzuurremmers gebruikten een maagbloeding. Dat waren er 360 meer dan in 2011. Huisartsen en apothekers waarschuwden begin 2013 reeds voor de gevaren van het niet meer vergoeden van deze maagbeschermende middelen.

Maagzuurremmers worden sinds 1 januari 2012 alleen nog vergoed bij chronisch zieken. Wie de middelen meer dan een half jaar gebruikt, hoeft alleen de eerste verstrekking van de middelen zelf te betalen en krijgt de rest vergoed. Andere gebruikers moeten alles zelf betalen. De eerste keer kost ongeveer 13 euro, daarna bedragen de kosten zo'n 7 euro per maand.

Maagbeschermers

De risicopatiënten uit het onderzoek zijn gebruikers van bekende ontstekingsremmende pijnstillers als diclofenac en ibuprofen, ook bekend als NSAID's. Wie daarbij aan een bepaald risicoprofiel voldoet, krijgt ook maagbeschermende middelen voorgeschreven.

Farmaceut AstraZeneca, fabrikant van onder meer maagzuurremmers, heeft het onderzoek van het IVM mede gefinancierd. Het instituut doet ook geregeld onderzoek voor het ministerie van VWS. Het IVM roept minister Schippers op om nader onderzoek te doen naar de effecten van het schrappen van maagzuurremmers uit de basisverzekering. (Bron: nos.nl, 17 oktober 2013.)

'Aspirine vergroot kans op maagbloeding ouderen'

Aspirines slikken na een beroerte is toch gevaarlijker dan aanvankelijk gedacht werd. Van de 75-plussers die dagelijks een aspirine moeten nemen na een beroerte of hartaanval, krijgt drie op de tweehonderd mensen een ernstige of zelfs dodelijke maagbloeding. (Bron: Nationale Zorggids, 20 juni 2017.)

Lees verder

© 2011 - 2017 Tartuffel, het auteursrecht van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden.
Gerelateerde artikelen
Bloed ophoesten: oorzaak en behandelingBloed ophoesten: oorzaak en behandelingBloed ophoesten is het meekomen van bloed wanneer er gehoest wordt, normaal is het bloed vermengd met slijm. Meestal is…
Maagzweer oorzaken, symptomen en behandelingEen maagzweer (ulecer pepticum) in de maag wordt een ulcus ventriculi genoemd een maagzweer in de dunne darm (twaalfving…
Hoe herken ik een maagzweer?Hoe herken ik een maagzweer?Een maagzweer en brandend maagzuur kunnen u veel overlast, een maagbloeding en veel pijn veroorzaken. Hoe herkent u een…
Wanneer naar de huisarts met maagpijnMaagklachten komen vaak voor en zijn in verschillende groepen te verdelen. Vaak gaat het om a-specifieke maagklachten, r…
Maagzweer; symptomen, diagnose, behandeling, tips en adviesMaagzweer; symptomen, diagnose, behandeling, tips en adviesVan een maagzweer is sprake als het slijmvlies van de maag of de twaalfvingerige darm beschadigd is, waardoor het (zure)…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Istock.com/RicardoImagen
  • C.J.H. van de Velde (redactie): Oncologie; zevende herziene druk, Bohn Stafleu van Loghum, 2005, p. 397.
  • Dr. Jannes J.E. van Everdingen (hoofdredactie): Het medisch handboek; Kosmos-Z&K Uitgevers, Utrecht/Antwerpen, vijfde volledig herziene druk 2006.
  • Emedicinehealth. Gastrointestinal Bleeding. http://www.emedicinehealth.com/gastrointestinal_bleeding/page5_em.htm (ingezien op 18-9-2017)
  • Florida Hospital. Survivability of Gastrointestinal Bleeding. https://www.floridahospital.com/gastrointestinal-bleeding/survivability-gastrointestinal-bleeding (ingezien op 18-9-2017)
  • Gezondheidsplein. Mallory-weiss syndroom. https://www.gezondheidsplein.nl/aandoeningen/mallory-weiss-syndroom/item36969 (ingezien op 17-01-2017)
  • Healthhype.com. Stomach Bleeding Causes. http://www.healthhype.com/stomach-bleeding-causes.html (ingezien op 17-01-2017)
  • Martin Sulman. Maagbloeding symptomen. http://www.symptomen-behandeling.nl/1/maagbloeding_symptomen_487232.html (ingezien op 18-9-2017)
  • Merck manual. Bloedingen in het maag‑darmkanaal, http://www.merckmanual.nl/mmhenl/sec09/ch132/ch132b.html (ingezien op 17-01-2017)
  • Nationale Zorggids. 'Aspirine vergroot kans op maagbloeding ouderen'. https://www.nationalezorggids.nl/ouderenzorg/nieuws/38230-aspirine-vergroot-kans-op-maagbloeding-ouderen.html (ingezien op 18-9-2017)
  • Afbeelding bron 1: Stevepb / Pixabay
  • Afbeelding bron 2: Marian Weyo/Shutterstock.com
  • Afbeelding bron 3: Istock.com/Jovanmandic
  • Afbeelding bron 4: Istock.com/KatarzynaBialasiewicz

Reageer op het artikel "Maagbloeding: symptomen, klachten, oorzaak en behandeling"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Reacties

E. van Beek, 17-09-2017 16:08 #5
Omdat ik levercirrose heb waarvan de oorzaak niet bekend is (geen alcoholgebruik maar waarschijnlijk een niet behandelde sarcoïdose in de lever) wordt het bloed door de lever opgestuwd. Hierdoor loopt er meer bloed naar de maag waardoor mijn maagbloedingen ontstaan. Ik wilde dit toevoegen om een meer compleet beeld van oorzaken te geven. Omdat ik voor de rest geen medische kennis heb wil ik het hierbij laten. Met vriendelijke groet, E. van Beek Reactie infoteur, 18-09-2017
Bedankt voor de aanvulling!

Anna Evers, 08-04-2017 22:58 #4
Het bovenstaande goed gelezen, maar wat kan ik het beste doen als ik het zelf krijg en er is niemand in de buurt? Is dit nog te redden? Graag een goed advies wat kun je zelf nog kunt doen? Mijn schoonzus is er aan overleden. Graag een reactie. Alvast hartelijk dank. Reactie infoteur, 01-05-2017
Direct 112 bellen.

Mevrouw de Zoete, 15-07-2015 20:54 #3
Mijn man heeft een maagbloeding gehad en ligt in het ziekenhuis. Wij wonen sinds 2 jaar hier op Curacao.
Maar nu is mijn vraag wat voor Dieet kun je hierna volgen als hij uit het ziekenhuis komt want het gaat hier
wel anders,
dan in Nederland hij moest ook uren wachten voordat hij geholpen werd.
Ik wacht in spanning op Uw antwoord.

Vriendelijke groet.

Mevrouw A.A.van Rees de Zoete.

Ineke Jansen, 01-07-2015 21:19 #2
4 jaar lang heb ik regelmatig bloedarmoede, maag darm onderzoeken gehad. En dan praat ik over een HB van 4.3- 6.4 en 5.8 dit is de laatste keer. De eerste keer kreeg ik 3l. bloed en daarna ijzer tabletten. Na een onderzoek bleek ik een poliep in de maag te hebben. Dunne en dikke darm waren schoon. Ik blij maar ondertussen bleef mijn ijzer tekort regelmatig terugkeren en heb ik 3x een ijzer infuus gehad. Jan. 2015 was mijn HB weer aan de lage kant. Maag onderzoek en daar uit bleek ik een goedaardige tumor te hebben en een poliep in mijn maag, daarnaast zijn aan de bovenkant van mijn dunne darm adertjes dicht gebrand. Tot mijn verbazing kreeg ik al snel weer donkere ontlasting. En heb ik mijn ijzer waarde weer laten meten en kwam uit op 5.8 nu moet ik morgen 2l. bloed gaan halen.
Ik rook niet en drink ong. 2 glazen wijn per maand. Verder eet ik veel groente waaronder vaak rauwkost vis vlees eieren en veel fruit. 24 juni krijg ik weer een maag onderzoek. Begrijpen doe ik het niet, soms denk ik dat mijn maag poreus is. Kan dat?

Slos Lucrèce, 21-02-2015 23:44 #1
Plots verlies van zuiver bloed bij toiletbezoek.
Ik neem bloedverdunners wegens plaatsen van 2 kunstkleppen sinds 1985.
Moet ik mij ongerust maken en dien ik zo spoedig mogelijk een arts te consulteren?
. Reactie infoteur, 22-02-2015
Als je bloed bij je ontlasting hebt, is het altijd raadzaam om contact op te nemen met je huisarts. Meestal zijn aambeien de oorzaak van (helderrood) bloedverlies.

Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 18-09-2017
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Maagaandoeningen
Bronnen en referenties: 14
Reacties: 5
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!