InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Aandoeningen > Proctalgia fugax: anuskrampen, krampende pijn anus, rectum

Proctalgia fugax: anuskrampen, krampende pijn anus, rectum

Proctalgia fugax: anuskrampen, krampende pijn anus, rectum Stekende pijn in de anus, krampende pijn in anus of anuskrampen, wat kan dit zijn? Proctalgia fugax is een aandoening die reeds door de Romeinen werd beschreven en wordt gekenmerkt door tijdelijke, vaak nachtelijke, hevige pijn rond het rectum. Patiënten beschrijven vaak dat ze ontwaken uit een diepe slaap met een scherpe pijn, die wordt omschreven als een intens stekende pijn die wordt ervaren als een messteek diep in het rectum. De pijn is meestal van korte duur, dat wil zeggen minder dan 20 minuten en verdwijnt net zo geheimzinnig als het komt. Er zijn meerdere maatregelen die je kunt treffen om de pijn te verlichten als deze zich voordoet.

Proctalgia fugax


Anorectale pijn

Anuskramp door onderliggende aandoening

Anorectale pijn (pijn in anus of rectum, ook wel endeldarm genoemd) is een relatief vaak voorkomend symptoom. Veel patiënten wachten lang met het raadplegen van een huisarts vanwege schaamte en soms ook uit angst voor een akelige diagnose. Anuskramp kan voorkomen als symptoom bij verschillende aandoeningen, zoals:

Hierbij is er dus een achterliggende ziekte de oorzaak van de krampen. In veel gevallen is er echter geen aanwijsbare oorzaak en gaat het om een zogenaamde functionele anorectale aandoening. Dat is een aandoening van de anus of het rectum, zonder dat er een aanwijsbare lichamelijke oorzaak gevonden wordt.

Functionele anorectale pijnsyndromen

Er worden twee functionele anorectale pijnsyndromen onderscheiden:
  • Proctalgia fugax (PF); en
  • Levator ani syndroom (LAS), een vorm van chronische rectale pijn

Beide aandoeningen zijn karakteristieke, benigne anorectale pijnsyndromen waarvan de etiologie niet duidelijk is. Ondanks hun goedaardige karakter, kunnen ze ernstig ongerief veroorzaken bij de persoon die eraan lijdt. In dit artikel wordt nader ingegaan op de aandoening 'proctalgia fugax'.

Wat is proctalgia fugax?

Proctalgia fugax werd meer dan 2000 jaar geleden voor de eerste keer beschreven door de Romeinen. De aandoening wordt gekenmerkt door tijdelijke, vaak nachtelijke, hevige pijn rond het rectum.¹ Bij personen van 15 jaar en ouder blijkt 8% deze aandoening te hebben. Slechts een klein deel van hen heeft hiervoor een arts geraadpleegd. Het komt in alle leeftijdsgroepen voor, bij mannen en vrouwen ongeveer in gelijke mate. 72% van de patiënten heeft minder dan 6 aanvallen per jaar. Patiënten beschrijven vaak dat ze ontwaken uit een diepe slaap met een scherpe pijn. Deze pijn wordt veelal omschreven als een intens stekende pijn, die wordt ervaren als een messteek diep in het rectum. De pijn is meestal van korte duur, dat wil zeggen minder dan 20 minuten, soms zelfs maar enkele seconden en het verdwijnt net zo geheimzinnig als dat het komt.

Oorzaak van proctalgia fugax

Het is niet bekend waardoor proctalgia fugax wordt veroorzaakt. Een lichamelijke afwijking is nooit gevonden. Het wordt niet veroorzaakt door aambeien, kloven, poliepen, of andere rectale aandoeningen. Het lijkt niet van psychosomatische oorsprong, maar sommige patiënten rapporteren meer aanvallen in tijden van emotionele stress. Proctalgia fugax is mogelijk een neuralgie of zenuwpijn van de nervus pudendus.² Er zijn ook andere theorieën over mogelijke oorzaken in omloop, zoals accumulatie van rectaal gas.³ Voor de patiënt is het belangrijk om te weten dat er geen sprake is van een ernstige aandoening.

Risicofactoren van anuskrampen

Doorgaans treft de aandoening alleen personen in of na de puberteit en het komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. Mogelijke risicofactoren zijn bepaalde procedures om aambeien te behandelen of hysterectomie (baarmoederverwijdering). Mogelijke triggers voor proctalgia fugax zijn onder meer:
  • spanning, stress en angst
  • seksuele activiteit
  • menstruatie
  • obstipatie

Symptomen van proctalgia fugax

Bij proctalgia fugax gaat het meestal om een (zeer) hevige, krampachtige pijn rond het rectum. Dit kan enkele seconden of minuten duren tot wel een half uur. Het treedt vooral ís nachts op. De pijn komt doorgaans met tussenpozen van enkele weken tot vele maanden terug. De aanvallen van anale kramp kunnen gepaard gaan met begeleidende verschijnselen, zoals:
  • transpireren:
  • misselijkheid; en
  • valse aandrang.

De felle kramp is vergelijkbaar met de pijn bij kuitkrampen. Persen tijdens defecatie (stoelgang) en een orgasme kunnen een aanval oproepen.

Huisarts met patiënt / Bron: Istock.com/monkeybusinessimagesHuisarts met patiënt / Bron: Istock.com/monkeybusinessimages

Onderzoek en diagnose

De arts baseert zijn diagnose op de zeer kenmerkende symptomen en het ontbreken van enige andere oorzaak nadat lichamelijk onderzoek is verricht. De arts onderzoekt de anus op fissuren (anale kloofjes) en hemorroïden (aambeien). Zo nodig kan ook een rectaal toucher (het onderzoeken van het rectum) worden verricht om anale/rectale aandoeningen uit te sluiten. Dit zijn normaal gesproken geen belastende onderzoeken.

Behandeling van anuskramp

Er is geen genezing mogelijk. De aanvallen zijn veelal te kort voor een effectieve medische behandeling. Vaak is de pijnaanval over voordat een pijnstiller werkzaam is. Er is geen chirurgische ingreep die effectief is gebleken. Er zijn enkele methoden bekend die de pijn kunnen verlichten:

Anale dilatatie

Anale dilatatie (verwijding) door manipulatie met een vinger in de anus.

Druk op de anus uitoefenen

een tweede is het geven van druk op de anale zone met behulp van een gesloten vuist.

Warm zitbad

Het nemen van een warm zitbad. Dit ontspant de spieren van de anus.

Medicatie bij proctalgia fugax / Bron: Stevepb, PixabayMedicatie bij proctalgia fugax / Bron: Stevepb, Pixabay

Medicatie

mogelijk hebben clonidine, nifedipine en diltiazem een gunstige effect (deze medicijnen verwijden onder andere de bloedvaten).

Zalf

Het plaatselijk aanbrengen van nitroglycerinezalf, welke de interne sluitspier ontspant en de druk in het anale kanaal vermindert, is mogelijk succesvol.

Injecties

Lokale injecties botuline A toxine, welke wordt gebruikt om spierpijn door verkrampte spieren als gevolg van dystonie of spasticiteit te behandelen, zijn veelbelovend.

Luchtwegverwijder

mogelijk bekorten inhalaties van salbutamol (een luchtwegverwijder die wordt gebruikt bij astma-aanvallen) de duur van de pijnklachten bij patiënten met hevige en langdurige aanvallen.³

Voorkomen van toekomstige aanvallen

Er is helaas geen betrouwbare methode om toekomstige aanvallen te voorkomen. Sommige artsen zijn van mening dat een vezelrijk dieet en het innemen van veel vocht ervoor zorgt dat de ontlasting zacht wordt en spasmen voorkomt. Vaak wordt een vezelsupplement aanbevolen. Het is voor de patiënt in ieder geval belangrijk om te weten dat er geen sprake is van een ernstige aandoening.

Geassocieerde aandoeningen

Hoewel proctalgia fugax geen specifieke oorzaak heeft, zijn er enkele aandoeningen die kunnen worden geassocieerd of die vaak tegelijkertijd voorkomen. Het kan hierbij gaan om menstruatie en obstipatie. Vaak kan een episode van deze pijnlijke anale krampen worden geassocieerd met psychische problemen zoals angst, depressie of stress. Andere aandoeningen die een verband kunnen hebben met proctalgia fugax zijn anusfissuur (kloofje), een perianaal abces, evenals rectum- en anuskanker.

Prognose

Als je anale pijn van welke aard dan ook hebt, dan is het belangrijk dat je dit met je huisarts bespreekt. Deze pijn kan een symptoom zijn van een ziekte of aandoening die moet worden behandeld. Als er echter geen andere aandoening of ziekte de pijn veroorzaakt, en je wordt gediagnosticeerd met proctalgia fugax, dan zijn er behandelingen en maatregelen die de pijn kunnen verlichten. Als de pijn en spasmen verband lijken te houden met momenten waarop er een toename van stress is of waarbij je je depressief voelt, kan psychotherapie worden aanbevolen..

Noten:
  1. Kleine kwaal, Proctalgia fugax, in: Huisarts en Wetenschap, jaargang 2008, nummer 8:403-404.
  2. Takano M. Proctalgia fugax: caused by pudendal neuropathy? Dis Colon Rectum 2005;48:114-20.
  3. Kleine kwaal, Proctalgia fugax, in: Huisarts en Wetenschap, jaargang 2008, nummer 8:403-404.

Lees verder

© 2011 - 2019 Tartuffel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Steken in de anus, wat kan het zijn en wat doe je eraan?Het is een veelvoorkomend probleem. Dagelijks op onregelmatige momenten kun je er last van hebben: steken in de anus. De…
Pijnlijke anus: symptomen, oorzaak en behandeling anale pijnPijnlijke anus: symptomen, oorzaak en behandeling anale pijnEen pijnlijke anus duidt op pijn in de anus (poepgaatje). Deze pijn kan steeds aanwezig zijn of intermitterend. Een pijn…
Pijn, jeuk en afscheiding uit de anus: oorzaken en symptomenPijn, jeuk en afscheiding uit de anus: oorzaken en symptomenIn dit artikel wordt onder anale klachten pijn, jeuk, afscheiding en een door een persoon gevoelde afwijking in en rondo…
Hoe ontstaat kramp en hoe kun je het voorkomen?Hoe ontstaat kramp en hoe kun je het voorkomen?Je bent aan het wandelen of leuk aan het sporten. En dan opeens uit het niets krijg je zomaar kramp in je benen of op an…
Rectale pijn: oorzaken van pijn aan het rectum of endeldarmRectale pijn: oorzaken van pijn aan het rectum of endeldarmRectale pijn duidt op pijn in en rond het rectum of endeldarm. Rectale pijn is een veel voorkomende klacht. De meeste oo…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: Istock.com/AW
  • Healthline. Proctalgia Fugax. https://www.healthline.com/health/proctalgia-fugax (ingezien op 2-7-2018)
  • http://www.gihealth.com
  • http://www.patient.co.uk
  • Kleine kwaal, Proctalgia fugax, in: Huisarts en Wetenschap, jaargang 2008, nummer 8:403-404.
  • Loyala University Medical Center. Proctalgia Fugax. https://www.loyolamedicine.org/digestive-health-program/proctalgia-fugax (ingezien op 31-10-2019)
  • Takano M. Proctalgia fugax: caused by pudendal neuropathy? Dis Colon Rectum 2005;48:114-20.
  • Afbeelding bron 1: Istock.com/monkeybusinessimages
  • Afbeelding bron 2: Stevepb, Pixabay

Reageer op het artikel "Proctalgia fugax: anuskrampen, krampende pijn anus, rectum"

Plaats een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Reacties

Anoniem, 23-09-2016 11:58 #5
Ik heb het ook om de paar weken, deze stekende pijn/ kramp rondom mijn rectum. Na de aanval is er ook geen pijntje meer te bekennen. Heel bizar. Het gebeurt soms 's nachts en ook na veel zitten (computer werk). In stressvolle tijden vaker dan in rustige tijden. Een orgasme kan het bij mij helaas ook opwekken, bijvoorbeeld diezelfde avond/nacht nog. Altijd gedacht dat het aan mijn prostaat lag. Maar weet nu de echte klacht. Melk drinken, weinig stress, bekkenbodem spieren trainen en veel sporten algemeen lijkt de frequentie van de aanvallen sterk af te nemen. De aanval zelf: Niet blijven zitten, staan en ergens tegenaan leunen is fijner. Door de heftige pijn ga ik flink transpireren. Ik probeer het gewoon over me heen te laten komen door rustig adem te halen en te focussen op de ademhaling. De aanval duurt meestal maar 2 tot 10 min, je kunt er dus verder niets meer aan doen (kwa pijnstillers etc.).

Anoniem, 30-05-2014 07:39 #4
Ik heb hier ook al jaren last van en nu blijkt dat mijn moeder dit ook heeft. ( niet iets wat je even bespreekt zo snel). Van haar kreeg ik een tip en dat werkt bij mij. Als ik kramp krijg toucheer ik mijzelf en dan zit er 9 van de 10 keer een klein keuteltje of sliertje dwars. Deze haal ik weg en na een minuut of 5 verdwijnt dan ook gelukkig de kramp. Hoop dat ik mensen hiermee kan helpen want het is erg pijnlijk.

Anoniem, 09-08-2013 22:01 #3
Heb dit ook al verschillende malen gehad! Zelf tot ik er flauw van viel met een blauwe oogkas tot gevolg! Beste Griet Vut, avast bedankt want ik ga deze zalf op recept aan mijn dokter vragen! Hoop dat het help! Heb deze aanvallen steeds meer. En tot overdaad van ramp krijg ik het nu ook overdag! Mensen die goede raad kunnen geven om het zo snel mogelijk te laten overgaan, alvast bedankt kan het goed gebruiken!

Anoniem, 27-07-2013 09:22 #2
Ook voor mij regelmatig een flinke krampaanval :( Zeer pijnlijk, inderdaad compleet met misselijkheid en zweten, maar dat komt volgens mij omdat de pijn zo hevig is. Ik heb het meestal in de ochtend direct of half uurtje na de stoelgang, maar ook 's nachts komt het wel eens voor, zoals omschreven. Sterkte allen die dit ook ervaren.

Griet Vut, 31-05-2012 14:11 #1
Hallo anuskramp lijders.
Het is voor mij ook een bekend fenomeen. Na veel dokteren en dergelijk ben ik in Nijmegen in het Radboud zieken huis onderzocht en heb voor mij een wondermiddel gekregen. Namelijk een zalf met 0, 5 % nefedipine in 99, 5 % vaselinecetomacrogoler FNA. Het is op dokters recept. Ik gebruik het preventief als ik de deur uit ga en bij een acute aanval.
Groeten Griet

Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 31-10-2019
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Aandoeningen
Special: Anus aandoeningen
Bronnen en referenties: 9
Reacties: 5
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!