Staartbeen (stuitje): functie, taken, anatomie en klachten

Staartbeen (stuitje): functie, taken, anatomie en klachten Het onderste deel van de wervelkolom onder het heiligbeen wordt het staartbeen, stuitbeen of stuitje (Latijn: os coccygis of coccyx) genoemd. Het bestaat uit 3 tot 5 kleine samengesmolten wervels die samen een botstructuur vormen. Het stuitje dient voornamelijk als aanhechtingsplaats voor spieren, pezen en ligamenten van de bekkenbodem en de heup. Het stuitbeen functioneert ook om je te ondersteunen en te stabiliseren terwijl je je in een zittende positie bevindt. Bij chronische pijn aan het staartbeen, waarbij conservatieve behandelingen geen soelaas bieden, kan bij hoge uitzondering worden overwogen om de stuit te verwijderen (coccygectomie). De bedoeling van een operatie is om het staartbeen te verwijderen, zodat het geen pijn meer veroorzaakt.
Wervelkolom / Bron: Henry Vandyke Carter, Wikimedia Commons (Publiek domein)Wervelkolom / Bron: Henry Vandyke Carter, Wikimedia Commons (Publiek domein)

Wat is het staartbeen?

Het staartbeen of stuitje is het laagste deel van de wervelkolom, direct na het heiligbeen. Het bestaat uit 3 tot 5 wervels samengegroeide wervels door ossificatie (beenvorming). Het staartbeen is verbonden met het heiligbeen door middel van een amphiarthrodiaal gewricht, een gewricht dat slechts een geringe beweging toestaat, zoals die tussen de wervels. Dit is een soort gewricht dat functioneel slechts een kleine hoeveelheid beweging toestaat. Later in het leven kan het staartbeen versmelten met het heiligbeen, hoewel dit vaker voorkomt bij vrouwen dan bij mannen.

Het staartbeen fungeert als een aanhechtingspunt voor de pezen, ligamenten en spieren van de bekkenbodem, het bekken en de heupen, wat belangrijk is voor de statica of evenwicht van het menselijk lichaam. Een totale verwijdering van het stuitbeen kan resulteren in problemen met de sterkte en statische kracht in het gebied van de heupen en het bekken.

Anatomie en structuur van het stuitje

Locatie en structuur

Het stuitbeen wordt vaak het 'stuitje' genoemd, omdat het zich aan de basis van je wervelkolom bevindt. Het staartbeen wordt gekenmerkt door het samengroeien van de 3 tot 5 staartbeenwervels in een enkel botlichaam. Dit proces wordt synostose genoemd. Het staartbeen is echter niet versmolten tot een massief stuk bot, zoals vroeger wel werd gedacht. Er is een beperkte beweging mogelijk tussen de botten door vezelachtige gewrichten en ligamenten.

Beweging en evenwicht

Het staartbeen verbindt zich met het heiligbeen door het sacrococcygeale gewricht en er is normaal gesproken een beperkte beweging tussen het staartbeen en het heiligbeen, het grootste bot van de wervelkolom. Het staartbeen beweegt meestal iets naar voren of naar achteren als het bekken, de heupen en de benen bewegen. Wanneer je zit of staat, roteren de botten waaruit het bekken bestaat (waaronder het staartbeen) iets naar buiten en naar binnen om het lichaam beter te ondersteunen en in evenwicht te brengen.

Functie en taken

Schokdemper en evenwicht

De belangrijkste functie van het staartbeen is het absorberen van de kracht van de spieren, ligamenten en pezen die op de bekkenbodem, het bekken en de heupen zijn bevestigd; een soort schokdemper. Het speelt derhalve een ​​belangrijke rol in de statica van het lichaam. Het staartbeen is een deel van een driedelige ondersteuning als je je in een zittende positie bevindt. Je gewicht wordt dan verdeeld tussen de onderste gedeelten van de twee heupbeenderen (ossa coxae) en het stuitje, waardoor evenwicht en stabiliteit wordt geboden.

Aanhechtingsplaats

Het stuitje dient voornamelijk als aanhechtingsplaats voor spieren, pezen en ligamenten van de bekkenbodem en de heup. Deze spieren ondersteunen de anus, spelen een rol bij het poepen, ondersteunen de vagina bij vrouwen en helpen bij het lopen, rennen en bewegen van de benen.

Gebroken staartbeen, evenals een lagere lumbale fractuur / Bron: Nevit Dilmen, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Gebroken staartbeen, evenals een lagere lumbale fractuur / Bron: Nevit Dilmen, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Klachten aan de staartbeen

Kneuzing van het staartbeen

De positie van het staartbeen in het lichaam maakt het kwetsbaar voor letsel door vallen op de billen of door directe impact. Het kan leiden tot verstuikingen en kneuzingen of zelfs tot een pijnlijk gebroken staartbeen. Het staartbeen kan ook ontwricht raken.

Gebroken staartbeen

Het is praktisch onmogelijk om het stuitbeen te immobiliseren om een staartbeenfractuur te laten genezen, zodat verdere pijn niet kan worden voorkomen en alleen symptomatisch kan worden behandeld. Om het breekpunt te verlichten, kan een ringkussen worden gebruikt voor zitposities, die de drukkrachten gedeeltelijk overdraagt.

Scheefstand van het stuitje

De minder frequent voorkomende dislocatie of scheefstand van het staartbeen, die niet altijd gemakkelijk te diagnosticeren is, kan worden gecorrigeerd door een ervaren fysiotherapeut met behulp van de NIMOC-methode. NIMOC staat voor Non-Invasive Mobilization of the Coccyx. Met behulp van milde, fysiotherapeutische technieken wordt het stuitje weer in de eigen, natuurlijke positie teruggebracht. Hierna volgt al snel verlichting van de pijnklachten aan het stuitje.

Ontsteking of microtrauma's

Een veel voorkomende oorzaak van de langdurige pijn aan het staartbeen is ontsteking van de pezen, ligamenten of spieren op het punt van bevestiging aan het staartbeen of microtrauma's, die worden veroorzaakt door overbelasting als gevolg van een ongunstige zitpositie of door ongewone, steeds terugkerende bewegingspatronen. Behandeling kan bestaan uit ontstekingsremmende en pijnstillende middelen.

Zenuwirritatie

Zenuwirritatie als gevolg van een hernia in het onderste deel van de lumbale wervelkolom kan ook coccygodynie (staartbeenpijn) veroorzaken.

Tumor

In zeldzame gevallen wordt staartbeenpijn veroorzaakt door een tumor.

Lees verder

© 2020 Tartuffel, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Pijn aan het stuitje, zwanger en na bevallingPijn aan het stuitje, zwanger en na bevallingPijn aan het stuitje of staartbeen komt vaak voor tijdens de zwangerschap, maar ook na de bevalling. Een van de redenen…
Pijn aan stuitje of staartbeenPijn aan stuitje of staartbeenHet stuitje of staartbeen vinden we onderaan de wervelkolom. Boven de bilspleet is deze voelbaar. Bij het zitten onderst…
Coccygectomie: chirurgisch verwijderen stuitje/staartbeenCoccygectomie: chirurgisch verwijderen stuitje/staartbeenBij een coccygectomie wordt het staartbeen - ook wel stuitje genoemd - chirurgisch verwijderd. Het betreft een soort uit…
Botvliesontsteking: symptomen, oorzaken en behandelingBotvliesontsteking: symptomen, oorzaken en behandelingEen botvliesontsteking of beenvliesontsteking is een overbelastingsreactie op een plaats waar een spier of pees aan een…

Een herenboerderij: mede-eigenaar van een boerderijEen herenboerderij: mede-eigenaar van een boerderijEen herenboerderij is een duurzame manier van samen voedsel verbouwen. Als herenboer is men gedeelde eigenaar van een kl…
Medicijnen voor hart en bloedvaten  diuretica (plaspillen)Medicijnen voor hart en bloedvaten diuretica (plaspillen)Diuretica (plaspillen) worden vaak voorgeschreven bij onder andere chronisch hartfalen en hoge bloeddruk. De werking erv…
Bronnen en referenties
  • Inleidingsfoto: BodyParts3D Is Made By DBCLS, Wikimedia Commons (CC BY-SA-2.1)
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Stuit
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Coccyx
  • https://www.healthline.com/human-body-maps/coccyx#1
  • http://www.clearpassage.com/avoid-surgery/avoid-surgery-for-coccyx-pain/
  • https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4430558/
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Coccygodynie
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Ossificatie
  • https://www.dictionary.com/browse/amphiarthrodial
  • https://www.encyclo.nl/begrip/synostose
  • https://www.spine-health.com/conditions/spine-anatomy/anatomy-coccyx-tailbone
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Heiligbeen
  • https://study.com/academy/lesson/coccyx-bone-definition-location-function.html
  • https://mcz.nl/fysiotherapie/bekkenfysiotherapie/stuitpijn
  • Prof. dr. R.O.B. Gans, prof. dr. P.E.Y. Van Schil, prof. dr. J.P. Vandenbroucke, prof. dr. C. van Weel (hoofdred.). Codex Medicus. Reed Business, Amsterdam, 13e geheel herziene en opnieuw bewerkte druk, 2009, tweede en derde oplage 2010 en 2012.
  • Afbeelding bron 1: Henry Vandyke Carter, Wikimedia Commons (Publiek domein)
  • Afbeelding bron 2: Nevit Dilmen, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Reageer op het artikel "Staartbeen (stuitje): functie, taken, anatomie en klachten"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Tartuffel
Laatste update: 21-02-2020
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Diversen
Bronnen en referenties: 17
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!