InfoNu.nl > Mens en Gezondheid > Natuurgeneeswijze > De geneeskracht van betonie

De geneeskracht van betonie

Betonie is een meerjarige plant en wordt 30 tot 80 centimeter hoog. De bloemen van betonie zijn rood, donkerroze en heel zelden wit. De plant vind je in Europa tot de 58e breedtegraad, West-Azië en Noord-Afrika. Hij groeit het liefste in boslandgebieden; gebieden waar af en toe een boom of bosje staat. Deze gebieden zijn in Nederland zeldzaam en dat is één van de redenen dat betonie hier bijna uitgestorven is. Bijen, hommels, vlinders en zweefvliegen komen op de betonie af en bestuiven hem. De plant is niet echt eetbaar maar van de bladeren en bloemen kan een thee worden gezet; deze thee is eveneens medicinaal inzetbaar.
Botanische tekening betonie / Bron: Publiek domein, Wikimedia Commons (PD)Botanische tekening betonie / Bron: Publiek domein, Wikimedia Commons (PD)

Inhoud:


Traditioneel gebruik

In de traditionele volksgeneeskunde wordt betonie gebruikt tegen koorts, epilepsie, zenuwzwakte, jicht, hoest en longaandoeningen. Dioscorides, pionier der geneeskunde en kruidenwetenschap, bevat betonie al aan bij zenuwziekten. Ook werd het gebruikt bij ziekten die door betovering tot stand zijn gekomen. Zelfs Erasmus besprak het feit dat mensen een amulet van betonie droegen tegen angstwekkende visies. Betonie werd tegen zoveel ziekten ingezet dat men de plant gebruikte om een universeel panacee van te maken; een medicijn tegen alle ziekten. Daarnaast werd betonie vroeger in kerkelijke begraafplaatsen geplant om geesten weg te jagen. Er werd een thee van gezet om de geneeskracht van betonie te gebruiken. Nicholas Culpeper schreef dat betonie goed was tegen epidemische ziekten van de lever en het hele lichaam. Betonie werd door Culpeper bij tal van ziekten aanbevolen, van de beten door een dolle hond tot vermoeidheid door reizen. John Gerard schreef dat betonie het urineren vergemakkelijkt.

Naamgeving

In het Latijn wordt betonie Betonica officinalis genoemd. Een Latijns synoniem van deze plant is Stachys officinalis. In het Nederlands kennen we enkele alternatieve namen: Koortskruid, Betonica en Beteuniebloem. De naam betonie komt uit het Keltisch; het is een samenvoeging van de woorden ´bew´ wat hoofd betekent en ´ton´ wat in het Keltisch goed betekent. Het betekent eigenlijk ´goed hoofd´ en dat slaat op het feit dat de plant van oudsher wordt gebruikt tegen hoofdpijn.

Werkzame stoffen

Van betonie wordt voor fytotherapeutische doeleinden het bovengronds groeiende kruid gebruikt. Hierin zitten de volgende belangrijke werkzame inhoudsstoffen: tanninen, alkaloïden zoals betonicine en stachydrine, choline, turicine, koffiezuur, bitterstof en sporen van etherische olie.

Betonie, goed voor de zenuwen

Betonie is een nervinum; dat betekent dat het inwerkt op het zenuwstelsel. Het heeft een versterkende werking voor de zenuwen en het verlicht nerveuze spanning. Daarnaast heeft men in het laboratorium aangetoond dat het bloeddrukverlagende eigenschappen heeft. Om deze medicinale werkingen wordt betonie door fytotherapeuten ingezet bij de volgende indicaties:
  • Zwakke zenuwen,
  • Hypertensie of hoge bloeddruk,
  • Neuralgie door stress,
  • Hoofdpijn door stress.

Betonie, goed voor lever en gal

De bitterstoffen in betonie hebben een eetlustbevorderende en maagversterkende werking. Het verbetert de samenstelling van gal. Gal is belangrijk voor de spijsvertering. Omdat betonie de galfunctie ondersteunt kan voedsel adequater verteerd worden waardoor het hele lichaam er voordeel van heeft. Betonie wordt vaak gebruikt in combinatie met andere geneesplanten die de lever- en galfunctie ondersteunen.

Betonie remt ontstekingen

Tanninen in betonie hebben een samentrekkende werking op de mond- en keelholte en op de darmslijmvliezen. Daarbij heeft het de beschikking over een ontstekingswerende werking. Deze medicinale eigenschappen zijn voor fytotherapeuten aanleiding om betonie voor te schrijven bij de volgende indicaties:
Betonica officinalis / Bron: Dr. Killer, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)Betonica officinalis / Bron: Dr. Killer, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)
  • Gingivitis of tandvleesontsteking,
  • Stomatitis of mondslijmvliesontsteking,
  • Angina, faryngitis of keelpijn,
  • Enteritis of darmontsteking,
  • Diarree.

Uitwendige toepassing betonie

De samentrekkende werking in combinatie met de ontstekingswerende werking zijn verantwoordelijk voor het beter helen van wonden. In de fytotherapie wordt het voornamelijk aangewend bij één van de volgende problemen:
  • Moeilijk genezende wonden,
  • Geïnfecteerde wonden,
  • Etterende wonden,
  • Ulcus cruris of spataderzweren.

Dosis en veiligheid

Er is een aantal manieren om deze geneesplant te gebruiken.
  • Infuus: driemaal daags één tot twee theelepels kruid 10 tot 15 minuten laten doorkoken.
  • Tinctuur: driemaal daags twee tot zes ml tinctuur (1:5 in 40%).
  • Bij deze therapeutische doses zijn geen bijwerkingen van betonie bekend.

Bezoek een arts of fytotherapeut

Een groot deel van de informatie over de in dit artikel genoemde geneesplant komt uit het boek Groot Handboek Geneeskrachtige Planten van Geert Verhelst. Dat is een handboek in de fytotherapie. Het is echter niet geschikt om aan zelf-genezing te doen. Wie ergens last van heeft dient een arts of fytotherapeut op te zoeken voor een goede diagnose en keuze voor de beste middelen, afgestemd op jouw persoonlijke situatie. De kennis en wetenschap die hier genoemd staan is van puur informatieve aard.
© 2013 - 2019 Tom008, het auteursrecht (tenzij anders vermeld) van dit artikel ligt bij de infoteur. Zonder toestemming van de infoteur is vermenigvuldiging verboden. Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Gerelateerde artikelen
Alles over de bloeddrukAlles over de bloeddrukHet hart perst het bloed door de bloedvaten en veroorzaakt daardoor druk. Daardoor kan het bloed naar alle lichaamgedeel…
Hoge bloeddruk: oorzaken & gevolgen hoge bloeddrukHoge bloeddruk: oorzaken & gevolgen hoge bloeddrukIn dit artikel worden de oorzaken en gevolgen van een hoge bloeddruk besproken. Op de lange termijn kan een hoge bloeddr…
Hoge bloeddruk, en wat je er zelf tegen kunt doenHoge bloeddruk kan erg gevaarlijk zijn. De meeste mensen merken niets van een hoge bloeddruk. Ongeveer 10% van de Nederl…
Hoge bloeddruk: hoofdpijn, vermoeidheid, vlekjes voor ogenHoge bloeddruk: hoofdpijn, vermoeidheid, vlekjes voor ogenHoge bloeddruk symptomen kunnen bestaan uit hoofdpijn, vermoeidheid en vlekjes voor ogen. Deze symptomen treden (vaak al…
Hypertensie: gevaren en behandelingHypertensie: gevaren en behandelingHypertensie is vaak aanwezig, zonder dat het meteen wordt opgemerkt. Als hoge bloeddruk langdurig aanwezig is, kan dat o…
Bronnen en referenties
  • Boek: Groot Handboek Geneeskrachtige Planten, Geert Verhelst
  • Foto´s: wikimedia commons
  • http://en.wikipedia.org/wiki/Stachys_officinalis
  • Afbeelding bron 1: Publiek domein, Wikimedia Commons (PD)
  • Afbeelding bron 2: Dr. Killer, Wikimedia Commons (CC BY-SA-3.0)

Reageer op het artikel "De geneeskracht van betonie"

Plaats als eerste een reactie, vraag of opmerking bij dit artikel. Reacties moeten voldoen aan de huisregels van InfoNu.
Meld mij aan voor de tweewekelijkse InfoNu nieuwsbrief
Ik ga akkoord met de privacyverklaring en ben bekend met de inhoud hiervan
Infoteur: Tom008
Gepubliceerd: 13-12-2013
Rubriek: Mens en Gezondheid
Subrubriek: Natuurgeneeswijze
Bronnen en referenties: 5
Medische informatie…
Deze informatie is van informatieve aard en geen vervanging voor professioneel medisch advies. Raadpleeg bij medische problemen en/of vragen altijd een arts.
Schrijf mee!